{"id":3417,"date":"2023-12-23T21:26:58","date_gmt":"2023-12-23T17:26:58","guid":{"rendered":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=3417"},"modified":"2023-12-24T00:06:05","modified_gmt":"2023-12-23T20:06:05","slug":"salid%c9%99-s%c9%99mm%c9%99dqizi-facebookda-kitab-t%c9%99qdimati-hekay%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=3417","title":{"rendered":"Salid\u0259 \u015e\u0259mm\u0259dq\u0131z\u0131: \u201cFacebook\u201dda kitab t\u0259qdimat\u0131 (Hekay\u0259)"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #3366ff;\"><strong>Salid\u0259 \u015e\u0259mm\u0259dq\u0131z\u0131 (\u015e\u0259rifova)<\/strong><\/span><\/p>\n<p><em><span style=\"color: #3366ff;\"><strong>professor, filologiya elml\u0259ri doktoru,<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n<p><em><span style=\"color: #3366ff;\"><strong>Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u201cFACEBOOK\u201dda K\u0130TAB T\u018fQD\u0130MATI<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong><em>(Hekay\u0259)<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #993366;\"><em><strong>Kim\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rs\u0259m, qay\u011f\u0131 d\u00f6n\u00fcb d\u0259rd olur,<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #993366;\"><em><strong>D\u00fcy\u00fcn\u00fcn a\u00e7d\u0131\u011f\u0131m ip, boynuma k\u0259m\u0259nd olur.<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #993366;\"><strong>S.T\u0259brizi<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 komp\u00fcterini a\u00e7an kimi ilk i\u015fi \u00f6z \u201cfacebook\u201d s\u0259hif\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259k oldu. B\u00fct\u00fcn yeni x\u0259b\u0259rl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irdikd\u0259n sonra s\u0259hif\u0259sind\u0259 payla\u015fma etm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131. \u00c7apdan yeni \u00e7\u0131xm\u0131\u015f kitab\u0131n\u0131n ist\u0259diyi kimi s\u0259s-k\u00fcy yarada bilm\u0259m\u0259si onu m\u0259yus edirdi. Kitab haqq\u0131nda r\u0259yl\u0259rin yaz\u0131lmas\u0131 he\u00e7, t\u0259brik ed\u0259n bel\u0259 olmam\u0131\u015fd\u0131&#8230; Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 kitab\u0131na diqq\u0259ti art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7oxdan onu narahat ed\u0259n bir m\u0259s\u0259l\u0259 \u0259traf\u0131nda yaz\u0131 payla\u015fma\u011f\u0131 q\u0259rarla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Bir oxla iki dov\u015fan vurma\u011f\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131. H\u0259m onun haqq\u0131nda t\u0259nqid yazan h\u0259mkar\u0131n\u0131 t\u0259nqid etdir\u0259c\u0259kdi, b\u0259lk\u0259 d\u0259 t\u0259hqir, h\u0259m d\u0259 yeni \u00e7ap edilmi\u015f kitab\u0131n\u0131 t\u0259bli\u011f ed\u0259c\u0259kdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 t\u0259l\u0259sik \u201cfacebook\u201d s\u0259hif\u0259sind\u0259 payla\u015f\u0131m etdi. Payla\u015fd\u0131\u011f\u0131 fikir is\u0259 bel\u0259 idi: \u201cBu m\u0259nd\u0259n n\u0259 ist\u0259yir?\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259nin \u201cfacebook\u201d s\u0259hif\u0259sind\u0259ki dostlar\u0131 onun n\u0259 payla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamad\u0131qlar\u0131ndan ona sualla m\u00fcraci\u0259t etdil\u0259r. Birinci sual\u0131 \u00fcnvanlayan \u015e\u00f6l\u0259nin unveristet m\u00fc\u0259llimi olmu\u015f Amid m\u00fc\u0259llim idi. Amid m\u00fc\u0259llim \u015e\u00f6l\u0259nin \u00f6z\u00fcnd\u0259n gec \u00e7\u0131xan biri oldu\u011funu bildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn yazd\u0131: \u201cN\u0259 olub \u015e\u00f6l\u0259?\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 m\u00fc\u0259lliminin sual\u0131n\u0131 oxuyub cavab verm\u0259yib susdu. Amid m\u00fc\u0259llimin sual\u0131ndan \u00e7ox q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t sonra kurs yolda\u015f\u0131 olmu\u015f \u018fdib\u0259 sual \u00fcnvanlad\u0131: \u201cN\u0259 olub \u015e\u00f6l\u0259?\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 \u0259s\u0259bi-\u0259s\u0259bi \u018fdib\u0259nin yazd\u0131\u011f\u0131 c\u00fcml\u0259ni oxuyub suala cavab yazmaq \u0259v\u0259zin\u0259, q\u0131za sual \u00fcnvanlad\u0131: \u201cBilmirs\u0259n? Olanlardan x\u0259b\u0259rin yoxdu?\u201d<\/p>\n<p>\u018fdib\u0259 \u015e\u00f6l\u0259nin dedikl\u0259rind\u0259n he\u00e7 n\u0259 anlamad\u0131\u011f\u0131ndan yazaraq soru\u015fdu: \u201cBilmir\u0259m, \u015e\u00f6l\u0259. Yaz, bil\u0259k\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015f halda \u018fdib\u0259y\u0259 cavab yazd\u0131: \u201cBil\u0259nl\u0259rd\u0259n soru\u015f&#8230;\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259nin n\u0259y\u0259 hirsl\u0259ndiyi \u018fdib\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn maraq k\u0259sb etm\u0259diyind\u0259n d\u0259rin\u0259 getm\u0259di. \u015e\u00f6l\u0259nin xasiyy\u0259tin\u0259 b\u0259l\u0259d oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn cavab yazmama\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verdi.<\/p>\n<p>Bu vaxt \u015e\u00f6l\u0259nin i\u015f yolda\u015f\u0131 olan S\u0259fur\u0259 \u015e\u00f6l\u0259nin payla\u015fd\u0131\u011f\u0131 statusun alt\u0131nda yaz\u0131b soru\u015fdu: \u201cAy g\u00f6z\u0259l, n\u0259 olub? Niy\u0259 bel\u0259 alovlan\u0131bsan? \u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 S\u0259fur\u0259y\u0259 d\u0259 cavab verm\u0259di. Bir m\u00fcdd\u0259t ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq, he\u00e7 kimin reaksiya verm\u0259diyini g\u00f6r\u00fcb \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 \u0259s\u0259bl\u0259\u015fdi. \u015e\u00f6l\u0259y\u0259 \u00fcr\u0259k-dir\u0259k ver\u0259n bir ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259rd\u0259n ba\u015fqa he\u00e7 kimi onun payla\u015f\u0131m\u0131na fikir verm\u0259mi\u015fdi. \u201cFacebook\u201d dostlar\u0131 \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259ni bilm\u0259d\u0259n ona \u00fcr\u0259k-dir\u0259k verirdil\u0259r: \u201cFikir verm\u0259!\u201d; \u201cOlan \u015feydi!\u201d; \u201cD\u0259yirman \u00f6z i\u015find\u0259, \u00e7ax-\u00e7ax ba\u015f a\u011fr\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>\u015eol\u0259nin h\u00f6vs\u0259l\u0259si daralma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Onun haqq\u0131nda h\u0259mkar\u0131n\u0131n yazm\u0131\u015f oldu\u011fu t\u0259nqidi m\u00fcnasib\u0259ti yerl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 q\u0259rar verdi. Bir ne\u00e7\u0259 ay \u0259vv\u0259l bir d\u0259f\u0259 d\u0259 yerl\u0259\u015fdirmi\u015fdi. Onda payla\u015f\u0131m \u0259traf\u0131nda m\u00fcbahis\u0259l\u0259rin yaranmas\u0131nda o q\u0259d\u0259r d\u0259 maraql\u0131 deyildi. \u0130ndi is\u0259 b\u00f6y\u00fck bir m\u0259nf\u0259\u0259t \u0259ld\u0259 ed\u0259n insanlar kimi d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 haz\u0131rla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Onun haqq\u0131nda el\u0259-bel\u0259 adam s\u00f6z dem\u0259mi\u015fdi ki&#8230; H\u0259m d\u0259 ad\u0131n\u0131 halland\u0131racaq h\u0259mkar\u0131 onun \u201cfacebook\u201d dostlu\u011funda olmad\u0131\u011f\u0131ndan, payla\u015fanlar\u0131, yaz\u0131lanlar\u0131 da g\u00f6r\u0259 bilm\u0259k imkan\u0131 yoxdur. Dostlu\u011funda olanlarda ki, ona he\u00e7 n\u0259 dem\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r. \u00c7\u00fcnki b\u0259zil\u0259ri onun z\u0259hmind\u0259n qorxduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, b\u0259zil\u0259rinin d\u0259 onun haqq\u0131nda deyil\u0259n fikirl\u0259rin \u00fcr\u0259kl\u0259rind\u0259n oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn ona x\u0259b\u0259r verm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259rin\u0259 \u0259min idi. \u00a0Z\u0259nni onu he\u00e7 vaxt aldatm\u0131rd\u0131. Odur ki, kitabdan \u00f6z\u00fc haqq\u0131nda olan hiss\u0259ni s\u0259hif\u0259sin\u0259 yerl\u0259\u015fdirdi: \u201cOx\u015far problem\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 ixtisas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 \u0259d\u0259biyyat n\u0259z\u0259riyy\u0259si ixtisas\u0131 \u00fczr\u0259 m\u00fcdafi\u0259 edil\u0259n \u018fmirxanova \u015e\u00f6l\u0259 N\u0259z\u0259r q\u0131z\u0131n\u0131n \u201cSon d\u00f6vr \u0259d\u0259biyyat\u0131nda arxetipin yeni formalar\u0131\u201d elmi i\u015find\u0259 rast g\u0259lirik. \u201cM\u00fc\u0259llifin g\u00fcnd\u0259liyin \u201c\u0259lyazma\u201d arxetipinin t\u0259zah\u00fcrl\u0259rind\u0259n biri kimi t\u0259qdim etm\u0259si m\u00fcbahis\u0259li xarakter da\u015f\u0131y\u0131r, arxetip anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n elmd\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f m\u0259zmununu inkar edir. N\u0259z\u0259ri anlay\u0131\u015flar\u0131n qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u201cintertekstuall\u0131q\u201d v\u0259 \u201chiperm\u0259tn\u201d anlay\u0131\u015flar\u0131n istifad\u0259 edilm\u0259si zaman\u0131 da \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verir.\u201d<\/p>\n<p>Yaz\u0131n\u0131 yerl\u0259\u015fdirib \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259di. Yava\u015fca \u201c\u0259la\u201d dey\u0259 p\u0131\u00e7\u0131ldayaraq statusuna \u0259lav\u0259l\u0259r edib yazd\u0131: \u201cAy camaat, biri m\u0259n\u0259 desin, bunu yazan m\u0259nd\u0259n n\u0259 ist\u0259yir? M\u0259n h\u0259r c\u00fcr elmi disskusiya etm\u0259y\u0259 haz\u0131ram. M\u0259n h\u0259r c\u00fcr elmi polemika aparma\u011fa haz\u0131ram. M\u0259n harada laz\u0131msa, nec\u0259 laz\u0131msa elmi disskusiya aparma\u011fa h\u0259mi\u015f\u0259 haz\u0131ram. Yazd\u0131qlar\u0131m\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259y\u0259 haz\u0131ram. O kimdir ki, m\u0259nim haqq\u0131mda bunu yaz\u0131r? Kimdi ax\u0131? Kim?\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259nin dostlu\u011funda olan Flora yazd\u0131: \u201cUff, s\u0259n d\u0259, \u015e\u00f6l\u0259&#8230; Ay q\u0131z, s\u0259n d\u0259 kim g\u0259ldi ba\u015f qo\u015fursan e&#8230; N\u0259yin\u0259 g\u0259r\u0259kdir, e&#8230; Yaz\u0131b yaz\u0131b&#8230; O, ham\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn el\u0259 \u015feyl\u0259r yaz\u0131r. Bo\u015f ver. Podumae\u015f yaz\u0131b, i \u00e7to?\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 yaz\u0131 \u0259traf\u0131nda polemikan\u0131 q\u0131z\u0131\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Floraya cavab yazd\u0131: \u201cM\u0259n ba\u015f qo\u015fmuram. O, yazd\u0131\u011f\u0131 bu fikirl\u0259rl\u0259 t\u0259k m\u0259n\u0259 yox, m\u0259nim respublikada deyil, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada tan\u0131nan, m\u0259\u015fhur olan, ingilis dilind\u0259 m\u00fchazir\u0259l\u0259r oxuyan elmi r\u0259hb\u0259rim\u0259 sata\u015f\u0131r. Tutal\u0131m m\u0259n qanm\u0131ram, elmi r\u0259hb\u0259rim d\u0259 qanm\u0131r? M\u0259nim elmi r\u0259hb\u0259rim Amerikada, \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259, Koreyada, Hollandiyada, Fransada, Avstriyada, Danimarkada, Brazilyada v\u0259 daha haralarda m\u0259ruz\u0259l\u0259r etm\u0259yib&#8230; O, bilmir ki, s\u0259hvdir yoxsa yox&#8230; Bu bildi? El\u0259 deyil ax\u0131, Flora&#8230; Bir yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 oxuyun da&#8230; Yaz\u0131r ki, \u201cm\u00fc\u0259llifin g\u00fcnd\u0259liyin \u201c\u0259lyazma\u201d arxetipinin t\u0259zah\u00fcrl\u0259rind\u0259n biri kimi t\u0259qdim etm\u0259si m\u00fcbahis\u0259li xarakter da\u015f\u0131y\u0131r, arxetip anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n elmd\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f m\u0259zmununu inkar edir. N\u0259z\u0259ri anlay\u0131\u015flar\u0131n qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u201cintertekstuall\u0131q\u201d v\u0259 \u201chiperm\u0259tn\u201d anlay\u0131\u015flar\u0131n istifad\u0259 edilm\u0259si zaman\u0131 da \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verir.