{"id":3918,"date":"2023-12-29T06:17:03","date_gmt":"2023-12-29T02:17:03","guid":{"rendered":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=3918"},"modified":"2023-12-29T06:17:03","modified_gmt":"2023-12-29T02:17:03","slug":"afaq-zeynalova-heyder-eliyevin-azerbaycanciliq-konsepsiyasi-ve-dil-meseleleri-zim-az","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=3918","title":{"rendered":"AFAQ ZEYNALOVA: &#8220;HEYD\u018fR \u018fL\u0130YEV\u0130N AZ\u018fRBAYCAN\u00c7ILIQ KONSEPS\u0130YASI V\u018f D\u0130L M\u018fS\u018fL\u018fL\u018fR\u0130&#8221; \u00bb Z\u0130M.Az"},"content":{"rendered":"<p> [ad_1]<br \/>\n<\/p>\n<div><!--dle_image_begin:http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2023-06\/1686180821_afaq-zeynalova-001.jpg|right--><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2023-06\/1686180821_afaq-zeynalova-001.jpg\" style=\"float:right;\" alt=\"AFAQ ZEYNALOVA: &quot;HEYD\u018fR \u018fL\u0130YEV\u0130N AZ\u018fRBAYCAN\u00c7ILIQ KONSEPS\u0130YASI V\u018f D\u0130L M\u018fS\u018fL\u018fL\u018fR\u0130&quot;\" title=\"AFAQ ZEYNALOVA: &quot;HEYD\u018fR \u018fL\u0130YEV\u0130N AZ\u018fRBAYCAN\u00c7ILIQ KONSEPS\u0130YASI V\u018f D\u0130L M\u018fS\u018fL\u018fL\u018fR\u0130&quot;\"\/><!--dle_image_end--><!--colorstart:#CC0000--><span style=\"color:#CC0000\"><!--\/colorstart--><b>Dil yaln\u0131z \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si deyil, h\u0259m d\u0259 d\u00fcnyan\u0131 adland\u0131rmaq, onu d\u0259rk etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn intellektual bir sistemdir. Bu sistemin \u0259sas xarakterik c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n biri milli mahiyy\u0259t k\u0259sb etm\u0259sidir. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259ndir ki, mill\u0259tin\u0259, m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 ba\u011fl\u0131 olan b\u00fct\u00fcn tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik ideologiyas\u0131nda v\u0259 ona aid milli konsepsiyalar\u0131n yaranmas\u0131nda ana dili m\u0259s\u0259l\u0259si \u00f6n\u0259mli yer tutmu\u015fdur. <\/b><!--colorend--><\/span><!--\/colorend--><\/p>\n<p><b>Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixind\u0259 d\u0259  XVI \u0259srin fatehi \u015eah \u0130smayil X\u0259taid\u0259n ba\u015flayan bu varislik \u0259n\u0259n\u0259si XX \u0259srin b\u00f6y\u00fck siyas\u0259t adam\u0131, m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timizin qurucusu, \u00fcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyev say\u0259sind\u0259 davam etdirilmi\u015fdir. Bir dil onu t\u0259msil ed\u0259n da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n ifad\u0259sind\u0259 ya\u015fay\u0131r, lakin onun inki\u015faf\u0131 v\u0259 yad t\u0259sirl\u0259rd\u0259n qorunmas\u0131 d\u00f6vl\u0259tin n\u00fcfuzu v\u0259 ideologiyas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. <\/b><\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc xalq\u0131n\u0131n, mill\u0259tinin rifah\u0131na, dovl\u0259timizin m\u00f6vcudlu\u011funa, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimizin qorunmas\u0131na h\u0259sr ed\u0259n dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t, \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev d\u0259rin z\u0259kas\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideologiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131 v\u0259 bu kansepsiyan\u0131n \u0259n layiqli da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131ndan  