\u201d Onun s\u00f6zl\u0259rind\u0259n bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, m\u0259n arxetip anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n elmd\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f m\u0259zmununu inkar edir\u0259m.<\/p>\n<p>\u018fdib\u0259 kurs yolda\u015f\u0131n\u0131n kim\u0259 s\u00f6z atd\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamad\u0131\u011f\u0131ndan maraq i\u00e7ind\u0259 yaz\u0131b soru\u015fdu: \u201c\u015e\u00f6l\u0259, bir de g\u00f6r\u0259k kimdir? Ad \u00e7\u0259kmirs\u0259n? S\u00f6hb\u0259tin kimd\u0259n getdiyi b\u0259lli deyil\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 \u018fdib\u0259y\u0259 he\u00e7 n\u0259 yazmay\u0131b, yenic\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 ktab\u0131n\u0131 s\u0259hif\u0259sind\u0259 payla\u015fd\u0131. Payla\u015fd\u0131qdan sonra yazd\u0131: \u201cBu kitab\u0131m\u0131 t\u0259nqid edir, o. Bel\u0259 bir kitab\u0131m\u0131? \u00d6z\u00fc bel\u0259 kitab yaza bil\u0259r? M\u0259nim kimi yeni fikirl\u0259r dey\u0259 bil\u0259r? Yox\u2026 Dey\u0259 bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn, m\u0259nim haqq\u0131mda el\u0259 yaz\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259nin dostlu\u011funda olan qocaman professor Qulu Qarayev yazd\u0131: \u201cQ\u0131z\u0131m, \u015e\u00f6l\u0259 s\u0259nin \u201cOx\u015far problem\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 ixtisas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 \u0259d\u0259biyyat n\u0259z\u0259riyy\u0259si ixtisas\u0131 \u00fczr\u0259 m\u00fcdafi\u0259 edil\u0259n \u018fmirxanova \u015e\u00f6l\u0259 N\u0259z\u0259r q\u0131z\u0131n\u0131n \u201cSon d\u00f6vr \u0259d\u0259biyyat\u0131nda arxetipin yeni formalar\u0131\u201d elmi i\u015find\u0259 rast g\u0259lirik. \u201cM\u00fc\u0259llifin g\u00fcnd\u0259liyin \u201c\u0259lyazma\u201d arxetipinin t\u0259zah\u00fcrl\u0259rind\u0259n biri kimi t\u0259qdim etm\u0259si m\u00fcbahis\u0259li xarakter da\u015f\u0131y\u0131r, arxetip anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n elmd\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f m\u0259zmununu inkar edir. N\u0259z\u0259ri anlay\u0131\u015flar\u0131n qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u201cintertekstuall\u0131q\u201d v\u0259 \u201chiperm\u0259tn\u201d anlay\u0131\u015flar\u0131n istifad\u0259 edilm\u0259si zaman\u0131 da \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verir\u201d qoydu\u011fun bu yaz\u0131da elmi s\u0259hv yoxdur. S\u0259n niy\u0259 bel\u0259 aqressiv olubsan? O vaxt aqressivl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 haqq\u0131n var idi ki, yaz\u0131lan fikird\u0259 elmi yanl\u0131\u015fl\u0131q olard\u0131. Onda s\u0259n tamamil\u0259 haql\u0131 olard\u0131n. S\u0259nin t\u0259dqiqat\u0131na b\u0259l\u0259d oldu\u011fumdan, bir d\u0259 indi payla\u015fd\u0131\u011f\u0131n t\u0259nqidi iraddan ayd\u0131n olur ki, s\u0259n\u0259 irad tutmu\u015f \u015f\u0259xs haql\u0131d\u0131r. S\u0259n g\u00fcnd\u0259liyi d\u0259 arxetipin t\u0259zah\u00fcr formas\u0131 kimi t\u0259qdim etm\u0259n\u0259 baxmayaraq, \u201c\u0259lyazma\u201d arxetipinin b\u0259dii m\u0259tnl\u0259rd\u0259 formalar\u0131ndan biri kimi t\u0259qdim edirs\u0259n. Yad\u0131nda saxla ki, g\u00fcnd\u0259lik \u0259lyazma arxetipinin t\u0259zah\u00fcr formas\u0131 ola bilm\u0259z. Sonra yaz\u0131rsan ki&#8230; Daha do\u011frusu, \u201c\u0259lyazma\u201dn\u0131 arxetip kimi ver\u0259nd\u0259, buna misal olaraq M.\u00a0Bulqakovun \u201cMaster v\u0259 Marqarita\u201d \u0259s\u0259rind\u0259ki ustad\u0131n q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015f oldu\u011fu v\u0259 sonra yand\u0131rma\u011fa c\u0259hd etdiyi \u0259lyazman\u0131 obraz hesab ed\u0259r\u0259k arxetip kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirirs\u0259n. \u201c\u018fsas obrazlardan biri \u201c\u0259lyazmad\u0131r\u201d dey\u0259 qeyd etmis\u0259n. \u201c\u018flyazma\u201d arxetipi kimi biz \u0259sas olaraq, Quran, \u0130ncil, T\u00f6vr\u0259t, Avesta kimi dini kitablar\u0131 v\u0259 bu kitablar\u0131n \u0259lyazmalar\u0131n\u0131 arxetip kimi q\u0259bul ed\u0259 bil\u0259rik. M\u00fc\u0259llifl\u0259rin yazd\u0131qlar\u0131 ya istifad\u0259 etdikl\u0259ri \u201c\u0259lyazmalar\u0131\u201d deyil. M\u0259s\u0259l\u0259n, b\u0259zi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n yazd\u0131qlar\u0131 fikirl\u0259r var ki, son d\u00f6vrd\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f b\u0259zi \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 t\u0259svir edil\u0259n \u0259lyazmalar\u0131 arxetipl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirirl\u0259r. Arxetip hesab edirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, bel\u0259 bir yaz\u0131 oxumu\u015fdum ki \u201cm\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n f\u0259alla\u015fmas\u0131 h\u0259m m\u0259hsuldarl\u0131q, h\u0259m yeni forma, ideya, m\u0259zmun axtar\u0131\u015flar\u0131 bax\u0131m\u0131ndan, m\u0259hz bu \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir, bu bax\u0131mdan da h\u0259min m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 diqq\u0259t art\u0131rmaq olard\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n, son vaxtlar oxudu\u011fum bir \u00e7ox \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 arxetipin \u00e7ox maraql\u0131 t\u0259zah\u00fcr formalar\u0131 var. M\u0259s\u0259l\u0259n \u018fli Rza X\u0259l\u0259flinin \u201cOd\u201d roman\u0131nda s\u00fcjet \u0259vv\u0259ld\u0259n ax\u0131ra q\u0259d\u0259r \u0259lyazma arxetipi il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. Yaxud yaz\u0131\u00e7\u0131 \u015eamil Sadiqin \u201cOd\u018frl\u0259r\u201d roman\u0131nda yen\u0259 h\u0259min arxetip \u2013 \u0259s\u0259rin s\u00fcjet x\u0259ttinin \u0259sas\u0131nda q\u0259dim bir \u0259lyazman\u0131n axtar\u0131\u015f\u0131 dayan\u0131r. V\u0259 s.\u201d T\u0259krar edir\u0259m ki, \u201c\u0259lyazma\u201d arxetipi kimi biz \u0259sas olaraq, Quran, \u0130ncil, T\u00f6vr\u0259t, Avesta kimi dini kitablar\u0131 v\u0259 bu kitablar\u0131n \u0259lyazmalar\u0131n\u0131 arxetip kimi q\u0259bul ed\u0259 bil\u0259rik. Bir m\u0259sl\u0259h\u0259tim d\u0259 var q\u0131z\u0131m, dahi Nizami deyib ki,<\/p>\n<p>S\u00f6z\u00fcn d\u0259 su kimi l\u0259taf\u0259ti var;<\/p>\n<p>H\u0259r s\u00f6z\u00fc az dem\u0259k daha xo\u015f olar.<\/p>\n<p>\u00c7ox dan\u0131\u015fmaq b\u0259lk\u0259 s\u0259n\u0259 asand\u0131r;<\/p>\n<p>\u201c\u00c7ox oldu!\u201d des\u0259l\u0259r, b\u00f6y\u00fck n\u00f6qsand\u0131r.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n ya\u015fca b\u00f6y\u00fck olan adam\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 fikr\u0259 cavab yazma\u011f\u0131 m\u00fctl\u0259q oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131b yazd\u0131: \u201cH\u00f6rm\u0259tli professor! Deyirsiniz ki, m\u0259ni t\u0259nqid etsinl\u0259r, m\u0259n d\u0259 susum? El\u0259 \u015fey ola bilm\u0259z&#8230; M\u0259n h\u0259r disskusiyaya haz\u0131ram. Fikirl\u0259rimi elmi polemika il\u0259 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259y\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 haz\u0131ram. M\u0259n s\u0259hv he\u00e7 n\u0259 yazmam\u0131\u015fam. Ham\u0131 m\u0259ni t\u0259rifl\u0259yir. Ham\u0131 m\u0259nim yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131 anlad\u0131. Birc\u0259 o a\u011f\u0131ll\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131? M\u0259nim yaz\u0131mda irad axtar\u0131r. Q\u0259sdl\u0259 edir, professor. Savadl\u0131 adamlar\u0131 g\u00f6z\u00fc g\u00f6t\u00fcrm\u00fcr, o s\u0259b\u0259bd\u0259n m\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 bel\u0259 q\u0259r\u0259zli \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir\u201d.<\/p>\n<p>Qulu m\u00fc\u0259llim \u015e\u00f6l\u0259nin he\u00e7 n\u0259 anlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, burda m\u0259n\u0259m, Ba\u011fdadda kor x\u0259lif\u0259 dediyini anlay\u0131b susdu. Cavab yazma\u011f\u0131 n\u0259 ya\u015f\u0131na, n\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 yara\u015fd\u0131rmad\u0131. Qulu m\u00fc\u0259llimin cavab yazmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n \u015e\u00f6l\u0259 p\u0259rt oldu. Bu vaxt \u015e\u00f6l\u0259nin m\u00fc\u0259llimi olmu\u015f Q\u0131z\u0131lg\u00fcl\u00fcn yaz\u0131s\u0131 r\u0259y b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Q\u0131z\u0131lg\u00fcl \u015e\u00f6l\u0259y\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cS\u0259n\u0259 n\u0259 olub \u015e\u00f6l\u0259? Kim n\u0259 yazsa da fikir verm\u0259. S\u0259nin yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0259nd\u0259n art\u0131q bil\u0259n ola bilm\u0259z. O m\u00f6vzunu s\u0259n i\u015fl\u0259mis\u0259ns\u0259, s\u0259n d\u0259 o m\u00f6vzunu bilirs\u0259n. D\u00fcnya da\u011f\u0131lsa da, s\u0259nd\u0259n ba\u015fqas\u0131 o m\u00f6vzunu s\u0259nd\u0259n yax\u015f\u0131 bil\u0259 bilm\u0259z. Bunu yad\u0131nda saxla. H\u0259m d\u0259 kitab\u0131n \u00e7\u0131xma\u011f\u0131n m\u00fcnasib\u0259til\u0259 d\u0259 t\u0259brik edir\u0259m. Xeyirli olsun. N\u0259 vaxt yazd\u0131n? N\u0259 m\u00f6vzusudur?\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 Q\u0131z\u0131lg\u00fcld\u0259n \u00e7ox \u00e7\u0259kinirdi. Ona g\u00f6r\u0259 yazaca\u011f\u0131 h\u0259r s\u00f6z\u00fc fikirl\u0259\u015f\u0259r\u0259k yazma\u011fa c\u0259hd etdi. Yazaca\u011f\u0131 s\u00f6z\u00fc y\u00fcz \u00f6l\u00e7, bir bi\u00e7 prinsipin\u0259 \u0259sas\u0259n yazma\u011fa ba\u015flad\u0131. Fikirl\u0259\u015fdikl\u0259rini bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 yaz\u0131b sildikd\u0259n sonra n\u0259hay\u0259t q\u0259rarla\u015fd\u0131r\u0131b yazd\u0131: \u201c\u018fziz Q\u0131z\u0131lg\u00fcl xan\u0131m! Yeni kitab\u0131m dey\u0259nd\u0259, f\u0259ls\u0259f\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259si almaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259qdim etdiyim t\u0259dqiqat\u0131 monoqrafiya \u015f\u0259klind\u0259 \u00e7ap etdirmi\u015f\u0259m. Sizin \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 \u015f\u00f6b\u0259d\u0259 katib\u0259niz\u0259 vermi\u015f\u0259m. Xarici s\u0259f\u0259rd\u0259 oldu\u011funuza g\u00f6r\u0259 Sizi g\u00f6r\u0259 bilm\u0259dim. \u0130n\u015fallah i\u015f\u0259 \u00e7\u0131xanda g\u00f6t\u00fcr\u0259rsiniz\u201d.<\/p>\n<p>Q\u0131z\u0131lg\u00fcl\u00fcn h\u0259min d\u0259qiq\u0259 cavab yazma\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n \u015e\u00f6l\u0259 sevindi. Diqq\u0259tl\u0259 s\u0259hif\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259c\u0259k Q\u0131z\u0131lg\u00fcl\u00fcn cavab\u0131n\u0131 s\u0259birsizlikl\u0259 g\u00f6zl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Q\u0131z\u0131lg\u00fcl yaz\u0131rd\u0131: \u201cS\u0259n m\u0259nim sevimli t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rd\u0259n biri olmusan. N\u0259 demi\u015fik, yerin\u0259 yetiribs\u0259n. Hara getm\u0259k laz\u0131md\u0131r gedibs\u0259n, n\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r edibs\u0259n. Bizi he\u00e7 vaxt pe\u015fiman etm\u0259mis\u0259n. Ham\u0131n\u0131 raz\u0131 salma\u011f\u0131 bacarm\u0131san. Amma burda bel\u0259 m\u00fcbahis\u0259 a\u00e7ma\u011f\u0131n yersizdi. S\u0259nin ad\u0131n\u0131 bir c\u00fcml\u0259d\u0259 qeyd ed\u0259nin ad\u0131n\u0131 burada, facebook s\u0259hif\u0259nd\u0259 halland\u0131rma\u011f\u0131n onu t\u0259bli\u011f etm\u0259k dem\u0259kdir. S\u0259n onun ba\u015f\u0131n\u0131 burax. Onunla he\u00e7 kim bacara bilmir. D\u0259yirman\u0131n g\u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00f6l\u00fc sal\u0131rsan, diri \u00e7\u0131x\u0131r. N\u0259 is\u0259&#8230; Fikrimd\u0259n uzaqla\u015fmay\u0131m. M\u0259n s\u0259nin kitab\u0131nda \u0259ksini tapm\u0131\u015f yaz\u0131lardan x\u0259b\u0259rim var. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 maraql\u0131 faktlar\u0131 qeyd ed\u0259c\u0259m, ham\u0131 bilsin. Laz\u0131m olan m\u0259qamlar\u0131 da dostlar\u0131na \u00f6z\u00fcn izah et. S\u0259n dediyinin \u0259ksi, bilm\u0259y\u0259nl\u0259r bil\u0259nd\u0259n \u00f6yr\u0259nsin. G\u00f6rs\u00fcnl\u0259r ki, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131q elmin\u0259 nec\u0259 \u015fedevr \u0259s\u0259r vermis\u0259n. Bu b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259ri ham\u0131 bacarm\u0131r. He\u00e7 r\u0259hm\u0259tlik Ya\u015far Qarayev, \u018fziz Mir\u0259hm\u0259dov da bacarmay\u0131b. Bunu bizl\u0259r bacard\u0131q, bizim davam\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z olan sizl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 s\u0259nin bu d\u0259y\u0259rli kitab\u0131n haqq\u0131nda q\u0131sa m\u0259lumat ver\u0259c\u0259m. Qoy facebook dostlar\u0131n oxusunlar. M\u0259n s\u0259nin i\u015fin\u0259 yax\u0131ndan b\u0259l\u0259d\u0259m. Bilir\u0259m ki, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda arxetipin yeni formalar\u0131ndan b\u0259hs etmis\u0259n, h\u0259m Az\u0259rbaycan, h\u0259m d\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259ri aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 paralell\u0259r aparm\u0131san\u201d.<\/p>\n<p>Bu vaxt r\u0259y b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 \u015e\u00f6l\u0259nin dostlu\u011funda olan i\u015f yolda\u015f\u0131 S\u0259fur\u0259nin r\u0259yi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. O, Q\u0131z\u0131lg\u00fcl\u00fcn s\u00f6zl\u0259rini t\u0259sdiql\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cQ\u0131z\u0131lg\u00fcl xan\u0131m, bilirsiniz ki, i\u015fl\u0259 m\u0259nd\u0259 tan\u0131\u015fam. Maraql\u0131 m\u00f6vzuya toxunur \u015e\u00f6l\u0259. Arxetipl\u0259rin intertekstual bax\u0131mdan t\u0259zah\u00fcr etm\u0259sini g\u00f6st\u0259r\u0259 bilib. \u00c7ox, \u00e7ox maraql\u0131d\u0131r&#8230; Arxetipl\u0259rin m\u00fcxt\u0259lif \u0259s\u0259rl\u0259rin b\u0259dii m\u0259tnl\u0259rind\u0259 nec\u0259 \u0259ksini tapmas\u0131na n\u0259z\u0259r salmaq h\u0259r insan\u0131n i\u015fi deyil. \u015e\u00f6l\u0259 bunu bacara bildi. Q\u0131z\u0131lg\u00fcl xan\u0131m, maraql\u0131 m\u0259qamlardan biri d\u0259, arxetipin formaca yeni t\u0259zah\u00fcr\u00fc olan struktur arxetipl\u0259rin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u015e\u00f6l\u0259 \u0259sas\u0259n, arxetipin hiperm\u0259tn v\u0259 fan-fiction kimi n\u00f6vl\u0259ri olmas\u0131n\u0131 meydana \u00e7\u0131xartma\u011fa nail ola bildi. Buna h\u00fcn\u0259r laz\u0131md\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Q\u0131z\u0131lg\u00fcl \u015e\u00f6l\u0259nin kitab\u0131n\u0131 t\u0259bli\u011f etm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 yazd\u0131:\u201dHaql\u0131san, S\u0259fur\u0259. Kitab \u00e7ox maraq k\u0259sb edir\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 \u00fcnvan\u0131na s\u00f6yl\u0259nil\u0259n t\u0259rifl\u0259rd\u0259n m\u0259st olaraq yazd\u0131: \u201cDiqq\u0259tiniz\u0259 g\u00f6r\u0259 ham\u0131n\u0131za ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr\u00fcm\u00fc bildirir\u0259m. Haql\u0131s\u0131n\u0131z, m\u0259n Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda hiperm\u0259tn v\u0259 fan-fiction n\u00f6vl\u0259rini forman\u0131n t\u0259zah\u00fcr\u00fc kimi ara\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fam. \u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131zda arxetipl\u0259rin, \u00fcmumi arxetip s\u00fcjetl\u0259rin \u0259ksind\u0259 Az\u0259rbaycandak\u0131 m\u0259tnl\u0259rin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsuslu\u011fu \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Arxetipin strukturca yeni formalar\u0131 olan fan-fiction v\u0259 hiperm\u0259tnin \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda ilkin r\u00fc\u015feyml\u0259ri m\u00f6vcuddur. Onu da \u0259minlikl\u0259 dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n n\u00f6vb\u0259ti inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 arxetipl\u0259rin t\u0259zah\u00fcr\u00fcnd\u0259 daha yeni struktur formalar\u0131n meydana \u00e7\u0131xmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Y\u0259ni, hiperm\u0259tn v\u0259 fan-fiction kimi n\u00f6vl\u0259ri&#8230;\u201d<\/p>\n<p>Q\u0131z\u0131lg\u00fcl \u015e\u00f6l\u0259nin yazd\u0131qlar\u0131na cavab olaraq yazd\u0131: \u201c\u015e\u00f6l\u0259, arxetipin struktur formalar\u0131ndan dey\u0259nd\u0259 hiperm\u0259tnin ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdin. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 m\u00fcasir Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda hiperm\u0259tn formas\u0131na rast g\u0259linir. S\u0259nc\u0259, bu forma b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 z\u0259ifl\u0259d\u0259n bir \u015feydir, yoxsa, u\u011furlu bir m\u0259s\u0259l\u0259dir?\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 komp\u00fcterin arxas\u0131nda \u0259ll\u0259rini biri-birin\u0259 s\u0131xd\u0131. Sonra bir-bir barmaqlar\u0131n\u0131 oynadaraq asta-asta yazma\u011fa ba\u015flad\u0131: \u201cProfessor, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n u\u011furlu m\u0259s\u0259l\u0259dir. Niy\u0259? Ona g\u00f6r\u0259 ki, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131na inteqrasiyas\u0131nda yeni formalar bizd\u0259 d\u0259 \u00f6z t\u0259zah\u00fcr\u00fcn\u00fc tap\u0131r\u201d. Sonra n\u0259 fikirl\u0259\u015fdis\u0259 izah\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndir\u0259r\u0259k yazma\u011fa ba\u015flad\u0131: \u201cBel\u0259 baxanda bir m\u0259tnin m\u00fcxt\u0259lif m\u00fc\u0259llifl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n yeni versiyas\u0131 yarad\u0131l\u0131rsa, m\u0259s\u0259l\u0259n, D\u0259d\u0259 Qorqudun Kamal Abdulla t\u0259r\u0259find\u0259n, yaxud dig\u0259r m\u00fc\u0259llifl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n yeni versiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131 z\u0259nginl\u0259\u015fdirir v\u0259 m\u00fcasir \u0259d\u0259bi proses\u0259 uy\u011fun olaraq burada oxucunun da \u00f6z fikirl\u0259ri \u0259ksini tap\u0131r. Bir n\u00f6v h\u0259r k\u0259s \u00f6z m\u0259tnini yarad\u0131r. Bu bax\u0131mdan m\u00fcsb\u0259t bir proses kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k olar\u201d.<\/p>\n<p>Q\u0131z\u0131lg\u00fcl \u015e\u00f6l\u0259ni daha \u00e7ox yazmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lav\u0259 sual verm\u0259sini m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun bildi. D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc g\u0259r\u0259k el\u0259 sual yazs\u0131n ki, \u015e\u00f6l\u0259 onu cavabland\u0131ra bilsin. \u015e\u00f6l\u0259d\u0259 o potensial yoxdur ki, h\u0259r suala cavab ver\u0259 bilsin. \u015e\u00f6l\u0259nin statusunun alt\u0131ndak\u0131 yaz\u0131lar\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irdi. He\u00e7 kimin he\u00e7 n\u0259 yazmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb yazma\u011fa ba\u015flad\u0131: \u201c\u015e\u00f6l\u0259, qeyd etmis\u0259n ki, h\u0259r k\u0259s \u00f6z m\u0259tnini yarad\u0131r. Bir ne\u00e7\u0259 m\u00fc\u0259llifin \u00f6z m\u0259tnini yaratmas\u0131 v\u0259 bir m\u0259tn \u0259traf\u0131nda formala\u015fmas\u0131 nec\u0259 olur? Misal \u00fc\u00e7\u00fcn kimi misal g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rs\u0259n?\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 Q\u0131z\u0131lg\u00fcl\u00fcn yaz\u0131s\u0131n\u0131 oxuyub n\u0259 yazaca\u011f\u0131n\u0131 fikirl\u0259\u015fdi. Sonra asta-asta yazma\u011fa ba\u015flad\u0131: \u00abBayaq qeyd etdiyim kimi&#8230; B\u0259zi m\u00fc\u0259llifl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rini \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d dastan\u0131 \u0259sas\u0131nda yazmalar\u0131. Anar\u0131n \u201cBe\u015fm\u0259rt\u0259b\u0259li evin alt\u0131nc\u0131 m\u0259rt\u0259b\u0259si\u201d \u0259s\u0259ri \u0259sas\u0131nda q\u0131z\u0131 G\u00fcnel Anarq\u0131z\u0131n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cAlt\u0131nc\u0131\u201d \u0259s\u0259ri. Eyni zamanda Sevinc P\u0259rvan\u0259nin \u201cAlt\u0131nc\u0131\u201d adl\u0131 ba\u015fqa bir \u0259s\u0259ri d\u0259 var. Bu yax\u0131nlarda t\u0259z\u0259 bir \u0259s\u0259rin d\u0259 \u00e7apdan \u00e7\u0131xmas\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat var. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, h\u0259min \u0259s\u0259ri h\u0259l\u0259 \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilm\u0259mi\u015f\u0259m. Bu art\u0131q \u201cBe\u015f m\u0259rt\u0259b\u0259li evin alt\u0131nc\u0131 m\u0259rt\u0259b\u0259si\u201d \u0259s\u0259rin\u0259 m\u00fcxt\u0259lif bax\u0131\u015flar\u0131n formala\u015fmas\u0131 dem\u0259kdir. Anardan sonra G\u00fcnel Anarq\u0131z\u0131 T\u0259hmin\u0259nin i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131r v\u0259 bizim tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ba\u015fqa bir T\u0259hmin\u0259 meydana \u00e7\u0131x\u0131r. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, Sevinc P\u0259rvan\u0259nin \u0259s\u0259ri bir n\u00f6v alleqoriya xarakteri da\u015f\u0131y\u0131r. Orada Anar adl\u0131 bir g\u0259ncin T\u0259hmin\u0259 adl\u0131 h\u0259yat yolda\u015f\u0131n\u0131 Zaur adl\u0131 bir \u015f\u0259xsl\u0259 g\u00f6rm\u0259si v\u0259 bu fonda davam ed\u0259n \u0259laq\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rilir. Fikrimizc\u0259, bu, oxucuda da m\u00fc\u0259yy\u0259n maraql\u0131 assosiasiyalar do\u011furur. \u00c7\u00fcnki m\u0259tni oxuyan h\u0259r bir oxucunun da h\u0259min m\u0259tn\u0259 dair \u00f6z fikri yaran\u0131r, bir n\u00f6v h\u0259r k\u0259s \u00f6z m\u0259tnini yarad\u0131r. B\u0259lk\u0259 hans\u0131sa bir yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u0259s\u0259ri oxucuya daha yax\u0131nd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259nin dostlu\u011funda olan Cavad yazaraq soru\u015furdu: \u201c\u015e\u00f6l\u0259 xan\u0131m, bu dedikl\u0259rinizin arxetipl\u0259 n\u0259 \u0259laq\u0259si? \u018flaq\u0259 yoxdur ax\u0131&#8230; Olmayan \u015feyi nec\u0259 g\u00f6r\u0259 bilirsiniz? Siz g\u00fcnd\u0259liyi \u201c\u0259lyazma\u201d arxetipinin t\u0259zah\u00fcrl\u0259rind\u0259n biri kimi t\u0259qdim edirsiniz. Qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim ki, arxetipin t\u0259zah\u00fcr formalar\u0131 ola bilm\u0259z. T\u0259zah\u00fcr \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xma, zahir olma, \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259, \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verm\u0259; ifad\u0259, t\u0259c\u0259ss\u00fcm etm\u0259 m\u0259nalar\u0131n\u0131 k\u0259sb edir.\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 Cavad\u0131n fikirl\u0259rin\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildirm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 deyildi. Cavad\u0131n yazd\u0131qlar\u0131 onu lap \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131. Q\u0131z\u0131lg\u00fcl\u00fcn yazd\u0131\u011f\u0131 status onu Cavad\u0131n yazd\u0131qlar\u0131 haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rind\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rd\u0131. Q\u0131z\u0131lg\u00fcl\u00fcn yazd\u0131qlar\u0131 sanki aradak\u0131 g\u0259rginliyi qald\u0131rd\u0131: \u201cBizd\u0259 Leyli v\u0259 M\u0259cnun s\u00fcjetin\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259, t\u0259krar-t\u0259krar qay\u0131d\u0131blar. Bunu hiperm\u0259tn hesab etm\u0259k olar? Nizaminin \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201dunu, F\u00fczulinin \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201dunu, yaxud da m\u00fcasir \u0259d\u0259biyyatda Leyli-M\u0259cnun \u0259traf\u0131nda n\u0259l\u0259rs\u0259 yaran\u0131r. Bunlar bir-birinin ard\u0131d\u0131r. Tutaq ki, o vaxt internet, intermediya yox idi, b\u0259s internetin olmad\u0131\u011f\u0131 o vaxtda bir m\u00f6vzunun \u0259traf\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif \u0259s\u0259rl\u0259rin i\u015fl\u0259nilm\u0259sini hiperm\u0259tn hesab etm\u0259k olarm\u0131?\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 Cavad\u0131n sual\u0131ndan uzaqla\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259l\u0259sik Q\u0131z\u0131lg\u00fcl\u00fcn yazd\u0131\u011f\u0131 suala cavab yazma\u011fa ba\u015flad\u0131: \u201cH\u0259min d\u00f6vrd\u0259 bir m\u00f6vzu \u0259traf\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif m\u0259tnl\u0259rin i\u015fl\u0259nm\u0259si hallar\u0131 ba\u015f verib. Bir m\u00f6vzu \u0259traf\u0131nda dedikd\u0259, bunlar \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri m\u00f6vzular idi. O vaxt \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201d m\u00f6vzusunda \u0259s\u0259r yaratmaq da bir imtahan, s\u0131naq kimi idi. Bu s\u0131naqdan Nizami d\u0259 ke\u00e7di, F\u00fczuli d\u0259 v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 da. Onlar\u0131n h\u0259r birinin yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u0259tn \u00f6z \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsuslu\u011fu il\u0259 f\u0259rql\u0259nirdi. Fikrimizc\u0259, onlar\u0131 hiperm\u0259tn termini il\u0259 ifad\u0259 etm\u0259k bir q\u0259d\u0259r d\u00fczg\u00fcn olmazd\u0131. H\u0259min d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 bel\u0259 bir termin yox idi. Amma bizc\u0259 hiperm\u0259tnin ilkin q\u0259dim formas\u0131 kimi, arxetipin ilkin q\u0259dim formas\u0131 kimi, q\u0259bul etm\u0259k olar. \u00c7\u00fcnki Leyli d\u0259, M\u0259cnun da art\u0131q arxetipl\u0259\u015fmi\u015f obrazlard\u0131r.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259nin facebook dostlu\u011funda olanlardan biri d\u0259 m\u00fc\u0259llimi olmu\u015f Z\u0259rni\u015fan\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 fikirl\u0259r \u015e\u00f6l\u0259y\u0259 xo\u015f g\u0259ldi: \u201cQ\u0131z\u0131m, siz savad\u0131n\u0131zla, \u0259xlaq\u0131n\u0131zla ham\u0131m\u0131za n\u00fcmun\u0259 olmusunuz. Sizin z\u0259kan\u0131za heyranam, q\u0131z\u0131m. Amma m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn maraq do\u011furan bir fakt var. Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 ham\u0131 bildi-bilm\u0259di fan-fictiondan, hiperm\u0259tnd\u0259n b\u0259hs edir. Siz fan-fictiona bir n\u00fcmun\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rsiniz?\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 yen\u0259 t\u0259rifd\u0259n, xo\u015f s\u00f6zd\u0259n bihal olub cavab yazma\u011fa ba\u015flad\u0131: \u201cAz\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda fan-fictionu biz izah etmi\u015fik iki formada. Bir professionallar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 fan-fiction kimi, bir d\u0259 qeyri-professionallar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 fan-fiction kimi. Qeyri-professionallar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 fan-fictiona misal kimi g\u00f6st\u0259rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Saytlarda layih\u0259l\u0259r olur: fan-fiction layih\u0259si. Orada h\u0259r bir oxucu \u00fcr\u0259kl\u0259ri ist\u0259y\u0259n h\u0259r hans\u0131 bir \u0259s\u0259rin m\u00fc\u0259llifin\u0259 fan-fiction yaz\u0131rlar. M\u0259s\u0259l\u0259n, Ramiz R\u00f6v\u015f\u0259nin \u201cDa\u015f\u201d \u0259s\u0259rin\u0259 fan-fiction yazm\u0131\u015fd\u0131lar. Bildiyiniz kimi, \u201cDa\u015f\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 qad\u0131n he\u00e7 bir \u015fey demir, ancaq ki\u015finin monoloqudur. Burada is\u0259 qad\u0131n\u0131n monoloqu verilib. Qad\u0131n nec\u0259 dan\u0131\u015fard\u0131, \u0259g\u0259r dan\u0131\u015fsayd\u0131. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, orada hadis\u0259l\u0259r bu y\u00f6nd\u0259 gedir ki, \u0259s\u0259rin q\u0259hr\u0259man\u0131 \u00f6z \u0259misi q\u0131z\u0131 il\u0259 evl\u0259nir, \u0259slind\u0259 arzu edir ki, dig\u0259r qad\u0131nla evl\u0259n\u0259rdi. Fan-fiction yazan oxucu is\u0259 q\u0259hr\u0259man\u0131n \u00f6z \u0259misi q\u0131z\u0131 il\u0259 yox, dig\u0259r qad\u0131nla evl\u0259ndiyini x\u0259yal edir v\u0259 bu halda onu hadis\u0259l\u0259rin nec\u0259 c\u0259r\u0259yan ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr. Professionallara g\u0259linc\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130lqar F\u0259hminin \u201cQar\u011fa yuvas\u0131\u201d \u0259s\u0259ri \u201cKoro\u011flu\u201d dastan\u0131n\u0131n fan-fictionu t\u0259sirini ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r. H\u0259m dekonstruksiyad\u0131r, h\u0259m fan-fiction. H\u0259m oradak\u0131 hadis\u0259l\u0259r d\u0259yi\u015fib, m\u0259s\u0259l\u0259n, dastanda ke\u00e7\u0259l H\u0259mz\u0259 m\u0259nfi bir obrazd\u0131rsa, \u201cQar\u011fa yuvas\u0131\u201dnda Koro\u011flunun ba\u015f m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isidir. Bu, yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u00f6z bax\u0131\u015f\u0131d\u0131r, \u00f6z\u00fcn\u00fcn bel\u0259 bir formada \u0259s\u0259rini yarad\u0131b. Y\u0259ni kanonik m\u0259tni d\u0259yi\u015fib yeni t\u0259zah\u00fcrd\u0259 g\u00f6st\u0259rir\u201d.<\/p>\n<p>Cavad \u015e\u00f6l\u0259nin Z\u0259rni\u015fana yazd\u0131\u011f\u0131 cavabdan qane qalmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yazd\u0131: \u201c\u015e\u00f6l\u0259 xan\u0131m sizin fan-fictionu izah etm\u0259yiniz elmi bax\u0131\u015fdan yanl\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m d\u0259 onun arxetipl\u0259 n\u0259 \u0259laq\u0259si? Yazd\u0131qlar\u0131n\u0131zdan bel\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, arxetip haqq\u0131nda adi m\u0259kt\u0259b \u015fagiridi q\u0259d\u0259r m\u0259lumat\u0131n\u0131z yoxdur. Amma arxetip haqq\u0131nda t\u0259dqiqat yazm\u0131s\u0131n\u0131z. Ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259diyiniz m\u00f6vzu haqq\u0131nda t\u0259dqiqat yazmaq olar? Qeyd edim ki, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131q elmind\u0259 anfik (fan fiction) dedikd\u0259 m\u00f6vcud anime, manqa v\u0259 ya oyun q\u0259hr\u0259manlar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k fanatlar\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ya haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 qeyri-r\u0259smi q\u0131sa hekay\u0259, roman v\u0259 ya ssenari n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. \u015e\u00f6l\u0259 xan\u0131m, F\u00fczuliy\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f n\u0259zir\u0259l\u0259ri \u201cfanat m\u0259tni\u201dnin ilk r\u00fc\u015f\u00fcyml\u0259ri kim d\u0259y\u0259rl\u0259ndirirsiniz? Qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim ki, n\u0259zir\u0259 bir \u015fairin bir \u015ferin\u0259 t\u0259qlid\u0259n yaz\u0131lan, ya s\u00f6yl\u0259n\u0259n \u015feir, b\u0259nz\u0259tm\u0259dir. \u201cFanifiction\u201d da is\u0259 m\u00fc\u0259llif h\u0259r hans\u0131sa bir \u0259s\u0259rin sonlu\u011funun tamamlanmas\u0131n\u0131 oxucusunun \u00f6hd\u0259sin\u0259 burax\u0131r. Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131m\u0131z Kamal m\u00fc\u0259llimin, y\u0259ni Kamal Abdullan\u0131n \u201cYar\u0131m\u00e7\u0131q \u0259lyazma\u201d, h\u0259m\u00e7inin \u0130lqar F\u0259hminin \u201cQar\u011fa yuvas\u0131\u201d, G\u00fcnel Anarq\u0131z\u0131n\u0131n \u201cAlt\u0131nc\u0131\u201d romanlar\u0131n\u0131 professional yaz\u0131\u00e7\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lan \u201cfan-fiction\u201d n\u00fcmun\u0259si kimi t\u0259qdim etm\u0259kl\u0259 \u201cfan-fiction\u201dla intertekstuall\u0131\u011f\u0131 s\u0259hv sal\u0131rs\u0131n\u0131z. Kamal Abdullan\u0131n \u0259s\u0259rin\u0259 \u201cfan-fiction\u201d dem\u0259kl\u0259, onu bir tan\u0131nm\u0131\u015f yaz\u0131\u00e7\u0131 kimi inkar etmirsinizmi? M\u0259nc\u0259, edirsiniz. H\u0259tta onun yaz\u0131\u00e7\u0131l\u0131q f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 k\u00f6lg\u0259 d\u0259 sal\u0131rs\u0131n\u0131z. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, intertekstuall\u0131q d\u00fcnyadak\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u0259tnl\u0259rin bir-biril\u0259 birba\u015fa v\u0259 ya dolay\u0131 yolla ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu qeyd ed\u0259n n\u0259z\u0259riyy\u0259dir. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259r m\u0259tnin ba\u015fqa m\u0259tnl\u0259r\u0259 \u0259laq\u0259si var, h\u0259r m\u0259tn sitatlar mozaikas\u0131, ba\u015fqa m\u0259tnl\u0259rin bir n\u00f6v transformasiyas\u0131d\u0131r. Bu bax\u0131mdan da, m\u0259tn s\u00f6z\u00fcn\u00fc yaln\u0131z b\u0259dii m\u0259tn, \u0259d\u0259bi \u0259s\u0259r kimi deyil, daha geni\u015f m\u0259nada, b\u00fct\u00fcn m\u0259d\u0259niyy\u0259ti ifad\u0259 ed\u0259n m\u0259fhum kimi ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bu daha \u00e7ox postmodern \u0259d\u0259biyyatda \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Bu zaman oyun yaratmaq, ideal b\u00fct\u00f6vl\u00fck duy\u011fusunu da\u011f\u0131tmaq \u00f6z\u00fcn\u00fc qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rir. Bu bax\u0131mdan da, \u015e\u00f6l\u0259 xan\u0131m, siz t\u0259r\u0259fd\u0259n Kamal Abdullan\u0131n, \u0130lqar F\u0259hminin \u0259s\u0259rl\u0259rini \u201cfan-fiction\u201d n\u00fcmun\u0259si kimi verilm\u0259si elmi yanl\u0131\u015fl\u0131qd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 \u0259s\u0259bind\u0259n q\u0131zarm\u0131\u015fd\u0131. Komp\u00fcterin qar\u015f\u0131s\u0131nda lal-dinm\u0259zc\u0259 oturub monitora bax\u0131rd\u0131. N\u0259 yazaca\u011f\u0131n\u0131 bilmirdi. \u018fs\u0259bi halda dodaqlar\u0131n\u0131 g\u0259mir\u0259r\u0259k \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolunu Cavad\u0131 facebook s\u0259hif\u0259sid\u0259 \u0259ng\u0259ll\u0259m\u0259kd\u0259 g\u00f6rd\u00fc. Cavad\u0131 facebook dostlu\u011fundan \u00e7\u0131xartmaqla yana\u015f\u0131 \u0259ng\u0259ll\u0259di.<\/p>\n<p>Q\u0131z\u0131lg\u00fcl Cavad\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 iraddan sonra aradak\u0131 g\u0259rginliyi qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015e\u00f6l\u0259y\u0259 yazd\u0131: \u201cQeyd etm\u0259liy\u0259m ki, \u015e\u00f6l\u0259nin q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 bu \u0259s\u0259r \u0259d\u0259biyyat n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin v\u0259 m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fc \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n aktual problemini t\u0259dqiq edir. Qloballa\u015fma d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 v\u0259 eyni zamanda m\u00fcasir \u0259d\u0259biyyat\u0131n \u0259sas hadis\u0259si v\u0259 c\u0259r\u0259yan\u0131 hesab olunan postmodernizmd\u0259, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 f\u0259ls\u0259fi fikird\u0259 arxetipl\u0259r\u0259 maraq xeyli q\u00fcvv\u0259tl\u0259nibdir. Bu bax\u0131mdan, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda da kimins\u0259 bu m\u00f6vzuya m\u00fcraci\u0259t etm\u0259si v\u0259 bizim \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zdak\u0131 v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259si vacib idi. \u015e\u00f6l\u0259nin \u00f6z\u00fc m\u00fcasir d\u00fcnyada arxetipl\u0259r\u0259 mara\u011f\u0131n artmas\u0131na m\u0259d\u0259ni inteqrasiya hadis\u0259si kimi bax\u0131r. M\u0259lumdur ki, d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda arxetipl\u0259r\u0259 m\u00fcxt\u0259lif c\u00fcr yana\u015fma var. Bir s\u0131ra arxetipl\u0259r var ki, onlara \u0259d\u0259biyyatda daha \u00e7ox m\u00fcraci\u0259t olunur. Bel\u0259 axretipl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rqlilikl\u0259ri v\u0259 eynilikl\u0259ri \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xartmaq h\u0259qiq\u0259t\u0259n maraql\u0131d\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, yarad\u0131l\u0131\u015fla ba\u011fl\u0131 olan \u00e7oxlu mifoloji, ilkin arxetipl\u0259r var ki, onlar\u0131n sonradan \u0259d\u0259biyyatda nec\u0259 realla\u015fmas\u0131, d\u0259yi\u015film\u0259si prosesini \u0259ks etdir\u0259 bilir. Bu bax\u0131mdan, \u015e\u00f6l\u0259 bir ne\u00e7\u0259 arxetip\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir. M\u0259s\u0259l\u0259n, su arxetipi. Biz bilirik ki, d\u00fcnyan\u0131n \u0259ks\u0259r mifl\u0259rind\u0259 yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n \u0259sas\u0131nda su durur v\u0259 m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 su arxetipi b\u0259dii d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni m\u0259\u015f\u011ful edir. El\u0259c\u0259 d\u0259, d\u0259yirman, a\u011fac, ox\u015far, \u0259lyazma v\u0259 s. kimi m\u00fcxt\u0259lif arxetip formalar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rmas\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Maraql\u0131 olan bir c\u0259h\u0259t d\u0259 odur ki, \u015e\u00f6l\u0259 bu arxetipl\u0259ri izl\u0259y\u0259n zaman t\u0259kc\u0259 b\u0259dii m\u0259tnl\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 durmam\u0131\u015fd\u0131r. O, su arxetipind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rsa, mifologiyaya, folklora, na\u011f\u0131llara m\u00fcraci\u0259t edir, bundan \u0259lav\u0259 dini m\u0259tnl\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131n intertekstuall\u0131\u011f\u0131n\u0131, m\u0259tnl\u0259rd\u0259 intertekstual i\u015ftirak\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131r. Biz \u015e\u0259rqd\u0259n, yaxud Q\u0259rbd\u0259n dan\u0131\u015fark\u0259n al\u0131\u015fm\u0131\u015f\u0131q ki, \u015e\u0259rq dey\u0259nd\u0259 islam \u015e\u0259rqind\u0259n, Q\u0259rb dey\u0259nd\u0259 xristian Q\u0259rbind\u0259n b\u0259hs ed\u0259k. \u015e\u00f6l\u0259 hans\u0131sa bir arxetipin ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259tnl\u0259rd\u0259 t\u0259zah\u00fcr\u00fcn\u00fc izl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn hind, \u00e7in, yapon m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 bel\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir. Ondan ba\u015fqa h\u0259r hans\u0131 arxetipin h\u0259m m\u0259nfi, h\u0259m d\u0259 m\u00fcsb\u0259t planda ifad\u0259 formalar\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, d\u0259yirman arxetipi insan h\u0259yat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcsb\u0259t \u0259h\u0259miyy\u0259ti olan bir m\u0259kan kimi anla\u015f\u0131lmas\u0131na baxmayaraq, k\u00f6hn\u0259 d\u0259yirman \u00f6z\u00fcnd\u0259 sirr, d\u0259h\u015f\u0259t qorxu hiss v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini c\u0259ml\u0259\u015fdirir. El\u0259 arxetipl\u0259r d\u0259 var ki, bir b\u00f6lg\u0259d\u0259 \u00f6z \u0259traf\u0131nda m\u00fcsb\u0259t m\u0259nada, dig\u0259r regionda is\u0259 m\u0259nfi m\u0259nada n\u0259l\u0259ris\u0259 toplay\u0131r. Amma bu m\u0259nfi v\u0259 m\u00fcsb\u0259tin biri-birin\u0259 ke\u00e7id hadis\u0259si d\u0259 var v\u0259 bu ke\u00e7idi izl\u0259m\u0259k bax\u0131m\u0131ndan da m\u00fcqayis\u0259li qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lma \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir.\u201d<\/p>\n<p>F\u0259rqan\u0259 d\u0259 r\u0259fiq\u0259si \u015e\u00f6l\u0259ni m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 yazma\u011fa ba\u015flad\u0131: \u201c\u015e\u00f6l\u0259nin \u0259lyazma arxetipind\u0259n dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 x\u00fcsusil\u0259 maraq k\u0259sb edir. \u015e\u00f6l\u0259 \u0259lyazman\u0131 arxetip kimi t\u0259qdim edir. \u018flyazman\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 n\u00f6vl\u0259rini g\u00f6st\u0259rir: m\u0259ktub, memuar, g\u00fcnd\u0259lik. Bunlardan bir var janr kimi dan\u0131\u015fmaq, bir d\u0259 var arxetipikl\u0259\u015fmi\u015f funksiyas\u0131ndan b\u0259hs etm\u0259k. Biz bilirik ki, son d\u00f6vrl\u0259r Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda ikinci m\u0259s\u0259l\u0259 \u00e7oxlu m\u00fcbahis\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olub. M\u0259s\u0259l\u0259n, Kamal Abdullan\u0131n \u201cYar\u0131m\u00e7\u0131q \u0259lyazmas\u0131\u201d haqq\u0131nda. Amma \u0259lyazmaya arxetip kimi yana\u015fma t\u0259dqiqatlarda \u00f6z ifad\u0259sini dem\u0259k olar ki, tapmay\u0131b, y\u0259ni, \u0259lyazma arxetip olaraq \u0259d\u0259biyyatda hans\u0131 funksiyan\u0131 yerin\u0259 yetirir sual\u0131na cavab verilm\u0259yib. Bu da maraq do\u011furur. Yaxud ox\u015far arxetipi. Bir insan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn ox\u015far\u0131n\u0131n olmas\u0131 folklorda, mifologiyada, yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyatda hans\u0131 funksiyan\u0131 yerin\u0259 yetirir? Ox\u015far arxetipi insan\u0131n \u00f6z-\u00f6z\u00fc il\u0259 dialoqudur, yoxsa ba\u015fqalar\u0131na \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcxt\u0259lif c\u00fcr g\u00f6st\u0259rm\u0259sidir? \u015e\u00f6l\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 d\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirir, ox\u015far\u0131n t\u0259snifat\u0131n\u0131 v\u0259 tipologiyas\u0131n\u0131 verir. Bu da \u00e7ox maraql\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn q\u00fcrurverici hald\u0131r ki, m\u0259nim r\u0259fiq\u0259m \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131q tarixind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq struktur arxetipl\u0259rd\u0259n b\u0259hs etm\u0259y\u0259 nail ola bilmi\u015fdir. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 b\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259rin strukturunun formala\u015fmas\u0131nda hiperm\u0259tn v\u0259 fan-fiction \u0259h\u0259miyy\u0259tli rol oynamas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlamas\u0131 elmi yenilikdir. \u015e\u00f6l\u0259 h\u0259tta m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda bir \u00e7ox g\u0259nc yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n hans\u0131 eksperimentl\u0259rd\u0259n ke\u00e7m\u0259sin\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirir ki, hans\u0131 ki, bunlar bizim bir \u00e7oxumuza ayd\u0131n deyildi. \u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131zda hans\u0131 eksperimentl\u0259r ya\u015fand\u0131\u011f\u0131na ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tir\u0259r\u0259k, onlar haqq\u0131nda da \u00e7ox geni\u015f t\u0259s\u0259vv\u00fcr yarad\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>Bu vaxt \u015e\u00f6l\u0259nin dostlu\u011funda olan Eynulla Q\u0131z\u0131lg\u00fcl xan\u0131m\u0131n qeydin\u0259 r\u0259y yazd\u0131: \u201cD\u0259y\u0259rli xan\u0131mlar\u0131m\u0131z. H\u00f6rm\u0259tli Q\u0131z\u0131lg\u00fcl xan\u0131m, h\u00f6rm\u0259tli F\u0259rqan\u0259 xan\u0131m&#8230; Siz \u201cson d\u00f6vr \u0259d\u0259biyyat\u0131nda arxetipin yeni formalar\u0131\u201d kitab\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259llifd\u0259n g\u00f6z\u0259l izah etdiniz. T\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr edirik. Amma bir qaranl\u0131q m\u0259qam qald\u0131&#8230; M\u0259s\u0259l\u0259n, XXI \u0259srd\u0259 arxetipin yeni formalar\u0131 dedikd\u0259, su arxetipinid\u0259mi yeni arxetipin formas\u0131 kimi q\u0259bul etm\u0259liyik? H\u00f6rm\u0259tli Q\u0131z\u0131lg\u00fcl xan\u0131m, siz ziyal\u0131, t\u0259cr\u00fcb\u0259li xan\u0131ms\u0131n\u0131z. \u015e\u00f6l\u0259 xan\u0131m h\u0259l\u0259 g\u0259ncdir. Elm sah\u0259sind\u0259 \u00e7ox \u015feyi anlamaya bil\u0259r. Amma siz m\u0259n\u0259 izah ed\u0259 bil\u0259rsinizmi ki, hiperm\u0259tn v\u0259 fan-fiction arxetipl\u0259 nec\u0259 uy\u011funla\u015fa bilir? H\u0259tta arxetipin yeni formas\u0131na \u00e7evril\u0259 d\u0259 bilirl\u0259r? M\u0259ntiql\u0259 m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u0130zah ets\u0259ydiniz m\u0259mnun olard\u0131m\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 Eynulla m\u00fc\u0259llimi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn kobud cavab yazmad\u0131. Xasiyy\u0259tin\u0259 b\u0259l\u0259d idi. H\u0259r yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259nfi aural\u0131 bir fikir m\u00fctl\u0259q ona qar\u015f\u0131 \u00e7evril\u0259c\u0259kdir. O