biri olmu\u015fdur. O, \u00e7ox yax\u015f\u0131 bilirdi ki, xalq\u0131n, d\u00f6vl\u0259tin g\u00fcc\u00fc onun milli d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131, dovl\u0259t\u00e7ilik tarixin\u0259 sahiblik duy\u011fusu il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. <br \/>M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259ndir ki, ist\u0259r imperiya qada\u011falar\u0131 il\u0259 xarakterik olan sovet d\u00f6vr\u00fc f\u0259aliyy\u0259tind\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n qurucusu kimi ana dilin\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 layiqinc\u0259 diqq\u0259t yetirib, t\u00fck\u0259nm\u0259z \u00f6vlad m\u0259h\u0259bb\u0259ti, r\u0259hb\u0259r uzaqg\u00f6r\u0259nliyi il\u0259 x\u00fcsusi qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rib. \u201cH\u0259l\u0259 sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, imperiya qada\u011falar\u0131na baxmayaraq, dilimizin d\u00f6vl\u0259t dili statusu almas\u0131, Az\u0259rbaycan dil\u00e7i aliml\u0259rinin y\u00fcks\u0259k d\u00f6vl\u0259t m\u00fckafatlar\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcl\u0259r\u0259k daha b\u00f6y\u00fck t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rin\u0259 ruhland\u0131r\u0131lmas\u0131, n\u0259tic\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan dil\u00e7iliyinin s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 dahiyan\u0259 nitq m\u0259d\u0259niyy\u0259ti il\u0259 ham\u0131ya n\u00fcmun\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259si Heyd\u0259r \u018fliyevin \u015f\u0259r\u0259fli xidm\u0259ti idi.\u201d (1.s\u0259h,1)<\/p>\n<p>Onun bu sah\u0259d\u0259ki \u0259n c\u0259sur add\u0131m\u0131 kremlin ciddi m\u00fcqavim\u0259tin\u0259 baxmayaraq Az\u0259rbaycan dilini Az\u0259rbaycan SSR-in d\u00f6vl\u0259t dili kimi konstitutsiyada t\u0259sdiq etdirm\u0259si olmu\u015fdur. Bu, b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tin, qorxmaz siyas\u0259t\u00e7inin xalq\u0131na, v\u0259t\u0259nin\u0259, ana dilin\u0259 olan sevgisinin, t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015fliyinin bariz n\u00fcmun\u0259si idi. Bu add\u0131m\u0131 atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ill\u0259rl\u0259 d\u0259rin z\u0259ka, inc\u0259 siyas\u0259t y\u00fcr\u00fcd\u0259n d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 1970-ci ild\u0259 dilin akademik qoruyucusu say\u0131lan elm m\u0259b\u0259dind\u0259- Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin 50 illik yubiley t\u0259dbirind\u0259 ana dilind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k aliml\u0259r\u0259 \u00f6z az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideyalar\u0131n\u0131 u\u011furla \u00e7atd\u0131rd\u0131: \u201cAz\u0259rbaycan dili bu g\u00fcn d\u0259rin fikirl\u0259ri \u0259n inc\u0259 \u00e7alarlar\u0131nad\u0259k olduqca ayd\u0131n bir \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 etm\u0259k q\u00fcdr\u0259tin\u0259 malik dill\u0259rd\u0259ndir.