bax\u0131mdan, ehtiyatl\u0131 olma\u011f\u0131 q\u0259rarla\u015fd\u0131rd\u0131. Lakin S\u0259riyy\u0259nin yazd\u0131\u011f\u0131 fikirl\u0259r onu Eynulla m\u00fc\u0259llim\u0259 cavab yazmaqdan bir anl\u0131q qurtard\u0131. S\u0259riyy\u0259 \u015e\u00f6l\u0259nin yerlisi oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn onun m\u00f6vqeyind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259yi q\u0259rarla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. O bax\u0131mdan yerlisinin t\u0259r\u0259fdar\u0131 kimi qeyd edirdi: \u201cM\u00f6vzunun aktuall\u0131\u011f\u0131 x\u00fcsusil\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir. Analitik psixologiyan\u0131n banisi Yunq t\u0259r\u0259find\u0259n ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n arxetip konsepsiyas\u0131 son d\u00f6vrl\u0259r \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda Mir\u00e7e Eliada, Averintsev kimi aliml\u0259rin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda yeni m\u0259zmun qazan\u0131b. Arxetipl\u0259r \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131qda yaln\u0131z 90-c\u0131 ill\u0259rd\u0259n ba\u015flayaraq \u00f6yr\u0259nilm\u0259y\u0259 ba\u015flan\u0131b. 1998-ci ild\u0259 Asif Hac\u0131yevin monoqrafiyas\u0131 \u00e7ap olunub: \u201c\u041f\u043e\u044d\u0442\u0438\u043a\u0430 \u0441\u043e\u0432\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d\u043d\u043e\u0439 \u043f\u0440\u043e\u0437\u044b\u201d &#8211; bax orada toxunulur. Y\u0259ni Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu problem daha yenidir. N\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda, n\u0259 d\u0259 bizd\u0259 arxetipin birm\u0259nal\u0131 t\u0259rifi yoxdur. \u015e\u00f6l\u0259 \u0259d\u0259biyyatda bu probleml\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 daha yax\u0131ndan b\u0259l\u0259ddir. \u015e\u00f6l\u0259nin b\u0259dii n\u0259sr v\u0259 poeziya n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259ki arxetipl\u0259rd\u0259n b\u0259hs etm\u0259si t\u0259qdir\u0259layiqdir. Bu \u00e7ox vacibdir. \u00c7\u00fcnki m\u0259n dedim ki, o \u0259s\u0259rl\u0259r yaranan zaman bu teoriya yox idi. Sovet d\u00f6vr\u00fc \u0259d\u0259biyyat\u0131na arxetip konsepsiyas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan yana\u015fmaq, o \u0259s\u0259rl\u0259r\u0259 yeni bir bax\u0131\u015f ehtiva edir v\u0259 bu \u00e7ox vacibdir. Biz \u201c\u015eeytan\u201d\u0131 v\u0259 yaxud \u201cD\u0259yirman\u201d povestini sosial probleml\u0259rin g\u00f6st\u0259ricisi kimi bir k\u0259nara atmaqdansa yeni bax\u0131\u015fla g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirib yeni t\u0259l\u0259bl\u0259r bax\u0131m\u0131ndan t\u0259hlil etm\u0259liyik. Bu bax\u0131mdan, m\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir, \u015e\u00f6l\u0259nin q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 i\u015f b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. \u015e\u00f6l\u0259nin arxetip anlay\u0131\u015f\u0131, bu anlay\u0131\u015fa yana\u015fma, arxetipin \u00e7ox geni\u015f mifoloji material verm\u0259si v\u0259 s. haqq\u0131ndak\u0131 m\u0259lumat v\u0259 m\u00fchakim\u0259l\u0259r faydal\u0131d\u0131r. \u015e\u00f6l\u0259nin su, at, a\u011fac, d\u0259yirman m\u00fcxt\u0259lif dinl\u0259rd\u0259, mifologiyalarda bir problemi m\u00fcxt\u0259lif c\u00fcr a\u00e7a bilir, bu kontekstd\u0259n d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif b\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259ki obrazlar\u0131 canland\u0131ra bilir\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 kitab\u0131 \u0259traf\u0131nda yaranm\u0131\u015f disskusiyadan m\u0259mnun qalm\u0131\u015fd\u0131 ki, \u00f6z t\u0259nqidi yaz\u0131lar\u0131 il\u0259 f\u0259rql\u0259n\u0259n Yunis yaz\u0131s\u0131n\u0131 yerl\u0259\u015fdirdi. \u015e\u00f6l\u0259 Yunisin q\u0259l\u0259min\u0259 b\u0259l\u0259d oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn ehtiyatla, \u00e7\u0259kin\u0259-\u00e7\u0259kin\u0259 yaz\u0131n\u0131 oxuma\u011fa ba\u015flad\u0131. Yunis geni\u015f m\u0259zmunlu yaz\u0131 yazm\u0131\u015fd\u0131r: \u201c\u015e\u00f6l\u0259 xan\u0131m, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u0259ks olunmu\u015f arxetipl\u0259rin yeni formalar\u0131n\u0131n t\u0259zah\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 bu z\u0259mind\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259 \u201c\u0259lyazma\u201d v\u0259 \u201cox\u015far\u201d arxetipl\u0259rinin \u0259ksinin m\u00fcqayis\u0259li t\u0259hlil\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131, arxetipin yeni formalar\u0131 olan \u201chiperm\u0259tn\u201d v\u0259 \u201cfanat m\u0259tnini\u201d-\u201cfan-fiction\u201du ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 maraq k\u0259sb ed\u0259n bir m\u00f6vzudur, problemdir. Siz \u201chiperm\u0259tn\u201d v\u0259 \u201cfanat m\u0259tni\u201dni konvergensiya m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin v\u0259 arxetipin yeni formalar\u0131 v\u0259 arxetip s\u00fcjetin variasiyalar\u0131 kimi t\u0259qdim edirsiniz. Arxetipin \u201chiperm\u0259tn\u201d kimi yenid\u0259n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rirsiniz. Arxetipin yeni formalar\u0131 olan \u201chiperm\u0259tn\u201d v\u0259 \u201cfanat m\u0259tni\u201d tam formal\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 arxetipin yeni formas\u0131 kimi t\u0259qdim etm\u0259niz d\u0259 g\u00f6zd\u0259n qa\u00e7m\u0131r. M\u0259n sizin kitab\u0131n\u0131z\u0131n yeni n\u0259\u015fr olunmas\u0131na baxmayaraq, oxumaq imkan\u0131 \u0259ld\u0259 etmi\u015f\u0259m. Kitab\u0131n\u0131zla yax\u0131ndan tan\u0131\u015fam. Siz bir t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 kimi kitabda hiperteksti g\u0259l\u0259c\u0259yin yaz\u0131 formas\u0131 kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirirsiniz. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, hiperm\u0259tn arxetip ola bilm\u0259z. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, hipertekst ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 qorunmayan m\u0259tnl\u0259rin silsil\u0259sidir. Bildiyimiz\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259ntl\u0259r iki s\u0259b\u0259bd\u0259n ard\u0131c\u0131ll\u0131qla yaz\u0131l\u0131r. M\u0259tn nitqin t\u00f6r\u0259m\u0259si olmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n, nitqd\u0259 m\u0259ntiqi ard\u0131c\u0131ll\u0131q he\u00e7 c\u00fcr\u0259 pozula bilmir. Biz nitq zaman\u0131 dil vasit\u0259sind\u0259n istifad\u0259 edirik. M\u00fctali\u0259 ed\u0259rk\u0259n d\u0259 oxudu\u011fumuz kitab\u0131 v\u0259 ya h\u0259r hans\u0131sa m\u0259tn toplusunu ard\u0131c\u0131ll\u0131qla oxuyuruq. Ard\u0131c\u0131ll\u0131q pozulduqda kitab\u0131 oxuma biz\u0259 \u00e7\u0259tinlik t\u00f6r\u0259dir. Bunlardan f\u0259rqli olaraq fikirl\u0259rin ard\u0131c\u0131l olmayan struktura malik olmas\u0131 is\u0259 biz\u0259 b\u0259llidir.<\/p>\n<p>Hipertekst d\u0259 m\u0259tnin ba\u015fqa hiss\u0259sin\u0259 q\u0131sa yolla ke\u00e7id qoyulmu\u015fdur. Hipertekstd\u0259 informasiya modeli, insan beynind\u0259 fikirl\u0259rin ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011fa uymadan, s\u0259rb\u0259st ax\u0131nla, biri dig\u0259rini do\u011furaraq ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131na \u0259saslan\u0131r. Hipertekst sistemi m\u0259tni oxucuya daha d\u0259rind\u0259n \u00e7atd\u0131rma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k \u0259lav\u0259 vasit\u0259l\u0259rd\u0259n, r\u0259sml\u0259rd\u0259n, musiqid\u0259n, videodan istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 imkan verir. H\u0259m\u00e7inin hiperteksti \u0259lveri\u015fli ed\u0259n dig\u0259r t\u0259r\u0259fi m\u0259tnin i\u00e7ind\u0259n h\u0259r hans\u0131 informasiyan\u0131 \u0259n tez \u015f\u0259kild\u0259 axtar\u0131b tapa bilm\u0259kdir. Bundan \u0259lav\u0259 hipertekst oxucuya daha b\u00f6y\u00fck azadl\u0131qlar verir. Oxucu m\u0259tni ist\u0259diyi ard\u0131c\u0131ll\u0131qla oxuya bilir. Bu bax\u0131mdan, hipertekst arxetip ola bilm\u0259z\u201d.<\/p>\n<p>Q\u0131z\u0131lg\u00fcl ham\u0131n\u0131n fikrini Yunisin yazd\u0131qlar\u0131ndan uzaqla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131saca S\u0259riyy\u0259y\u0259 yazd\u0131: \u201cSizinl\u0259 tamamil\u0259 raz\u0131yam, S\u0259riyy\u0259 xan\u0131m!\u201d<\/p>\n<p>S\u0259riyy\u0259nin yazd\u0131qlar\u0131ndan raz\u0131 olma\u011f\u0131n\u0131 bildirm\u0259k \u00fc\u015f\u00fcn b\u0259y\u0259n i\u015far\u0259sind\u0259n \u00fcr\u0259k smayliki g\u00f6nd\u0259rdi. S\u0259riyy\u0259 s\u00f6zl\u0259rinin x\u00fcsusil\u0259 Q\u0131z\u0131lg\u00fcl\u00fcn xo\u015funa g\u0259ldiyini g\u00f6r\u00fcb yen\u0259 yazma\u011f\u0131na ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Bu vaxt Yunisin fikirl\u0259ril\u0259 raz\u0131 olan \u018fflatun yazd\u0131: \u201cM\u0259n \u015e\u00f6l\u0259 xan\u0131m\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259 bilmir\u0259m. N\u0259 disskusiyas\u0131na girir. Etdiyi elmi yanl\u0131\u015f\u0131lqlar b\u0259s deyil, h\u0259l\u0259 elmi polemika aparma\u011fa haz\u0131rd\u0131r? Yunis d\u0259, Cavad da tamamil\u0259 haql\u0131d\u0131lar. M\u0259nim d\u0259 hiperm\u0259tnl\u0259 ba\u011fl\u0131 bir ne\u00e7\u0259 \u0259lav\u0259m var. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Yunis d\u00fczg\u00fcn izah etdi. Qeyd etm\u0259liyik ki, ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 qorunmayan m\u0259tnl\u0259rin silsil\u0259si olan hipertekst\u0259 postmodernizmd\u0259 tez-tez rast g\u0259linir. Postmodernizmd\u0259 b\u00fct\u00fcn reall\u0131q m\u0259tn, t\u0259hkiy\u0259 kimi q\u0259bul edilir. Qeyd etm\u0259liyik ki, \u201cd\u00fcnya m\u0259tn kimi\u201d ifad\u0259si postmodernizmin \u0259n m\u0259\u015fhur tezisl\u0259rind\u0259n biridir. Hipertekstin \u0259sas xarakterik c\u0259h\u0259ti oxucu m\u00f6vqeyinin g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131\u011f\u0131n\u0131n imkan\u0131 say\u0259sind\u0259 t\u0259hkiy\u0259 m\u0259tni \u015fax\u0259l\u0259nir, oxucuya m\u00fcxt\u0259lif alqoritml\u0259ri (m\u00fcxt\u0259lif ard\u0131c\u0131ll\u0131q) se\u00e7m\u0259kl\u0259 m\u0259tnin hiss\u0259l\u0259ri il\u0259 tan\u0131\u015f olma\u011fa imkan verir. \u201cHipertekst\u201dd\u0259 (hiperm\u0259tn) informasiya modeli, insan beynind\u0259 fikirl\u0259rin ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011fa uymadan, s\u0259rb\u0259st ax\u0131nla, biri dig\u0259rini do\u011furaraq, ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131na \u0259saslanaraq m\u0259tnin ba\u015fqa hiss\u0259sin\u0259 q\u0131sa yolla ke\u00e7id qoyulmu\u015f ist\u0259nil\u0259n roman\u0131, l\u00fc\u011f\u0259ti, veb &#8211; sayt\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fck. Hipertekstin \u00fcst\u00fcn c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259, m\u0259tni oxucuya daha d\u0259rind\u0259n \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lav\u0259 vasit\u0259l\u0259rd\u0259n (r\u0259sm, musiqi, video) istifad\u0259 etm\u0259y\u0259, m\u0259tnin i\u00e7ind\u0259n laz\u0131m olan informasiyan\u0131 tez axtar\u0131b tapma\u011fa imkan verir. Hipertekstin oxucuya s\u0259rb\u0259stlik verdiyini v\u0259 oxucunun m\u0259tni ist\u0259diyi ard\u0131c\u0131ll\u0131qla oxudu\u011funun da \u015fahidi oluruq.