\u201d  Bu fikirl\u0259ri il\u0259 o, eyni zamanda alim v\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lara ana dilimizin tarixi v\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n q\u0259dim \u0259d\u0259bi abid\u0259l\u0259rimizin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, qaranl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259rin apar\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259 oldu\u011funu xat\u0131rlatd\u0131. Bel\u0259c\u0259 Az\u0259rbaycan dil\u00e7iliyin\u0259 onun tedqiqat metodologiyas\u0131na da y\u00f6n vermi\u015f oldu. X\u00fcsusil\u0259, dil m\u0259nb\u0259l\u0259rinin tarixi aspektd\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 elmi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rd\u0259 priaritet m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n oldu. Qar\u015f\u0131ya qoyulan bu m\u0259qs\u0259d\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn, \u0259lb\u0259tt\u0259, yaln\u0131z milli qeyr\u0259t v\u0259 hissiyyat\u0131, m\u0259suliyy\u0259t v\u0259 m\u0259nlik hissi olan v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 haz\u0131rlamaq v\u0259 onlar\u0131 art\u0131rmaqla ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 milliliyi qorumaq, saxlamaq v\u0259 inki\u015faf etdirm\u0259k olard\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u0259qs\u0259dli olaraq Heyd\u0259r \u018fliyev milli kadr potensial\u0131n\u0131 art\u0131rma\u011fa diqq\u0259t g\u00f6st\u0259rdi. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Az\u0259rbaycan dili v\u0259 dil\u00e7iliyini t\u0259dqiq ed\u0259n kadrlar \u00e7oxald\u0131ld\u0131, dilin diaxron istiqam\u0259tli t\u0259dqiqi il\u0259 m\u0259\u015fgul olan yeni kafedralarda pe\u015f\u0259kar aliml\u0259r meydana g\u0259ldi, sanball\u0131 d\u0259rslik v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif kitablar \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirildi. Az\u0259rbaycan dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat fak\u00fclt\u0259l\u0259ri yarad\u0131ld\u0131, orta m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 ana dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n t\u0259drisin\u0259 diqq\u0259t daha da art\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 s.                   <br \/>M\u00fcst\u0259qillik ill\u0259rind\u0259 bu siyas\u0259t  a\u00e7\u0131q, kompleks \u015f\u0259kild\u0259, ard\u0131c\u0131l y\u00fcr\u00fcd\u00fclm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131 daha m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil mill\u0259t kimi formala\u015fd\u0131rma\u011fa imkan qazan\u0131ld\u0131. Milli olan, mill\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn vacib olan h\u0259r \u015fey mill\u0259tin formala\u015fmas\u0131 v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn daha a\u00e7\u0131q planda s\u0259rb\u0259st milli inki\u015faf m\u0259hsuluna \u00e7evrildi. \u0425\u00fcsusil\u0259 q\u0435yd \u0435dilm\u0259lidir ki, m\u0259hz bu d\u0430hi \u015f\u0259\u0445siyy\u0259tin uz\u0430qg\u00f6r\u0259nliyi il\u0259 siy\u0430si m\u00fcz\u0430kir\u0259l\u0259rin qurb\u0430n\u0131 \u043el\u0430 bil\u0259c\u0259k \u0430n\u0430 dilimizin  \u0430dl\u0430nd\u0131r\u0131lm\u0430s\u0131 \u201cpr\u043ebl\u0435mi\u201d bird\u0259f\u0259lik \u0430r\u0430d\u0430n q\u0430ld\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 \u00fcmummilli lid\u0435rin q\u0259tiyy\u0259tli, uz\u0430qg\u00f6r\u0259n, \u043elduqc\u0430 \u0435lmi t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 \u0430n\u0430 dilimizin  \u201c\u0410z\u0259rb\u0430yc\u0430n dili\u201d  \u0430dl\u0430nd\u0131r\u0131lm\u0430s\u0131 \u00f6z y\u0435rini t\u0430pd\u0131. H\u0259m d\u0259 bu proses h\u00fcquqi yolla xalq\u0131n referendiumda \u00f6z s\u00f6z\u00fcn\u00fc dem\u0259si, m\u00f6vqeyini ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sdiq etm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi.<\/p>\n<p>Bunun ard\u0131nca dilimizin inki\u015faf\u0131nda \u0259sas u\u011furlardan biri olan lat\u0131n qrafikas\u0131n\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si oldu. T\u0259m\u0259li m\u00fcst\u0259qilliyimizin ilk ill\u0259rind\u0259-1991-ci ild\u0259  \u018f.El\u00e7ib\u0259y t\u0259r\u0259find\u0259n qoyulan bu milli reformun davam etdirilm\u0259si v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 tamamlanmas\u0131 da \u00fcmummilli lid\u0435r H\u0435yd\u0259r \u018fliy\u0435vin \u0430d\u0131 il\u0259 b\u0430\u011fl\u0131d\u0131r. B\u0435l\u0259 ki, ulu \u00f6nd\u0259r \u00f6z\u00fc bu \u0259lifb\u0430n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tini n\u0259z\u0259r\u0259 \u0430l\u0430r\u0430q d\u0435yirdi: M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin \u0259sas ideyas\u0131 az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131qd\u0131r. H\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131 \u00f6z milli m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 q\u00fcrur hissi ke\u00e7irm\u0259lidir v\u0259 biz az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 &#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n dilini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini, milli, m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rini, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini ya\u015fatmal\u0131y\u0131q. Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131 haqq\u0131nda bizim q\u0259bul etdiyimiz geni\u015f q\u0259rar m\u0259hz bu m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r Biz Az\u0259rbaycan\u0131n lat\u0131n \u0259lifbas\u0131na ke\u00e7m\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etdik \u0130ndi Az\u0259rbaycanda ham\u0131, b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131 lat\u0131n \u0259lifbas\u0131ndan istifad\u0259 edir. Bu da bizim milliliyimizi, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n \u00e7ox m\u00fch\u00fcm bir amildir. Biz bundan sonra da Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf etdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259yl\u0259rimizi davam etdir\u0259c\u0259yik. Bizim bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz m\u0259hz l\u0430t\u0131n \u0259lifb\u0430s\u0131 il\u0259 b\u0430\u011fl\u0131d\u0131r\u201d.(2. S\u0259h.17) <\/p>\n<p>\u00dcmummilli lid\u0435rin m\u0259hz diqq\u0259ti s\u0430y\u0259sind\u0259 l\u0430t\u0131n qr\u0430fik\u0430l\u0131 \u0410z\u0259rb\u0430yc\u0430n \u0259lifb\u0430s\u0131n\u0430 k\u0435\u00e7id s\u00fcr\u0259tl\u0259 h\u0259y\u0430t\u0430 k\u0435\u00e7irilm\u0259y\u0259 b\u0430\u015fl\u0430nd\u0131 v\u0259  2001-ci il avqustun 1-d\u0259 bu proses ba\u015fa \u00e7atd\u0131. Bununla Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti milli konsepsiyan\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si olan dil siyas\u0259tind\u0259 ist\u0259yin\u0259 nail olaraq xalq\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fcnya sivilizasiyas\u0131na inteqrasiya etm\u0259sini, eyni zamanda t\u00fcrk xalqlar\u0131 il\u0259 eyni \u0259lifbada birl\u0259\u015fm\u0259sini t\u0259min etdi.  