<\/p>\n<p>Hipertekst (hiperm\u0259tn) romanda \u201c\u0259lav\u0259\u201d m\u0259na y\u00fck\u00fc hipertekstin xass\u0259l\u0259ri say\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olur:<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0qurulu\u015fun par\u00e7alanmas\u0131: m\u0259tn montaj prinsipi \u00fczr\u0259 vahid bir tama \u00e7evrilmi\u015f halda ki\u00e7ik fraqmentl\u0259r formas\u0131nda qurulur;<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0qeyri-x\u0259tti t\u0259hkiy\u0259: t\u0259hkiy\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir fraqment il\u0259 ba\u015flana bil\u0259r v\u0259 m\u00f6vcud fraqmentl\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 ist\u0259nil\u0259n ard\u0131c\u0131ll\u0131qla \u201cdavam etdirilir\u201d;<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0m\u00fcxt\u0259lifn\u00f6vl\u00fc, m\u00fcxt\u0259lif dil, \u00fcslub v\u0259 janr x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 m\u0259tn birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rinin v\u0259hd\u0259tini t\u0259l\u0259b ed\u0259n;<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0multimedia: hipertekstd\u0259 b\u0259dii \u00fcsullar se\u00e7im v\u0259 \u015friftl\u0259r v\u0259hd\u0259tini, ill\u00fcstrasiya, cizgi \u0259lav\u0259l\u0259ri, s\u0259sli m\u00fc\u015fayi\u0259tini \u0259hat\u0259 ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r hipertekst roman\u0131n m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6vl\u00fcy\u00fcnd\u0259n dan\u0131\u015fsaq, onda a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lara ay\u0131rmaq olar:<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0\u201cl\u00fc\u011f\u0259t\u201d (ensiklopedik) hipertekst roman (m\u0259s\u0259l\u0259n, M.\u00a0Pavi\u00e7in \u201cX\u0259z\u0259r l\u00fc\u011f\u0259ti\u201d roman\u0131);<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0\u201cs\u00fcjetli\u201d hipertekst roman, \u0259s\u0259rd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif variasiyalarda bir v\u0259 eyni s\u00fcjet x\u0259ttinin canland\u0131r\u0131lmas\u0131 (K.\u00a0Eskovun \u201cBore-Robinqud haqq\u0131nda ballada\u201d roman\u0131);<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0digital hipertekst roman, m\u00fc\u0259llif d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin a\u00e7\u0131qlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn informasiya v\u0259 multimedia texnologiyalar\u0131n\u0131n texniki imkanlar\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259 (B.\u00a0Akuninin \u201cKvest (axtar\u0131\u015f). Roman-komp\u00fcter oyunu\u201d).\u201d<\/p>\n<p>Yunis \u018fflatunun fikirl\u0259rini q\u00fcvv\u0259tl\u0259ndirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u0259lav\u0259 etdi: \u201c\u018fflatun m\u00fc\u0259llim t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr edir\u0259m. Tamamil\u0259 haql\u0131s\u0131n\u0131z. M\u0259s\u0259l\u0259nin k\u00f6k\u00fcnd\u0259n vurmusunuz. \u015e\u00f6l\u0259 xan\u0131m\u0131n kitab\u0131n\u0131 oxudu\u011fum \u00fc\u00e7\u00fcn dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, \u015e\u00f6l\u0259 xan\u0131m intertekstuall\u0131qla \u201chiperm\u0259tn\u201d anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131r. Bunlar aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rqi g\u00f6r\u0259 bilm\u0259diyind\u0259n onlar\u0131 eyni bir m\u0259hfum kimi t\u0259qdim edir. M\u0259s\u0259l\u0259n, kitab\u0131nda qeyd edir ki, \u201chiperm\u0259tn\u201di m\u0259tnl\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259n ard\u0131c\u0131ll\u0131qla topland\u0131\u011f\u0131 \u201chiperm\u0259tn\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 b\u0259dii \u0259d\u0259biyyatda b\u0259dii \u0259s\u0259rin i\u00e7\u0259risind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 s\u00fcjetin \u0259ks olunmas\u0131n\u0131 ifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edilir. Buna \u0259n bariz n\u00fcmun\u0259 kimi \u201cMin bir gec\u0259\u201d na\u011f\u0131llar\u0131n\u0131, N\u0259x\u015f\u0259binin \u201cTutinam\u0259\u201dsini, \u201cBakko\u00e7onun \u201cDekameron\u201d \u0259s\u0259rini v\u0259 s. g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rik.\u201d \u201cHiperm\u0259tnin\u201d recycling text adland\u0131r\u0131lan variant\u0131nda ist\u0259nil\u0259n s\u00fcjetin t\u0259krar yarad\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Recucling text bir ne\u00e7\u0259 variantda t\u0259azah\u00fcr edir: a) S\u0259rb\u0259st t\u0259rc\u00fcm\u0259 &#8211; m\u0259s. Buratino \u2013 Pinokyo, Vinni Pux (A.\u00a0M\u00fclnzi) \u2013 E.\u00a0Uspenskin; b) M\u0259lum s\u00fcjetin t\u0259krar\u0259n \u0259s\u0259rd\u0259 \u0259ksi: M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201d \u201cRomeo v\u0259 C\u00fclyetta\u201d.<\/p>\n<p>\u00dcst\u0259lik \u015e\u00f6l\u0259 xan\u0131m \u201chiperm\u0259tn\u201din dig\u0259r variant\u0131 kanonik m\u0259tn olmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Sual yaran\u0131r. B\u00fct\u00fcn roman v\u0259 epopeyalar, daha do\u011frusu \u00f6z\u00fcnd\u0259 bir ne\u00e7\u0259 s\u00fcjet x\u0259ttini ehtiva ed\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259r \u201chiperm\u0259tn\u201d adlanmal\u0131d\u0131r? T\u0259krar m\u0259ntl\u0259r y\u0259ni recucling text \u201chiperm\u0259tn\u201ddir?\u201d<\/p>\n<p>S\u0259riyy\u0259 bayaq yazd\u0131qlar\u0131na \u0259lav\u0259l\u0259r etdi: \u201cM\u0259n \u015e\u00f6l\u0259nin \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 d\u0259 tan\u0131\u015fam, daima \u00e7ap olunub, problem\u0259 b\u0259l\u0259dliyini hiss etmi\u015f\u0259m. Monoqrafiyan\u0131 oxumu\u015fam. Monoqrafiyada XXI \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259ri d\u0259 \u0259hat\u0259 olunur. \u015e\u00f6l\u0259 transformasiyan\u0131 izl\u0259y\u0259 bilir, m\u00fchakiml\u0259rini yerli v\u0259 \u0259cn\u0259bi \u0259d\u0259biyyatdan g\u0259tirdiyi maraql\u0131 paralell\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 qurur. Postmodern \u0259d\u0259biyyat\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n g\u0259tiril\u0259n qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmalar \u00e7ox u\u011furludur. M\u00f6vzunun f\u0259rdi yarad\u0131c\u0131l\u0131q konsepsiyas\u0131 \u0259sas\u0131nda \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, arxetipin hiperm\u0259tn, fan-fiction kimi yeni formalar\u0131n\u0131n t\u0259dqiqi maraq do\u011furur. Amma n\u0259z\u0259ri fikril\u0259r b\u0259z\u0259n konkretl\u0259\u015fmir, ehtimal s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qal\u0131r. B\u0259z\u0259n d\u0259 informasiya bollu\u011fu t\u0259hlili \u00fcst\u0259l\u0259yir. Bu da anla\u015f\u0131land\u0131r. Problem \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn yeni oldu\u011fundan \u015e\u00f6l\u0259 \u00e7oxlu material verm\u0259y\u0259, h\u0259r \u015fey\u0259 toxunma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. 2010-cu ild\u0259 roman bumu ili oldu v\u0259 hiperm\u0259tn, fan-fiction artd\u0131, buna maraq yarand\u0131 lakin bu n\u0259d\u0259n yarand\u0131? Nec\u0259 yarand\u0131? Hara apar\u0131r? \u015e\u00f6l\u0259 bax bu suallara da cavab verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Arxetipl\u0259rin transformasiyas\u0131n\u0131 izl\u0259yir. H\u0259m\u00e7inin, m\u0259nim \u00e7ox xo\u015fuma g\u0259l\u0259n hiss\u0259d\u0259 ox\u015far arxetipi m\u00fcxt\u0259lif \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 izl\u0259nir. Qoqolun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, Dostoyevskid\u0259 v\u0259 sonradan Feyxtvangerin \u201cYalan\u00e7\u0131 Nero\u201dnu il\u0259 Kamal Abdullan\u0131n \u201cYar\u0131m\u00e7\u0131q \u0259lyazma\u201ds\u0131 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, m\u00fcqayis\u0259li t\u0259hlil edilir. Yaxud \u0259lyazma arxetipind\u0259n b\u0259hs edil\u0259rk\u0259n Kamal Abdullan\u0131n \u201cYar\u0131m\u00e7\u0131q \u0259lyazma\u201d, Umberto Ekonun \u201cQ\u0131z\u0131lg\u00fcl\u00fcn ad\u0131\u201d \u0259s\u0259rl\u0259ri m\u00fcqayis\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. M\u0259ktubun transformasiyas\u0131, Ayd\u0131n Tal\u0131bzad\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259hlili d\u0259 maraql\u0131d\u0131r. Bir s\u00f6zl\u0259, m\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, \u015e\u00f6l\u0259 \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n v\u0259zif\u0259ni layiqinc\u0259 yerin\u0259 yetirib.\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 dostlu\u011funda olan S\u0259riyy\u0259nin d\u0259 onun \u0259s\u0259ri haqq\u0131nda y\u00fcks\u0259k fikirl\u0259r yazmas\u0131ndan m\u0259mnun oldu.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259nin dostlu\u011funda olan, amma o q\u0259d\u0259r d\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 Hiday\u0259t adl\u0131 bir istifad\u0259\u00e7i \u015e\u00f6l\u0259y\u0259 deyil, S\u0259riyy\u0259y\u0259 irad bildiriridi: \u201cS\u0259riyy\u0259 xan\u0131m, qeyd edirsiniz ki, \u201cn\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda, n\u0259 d\u0259 bizd\u0259 arxetipin birm\u0259nal\u0131 t\u0259rifi yoxdur\u201d. T\u0259rif deyil\u0259nd\u0259&#8230; Sizin qeyd etidyiniz kimi h\u0259m d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda, h\u0259m d\u0259 bizim \u0259d\u0259biyyatda arxetipl\u0259r insan psixikas\u0131nda tarix\u0259n m\u00f6hk\u0259ml\u0259nib, n\u0259sild\u0259n-n\u0259sil\u0259 irs\u0259n \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrl\u0259r. Qeyd etm\u0259liyik ki, h\u0259m\u00e7inin arxetip insan n\u0259sill\u0259rinin psixi h\u0259yat\u0131n\u0131n d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259 q\u0259rarla\u015fm\u0131\u015f davran\u0131\u015flar\u0131n, anadang\u0259lm\u0259 proqramlar\u0131n, m\u0259qs\u0259dl\u0259rin sistemidir. Bu fikirl\u0259r d\u0259 arxetipin birm\u0259nal\u0131 t\u0259rifidir, xan\u0131m\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 facebook dostlu\u011funda olan G\u00fclnar\u0259nin yaz\u0131s\u0131n\u0131 payla\u015fmas\u0131n\u0131n alt\u0131nda g\u00f6r\u00fcb diqq\u0259tl\u0259 oxuma\u011fa ba\u015flad\u0131: \u201cA\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyim ki, m\u0259n \u015e\u00f6l\u0259 xan\u0131m\u0131n yaz\u0131lar\u0131 il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015f deyil\u0259m. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 elmi t\u0259dqiqatlar\u0131 haqq\u0131nda fikir dem\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kir\u0259m. Amma indi \u015e\u00f6l\u0259 xan\u0131m\u0131n, h\u0259m\u00e7inin d\u0259 h\u00f6rm\u0259tli professorun, dig\u0259r insanlar\u0131n yaz\u0131lar\u0131n\u0131 oxuduqca m\u0259n\u0259 \u00e7ox xo\u015f t\u0259sir ba\u011f\u0131\u015flad\u0131. \u015e\u00f6l\u0259nin dol\u011fun fikirl\u0259ri, \u00f6z\u00fcn\u0259 inam\u0131 m\u0259nd\u0259 ona qar\u015f\u0131 \u00fcmidi art\u0131rd\u0131. Amma arxetipin yeni formalar\u0131 kimi hiperm\u0259tn, fan-fiction olmas\u0131 t\u0259qdir\u0259layiqdir. Bu yeniliyi h\u0259r alim ed\u0259 bilm\u0259z ki, bunu da, m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn dostlu\u011funda bel\u0259 oldu\u011fumu \u00f6z\u00fcm\u0259 \u015f\u0259r\u0259f bildiyim d\u0259y\u0259rli alimimiz \u015e\u00f6l\u0259 xan\u0131m ed\u0259 bilib\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259nin dostlu\u011funda olan h\u0259r k\u0259s \u015e\u00f6l\u0259y\u0259 t\u0259rif ya\u011fd\u0131rmaqda idi. \u015e\u00f6l\u0259 art\u0131q b\u00fct\u00fcn yaz\u0131lar\u0131 oxuma\u011fa imkan tapm\u0131rd\u0131. Amma dostlu\u011funda olan professor \u00c7ingiz m\u00fc\u0259llimin d\u0259 onun haqq\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 qeydl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Professor da ham\u0131 kimi onu t\u0259rifl\u0259yirdi: \u201c\u015e\u00f6l\u0259nin i\u015fl\u0259diyi bu m\u00f6vzu ke\u00e7mi\u015fl\u0259 bug\u00fcn\u00fc qovu\u015fduran, k\u00f6k\u00fc d\u0259rinliy\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n bir m\u00f6vzudur. Bu da onunla \u0259laq\u0259dard\u0131r ki, arxetip m\u0259s\u0259l\u0259si h\u0259r bir xalq\u0131n inanclar\u0131, s\u0131nanclar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan, haradasa, ibtidai g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n \u00fcz\u00fc b\u0259ri g\u0259l\u0259n, \u015fifahi xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00f6z \u0259ksini tapan, sonradan yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyatda inki\u015faf etdiril\u0259n bir m\u0259s\u0259l\u0259dir. T\u0259bii ki, bel\u0259 bir m\u00f6vzu \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131q elmini zaman-zaman d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u00fc\u015f, m\u0259\u015f\u011ful etmi\u015fdir. Bununla bel\u0259, m\u00f6vzunun geni\u015f bir \u015f\u0259kild\u0259, sistemli sur\u0259td\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259m\u0259k d\u0259 s\u0259hv olard\u0131. B\u0259lk\u0259 d\u0259 el\u0259 bunun n\u0259tic\u0259sidir ki, son vaxtlar arxetip m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 bir aktivlik hiss olunur. Beyn\u0259lxalq konfranslar ke\u00e7irilir, m\u00fcxt\u0259lif t\u0259dqiqatlar apar\u0131l\u0131r, kitablar yaz\u0131l\u0131r. Bilirsiz, bir vaxtlar \u2013\u00a0 beyn\u0259lmil\u0259l\u00e7ilik, qarda\u015fl\u0131q, dostluq haqq\u0131nda s\u00f6hb\u0259tl\u0259rin \u0259n \u00e7ox getdiyi sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259 sanki milli m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin qaba\u011fa \u00e7\u0131xmas\u0131 u\u011frunda yar\u0131\u015f ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 bu \u00f6z \u0259ksini \u0259d\u0259biyyatda da tap\u0131rd\u0131. \u0130ndi d\u0259 m\u0259d\u0259ni inteqrasiya, qloballa\u015fma s\u00f6hb\u0259tl\u0259ri g\u00fcnd\u0259md\u0259dir, get-ged\u0259 geni\u015fl\u0259nir, bununla bel\u0259, \u0259d\u0259biyyatda, m\u0259d\u0259niyy\u0259td\u0259 soyk\u00f6k\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f, \u00f6z milli varl\u0131\u011f\u0131na, milli z\u0259nginliyin\u0259 mara\u011f\u0131n \u00e7oxalmas\u0131 v\u0259 bu bax\u0131mdan ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n \u015fax\u0259l\u0259nm\u0259si prosesi gedir. T\u0259bii ki, bel\u0259 bir m\u00f6vzu d\u0259rin\u0259 getdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fcny\u0259viliyi bir o q\u0259d\u0259r \u0259hat\u0259 edir. Y\u0259ni d\u00fcnya m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rind\u0259, \u0259d\u0259biyyatlar\u0131nda bir-birin\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n arxetipl\u0259r var ki, \u015e\u00f6l\u0259 \u00e7ox do\u011fru yol se\u00e7\u0259r\u0259k m\u0259hz o \u0259hat\u0259liliyi qoruma\u011fa, h\u0259min arxetipl\u0259rin Az\u0259rbaycan v\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda hans\u0131 formalarda, nec\u0259 \u0259ks olundu\u011funu, ox\u015far v\u0259 f\u0259rqli c\u0259h\u0259tl\u0259rini \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xarma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u0130kincisi, i\u015fin \u0259h\u0259miyy\u0259ti ondad\u0131r ki, arxetipl\u0259r d\u00fcnya xalqlar\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir m\u0259s\u0259l\u0259 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn, elmi-n\u0259z\u0259ri d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni d\u0259 m\u0259\u015f\u011ful edir, haqq\u0131nda m\u00fclahiz\u0259l\u0259r y\u00fcr\u00fcd\u00fcl\u00fcr. \u015e\u00f6l\u0259 h\u0259m d\u0259 bel\u0259 n\u0259z\u0259ri m\u00fclahiz\u0259l\u0259r\u0259 diqq\u0259t yetirir, onlar\u0131 \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r v\u0259 son n\u0259tic\u0259d\u0259 \u00f6z t\u0259snifat\u0131n\u0131 verir, onu b\u0259z\u0259n sxeml\u0259rl\u0259, b\u0259z\u0259n b\u00f6lg\u00fcl\u0259rl\u0259 t\u0259qdim edir\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 dostlu\u011funda olan H\u0259midin yazd\u0131\u011f\u0131 r\u0259y\u0259 n\u0259z\u0259r sald\u0131. H\u0259mid g\u00fcl\u00fcc\u00fck i\u015far\u0259si qoyub yaz\u0131rd\u0131: \u201cAnlamad\u0131m. Bu qloballa\u015fma qurtar\u0131b getm\u0259di&#8230; H\u00f6rm\u0259tli aliml\u0259r d\u0259qiq\u0259 ba\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda vur\u011fulay\u0131rlar ki, qloballa\u015fma&#8230; Bir n\u0259f\u0259r onlara desin, izah etsin ki, c\u0259miyy\u0259td\u0259 qloballa\u015fma prosesi ba\u015f verdi getdi. Perestroyka d\u00f6vr\u00fc kimi. Oda bir ax\u0131n idi c\u0259miyy\u0259td\u0259n g\u0259lib ke\u00e7di. Vallah ay\u0131bd\u0131&#8230; Ham\u0131s\u0131 da tan\u0131nm\u0131\u015f, c\u0259miyy\u0259td\u0259 m\u00f6vqel\u0259ri olan aliml\u0259rdi, el\u0259 bil d\u0259b d\u00fc\u015f\u00fcb&#8230; Qloballa\u015fma&#8230; Yox bir&#8230; \u015e\u00f6l\u0259 xan\u0131m haqq\u0131nda da onu vur\u011fulamaq ist\u0259rdim ki, o h\u0259m\u00e7inin, arxetip s\u00fcjetl\u0259ri v\u0259 obrazlar\u0131 d\u00fczg\u00fcn anlaya bilm\u0259yib\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 H\u0259midin yazd\u0131qlar\u0131n\u0131 oxuyub yen\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolunu onu facebook dostluqdan silib, \u0259ng\u0259ll\u0259m\u0259kd\u0259 g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 sinif yolda\u015f\u0131 olan, k\u0259nd m\u0259kt\u0259bind\u0259 katib\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n Sevdan\u0131n da qeydl\u0259rini g\u00f6r\u00fcb maraqla oxuma\u011fa ba\u015flad\u0131: \u201cYaz\u0131lanlar\u0131 oxudum. \u015e\u00f6l\u0259nin bel\u0259 b\u00f6y\u00fck bir i\u015f g\u00f6r\u0259c\u0259yin\u0259 inanma\u011f\u0131m g\u0259lm\u0259di. Amma b\u00f6y\u00fck-b\u00f6y\u00fck adamlar\u0131n onun kitab\u0131 haqq\u0131nda bel\u0259 g\u00f6z\u0259l s\u00f6zl\u0259r yazmas\u0131 dem\u0259li onun bu i\u015fi u\u011furla yerin\u0259 yetirm\u0259sind\u0259n b\u0259hs edir. \u015e\u00f6l\u0259 sinifd\u0259 \u0259n utancaq, he\u00e7 n\u0259y\u0259 reaksiya verm\u0259y\u0259n \u015fagird idi. Sinif yolda\u015f\u0131m\u0131n bel\u0259 layiqli \u0259s\u0259r yazmas\u0131 m\u0259ni sevindirdi. Bizim bir s\u0131ra yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131zla, \u015fairl\u0259rimizl\u0259, onlar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na m\u00fcraci\u0259t etm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nm\u0259yib, d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131na da m\u00fcraci\u0259t edib. \u015e\u00f6l\u0259 m\u0259hdud bir dair\u0259d\u0259 qapan\u0131b qalm\u0131r, elmi q\u0259na\u0259tl\u0259rini assosiativ \u015f\u0259kild\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xarma\u011f\u0131 bacarm\u0131\u015fd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 kitab\u0131 haqq\u0131nda yaz\u0131lanlar\u0131 oxumaqdan yorulmu\u015fdu. Amma kitab\u0131 haqq\u0131nda maraq k\u0259sb etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn oxuma\u011fa davam edirdi. Bu zaman kitab\u0131n\u0131 h\u0259diyy\u0259 etdiyi \u018fhm\u0259d m\u00fc\u0259llimin yaz\u0131s\u0131n\u0131 oxudu: \u201c\u015e\u00f6l\u0259 kitab \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr edir\u0259m. Yada sal\u0131b vermis\u0259n. T\u0259brik d\u0259 edir\u0259m. Yax\u015f\u0131 i\u015f g\u00f6rm\u00fcs\u0259n kitab\u0131 buraxd\u0131rm\u0131san. Amma s\u0259n\u0259 bir irad\u0131m olacaq. Elmi t\u0259dqiqatlarda, elmi monoqrafiyalarda wikipediadan istifad\u0259si arzuolunmazd\u0131r. S\u0259ns\u0259 wikipediadan enin\u0259-boluna istifad\u0259 etmis\u0259n. Monoqrafik t\u0259dqiqatda wikipediadan istifad\u0259nin k\u00fctl\u0259vi xarakter almas\u0131 \u0259s\u0259r\u0259, m\u00fc\u0259llifin s\u0259viyy\u0259sin\u0259 k\u00f6lg\u0259 sal\u0131r. Kitab\u0131n wikipedia m\u0259lumatlar\u0131 \u0259sas\u0131nda q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131n\u0131b. Bir d\u0259 onu qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim ki, m\u00f6vzunun xarakteri el\u0259dir ki, arxetip anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn haradan g\u0259lib hans\u0131 yolu ke\u00e7m\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sinin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 s\u0259ni bu bar\u0259d\u0259 daha \u00e7ox d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 s\u00f6vq edib\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6l\u0259 \u201cfacebook\u201d s\u0259hif\u0259sind\u0259 payla\u015fmas\u0131 il\u0259 kitab\u0131n\u0131 \u0259m\u0259lli-ba\u015fl\u0131 t\u0259bli\u011f ed\u0259 bilirdi. Dem\u0259li onun \u201cfacebook\u201ddak\u0131 kitab t\u0259qdimat\u0131 ba\u015f tutmu\u015fdu. \u201cFacebook\u201ddak\u0131 t\u0259qdimat onun \u00fcr\u0259yinc\u0259 olmu\u015fdu. O vaxt\u0131n gec oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcb \u00f6z\u00fcnd\u0259n raz\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 aya\u011fa durdu. Sonra \u0259yl\u0259\u015fib komp\u00fcterini q\u0259l\u0259b\u0259 \u0259hval-ruhiyy\u0259si il\u0259 s\u00f6nd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #3366ff;\"><em><strong>&#8220;Yurd&#8221;<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Salid\u0259 \u015e\u0259mm\u0259dq\u0131z\u0131 (\u015e\u0259rifova) professor, filologiya elml\u0259ri doktoru, Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc \u00a0 \u00a0\u201cFACEBOOK\u201dda K\u0130TAB T\u018fQD\u0130MATI (Hekay\u0259) \u00a0 Kim\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rs\u0259m,&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3418,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[206,1],"tags":[],"class_list":["post-3417","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nsr","category-xbr-xtti","wpcat-206-id","wpcat-1-id"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3417","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3417"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3417\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3422,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3417\/revisions\/3422"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3418"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3417"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3417"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3417"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}