M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n h\u0259r il 1 \u0430vqust \u0410z\u0259rb\u0430yc\u0430nd\u0430 \u201c\u0410n\u0430 dili v\u0259 \u0259lifb\u0430 g\u00fcn\u00fc\u201d kimi q\u0435yd \u0435dilm\u0259kd\u0259dir. <\/p>\n<p>\u201cDilimiz \u00e7ox z\u0259ngin v\u0259 ah\u0259ngdar dildir, d\u0259rin tarixi k\u00f6kl\u0259r\u0259 malikdir. \u015e\u0259xs\u0259n m\u0259n \u00f6z ana dilimi \u00e7ox sevir v\u0259 bu dild\u0259 dan\u0131\u015fma\u011f\u0131mla f\u0259xr edir\u0259m&#8230;\u201d -bu fikirl\u0259ri il\u0259 dilimizin z\u0259ngin leksik-semantik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 b\u0259l\u0259d oldu\u011funu qeyd ed\u0259n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259t, h\u0259m d\u0259 milli dil\u0259 sonsuz sevgisini ifad\u0259 ed\u0259r\u0259k xalq\u0131n h\u0259r bir n\u00fcmay\u0259nd\u0259sinin onu layiqinc\u0259 t\u0259msil etm\u0259y\u0259 s\u0259sl\u0259yirdi:<br \/>\u201cBilirsiniz, h\u0259r bir mill\u0259tin dili onun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u0259zizdir. Bizim \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan dili, ana dilimiz h\u0259ddind\u0259n art\u0131q \u0259zizdir. \u00c7\u00fcnki \u00e7ox ill\u0259r ana dilimiz, Az\u0259rbaycan dilimiz h\u0259yat\u0131m\u0131zda geni\u015f yer  ala bilm\u0259mi\u015fdir. Amma buna baxmayaraq, h\u0259rbir az\u0259rbaycanl\u0131 dilin qorunub saxlanmas\u0131nda az da olsa, \u00e7ox da olsa \u00f6z xidm\u0259tini g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. X\u00fcsus\u0259n bizim yaz\u0131c\u0131lar\u0131m\u0131z, \u0259d\u0259biyyat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z, \u015fairl\u0259rimiz o a\u011f\u0131r d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan dilinin ya\u015famas\u0131nda b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259r. M\u0259n bu g\u00fcn b\u00f6y\u00fck iftixar hissi il\u0259 dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, Az\u0259rbaycan dili XX \u0259srd\u0259 b\u00f6y\u00fck inki\u015faf yolu ke\u00e7mi\u015fdir. \u0130ndi bax\u0131n, bizim dilimiz n\u0259 q\u0259d\u0259r z\u0259ngin, n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259lah\u0259tlidir, n\u0259 q\u0259d\u0259r \u015firindir v\u0259 b\u00fct\u00fcn fikirl\u0259ri ifad\u0259 etm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck s\u00f6z ehtiyat\u0131na malikdir.\u201d(2, s\u0259h,17)<\/p>\n<p>\u00dcr\u0259kl\u0259r\u0259 yol a\u00e7an F\u00fczulinin s\u0259n\u0259ti,<br \/>Ey dilim, q\u00fcdr\u0259tinl\u0259 d\u00fcnyalara yol a\u00e7m\u0131\u015f.<br \/>S\u0259nd\u0259 m\u0259nim xalq\u0131m\u0131n q\u0259hr\u0259manl\u0131qla doluTarixi varaqlan\u0131r,<br \/>S\u0259nd\u0259 ne\u00e7\u0259 min illik m\u0259nim m\u0259d\u0259niyy\u0259tim,<br \/>\u015ean- \u015f\u00f6hr\u0259tim saxlan\u0131r.<br \/>M\u0259nim ad\u0131m-san\u0131msan,<br \/>Namusum, vicdan\u0131msan!.  (B.Vahabzad\u0259)<\/p>\n<p>M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259ndir ki, d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 m\u00fcst\u0259qillik qazand\u0131\u011f\u0131m\u0131z ilk ill\u0259rd\u0259 \u00f6zg\u0259 dill\u0259rd\u0259 dan\u0131\u015fan d\u00f6vl\u0259t m\u0259murlar\u0131na d\u00f6vl\u0259timizin r\u0259smi dili olan Az\u0259rbaycan dilind\u0259 s\u0259lis dani\u015fma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259skin g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r vermi\u015fdir. <\/p>\n<p>\u00dcmummilli liderin milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131n, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q konsepsiyas\u0131n\u0131n u\u011furlu davam\u0131 is\u0259 dilimizin t\u0259tbiqi il\u0259 ba\u011fl\u0131 imzalad\u0131\u011f\u0131 s\u0259r\u0259ncam olmu\u015fdur. Bu s\u0259n\u0259d Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fl\u0259rin zirv\u0259si hesab oluna bil\u0259r. \u00c7\u00fcnki bundan s\u00f6nra \u0259d\u0259bi dilimizin inki\u015faf\u0131 sistemli, m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc v\u0259 d\u00f6vl\u0259t qay\u011f\u0131s\u0131 \u0259sas\u0131nda istiqam\u0259t ald\u0131.  <br \/>\u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 18 iyun 2001-ci il tarixli F\u0259rman\u0131n\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyevin u\u011furlu dil siyas\u0259tinin fundamental yekun s\u0259n\u0259di adland\u0131rmaq olar. Dilimizin \u0259n q\u0259dim tarixin\u0259 obyektiv elmi-tarixi qiym\u0259t ver\u0259n, Az\u0259rbaycan dilinin t\u00fcrk k\u00f6kl\u00fc m\u00fcst\u0259qil dil olmas\u0131n\u0131 bir daha t\u0259sdiql\u0259y\u0259n, onun \u0259sas t\u0259kam\u00fcl m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini, inki\u015faf yollar\u0131n\u0131 dahiyan\u0259 bir m\u00fcdriklikl\u0259, elmi-n\u0259z\u0259ri \u0259saslarla izl\u0259y\u0259r\u0259k son s\u00f6z dey\u0259n, r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t m\u00fcnasib\u0259ti bildir\u0259n bu fundamental tarixi s\u0259n\u0259d Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin dil siyas\u0259tinin u\u011furlar miqyas\u0131n\u0131 daha da geni\u015fl\u0259ndirdi.<\/p>\n<p>\u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 18 iyun 2001-ci il tarixli F\u0259rman\u0131nda deyilir: \u201c&#8230; Dilimiz xalq\u0131n ke\u00e7diyi b\u00fct\u00fcn tarixi m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 onunla birg\u0259 olmu\u015f, onun taleyini ya\u015fam\u0131\u015f, \u00fczl\u0259\u015fdiyi probleml\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. O, xalq\u0131n \u0259n a\u011f\u0131r g\u00fcnl\u0259rind\u0259 bel\u0259 onun milli m\u0259nliyini, xo\u015fb\u0259xt g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 olan inam\u0131n\u0131 qoruyub m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirmi\u015fdir. \u0130nki\u015faf etmi\u015f z\u0259ngin dil m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 sahib olan xalq \u0259yilm\u0259zdir, \u00f6lm\u0259zdir, b\u00f6y\u00fck g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 malikdir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 xalq\u0131m\u0131za ulu babalardan miras qalan bu \u0259n qiym\u0259tli milli s\u0259rv\u0259ti h\u0259r bir Az\u0259rbaycan \u00f6vlad\u0131 g\u00f6z b\u0259b\u0259yi kimi qorumal\u0131, daim qay\u011f\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259 etm\u0259lidir. Bu, onun m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q borcudur\u201d. <\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, bu s\u0259n\u0259d ana dilimizin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck imkanlar yaratd\u0131. Ana dilinin daha da inki\u015faf etdirilm\u0259si, i\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar m\u00fcxt\u0259lif ill\u0259rd\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n f\u0259rmanlar imzalanm\u0131\u015f v\u0259 Milli M\u0259clis t\u0259r\u0259find\u0259n qanunlar q\u0259bul edilmi\u015fdir. Bu f\u0259rman\u0131n ard\u0131nca  2002-ci il 30 s\u0435nty\u0430brd\u0430 ulu \u00f6nd\u0259rH\u0435yd\u0259r \u018fliy\u0435v \u0430n\u0430 dilin\u0259 s\u0259d\u0430q\u0259tini v\u0259 b\u0430\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u00f6vb\u0259ti bir q\u0259r\u0430rl\u0430 \u2013 \u201c\u0410z\u0259rb\u0430yc\u0430n R\u0435spublik\u0430s\u0131nd\u0430 d\u00f6vl\u0259t dili h\u0430qq\u0131nd\u0430\u201d \u0410z\u0259rb\u0430yc\u0430n R\u0435spublik\u0430s\u0131 Q\u0430nununun q\u00fcvv\u0259y\u0259 minm\u0259si b\u0430r\u0259d\u0259 s\u0259n\u0259d imz\u0430l\u0430y\u0430r\u0430q d\u0430h\u0430 \u0259y\u0430ni n\u00fcm\u0430yi\u015f \u0435tdirdi. Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi i\u015fl\u0259dilm\u0259si, onun t\u0259tbiqi, qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 milli-m\u0259d\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 ehtiyaclar\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 daha bir add\u0131m oldu. Bu s\u0259n\u0259d \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin xalq\u0131m\u0131za v\u0259 onun dilin\u0259 t\u00fck\u0259nm\u0259z m\u0259h\u0259bb\u0259tinin, qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131n parlaq n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrildi. D\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin \u0259m\u0259li \u015f\u0259kild\u0259  h\u0259y\u0430t\u0430 k\u0435\u00e7irilm\u0259sini t\u0259min \u0435tm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 v\u0435rilmi\u015f bu f\u0259rm\u0430n \u00f6lk\u0259 d\u0430\u0445ilind\u0259 milli dil siy\u0430s\u0259tini  q\u0430nuni \u015f\u0259kild\u0259  h\u0259rt\u0259r\u0259fli h\u0259y\u0430t\u0430 k\u0435\u00e7irm\u0259y\u0259 imk\u0430n v\u0435r\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm s\u0259n\u0259d \u043el\u0430r\u0430q y\u0430dd\u0430 q\u0430ld\u0131. \u018flb\u0259tt\u0259, \u0435l\u0259 ulu  \u00f6nd\u0259rimizin bu milli dil siy\u0430s\u0259ti \u043enun d\u0259rin z\u0259k\u0430s\u0131n\u0131n, \u0445\u0430lq\u0131n\u0430 s\u0435vgisinin, milli q\u00fcrurunun, uz\u0430qg\u00f6r\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rinin n\u0259tic\u0259sidir.<\/p>\n<p><i>\u201cBiz Az\u0259rbaycanda Az\u0259rbaycan dilinin hakim olmas\u0131n\u0131, Az\u0259rbaycan dilinin getdikc\u0259 inki\u015faf etm\u0259sni t\u0259min ed\u0259c\u0259yik Ancaq eyni zamanda arzu edirik ki, hans\u0131 qit\u0259, hans\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259 ya\u015famas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq, h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131 o \u00f6lk\u0259nin dilini d\u0259 m\u0259nims\u0259sin, o \u00f6lk\u0259nin ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259n d\u0259 istifad\u0259 etsin, o \u00f6lk\u0259nin \u015f\u0259raitin\u0259 uy\u011funla\u015fs\u0131n. Amma Az\u0259rbaycan dilini ya\u015fats\u0131n v\u0259 inki\u015faf etdirsin. Xalqlar\u0131 dil q\u0259d\u0259r, milli-m\u0259n\u0259vi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r q\u0259d\u0259r, d\u0259y\u0259rl\u0259r q\u0259d\u0259r birl\u0259\u015fdir\u0259n ba\u015fqa bir vasit\u0259 yoxdur.\u201d<\/i><\/p>\n<p>Bu dil tan\u0131tm\u0131\u015f biz\u0259 bu d\u00fcnyada h\u0259r \u015feyi,<br \/>Bu dil \u0259cdad\u0131m\u0131z\u0131n biz\u0259 qoyub getdiyi<br \/>\u018fn qiym\u0259tli mirasd\u0131r, onu g\u00f6zl\u0259rimiz t\u0259k<br \/>Qoruyub, n\u0259sill\u0259r\u0259 biz d\u0259 h\u0259diyy\u0259 ver\u0259k!<\/p>\n<p><b>        B\u00f6y\u00fck \u015fairin dediyi kimi, ulular\u0131m\u0131zdan biz\u0259 miras qalan q\u0259dim, z\u0259ngin v\u0259 musiqili  dilimizi layiqinc\u0259 t\u0259msil ed\u0259n, g\u00f6z b\u0259b\u0259yi kimi qoruyan \u00e7ox sayda v\u0259t\u0259n, mill\u0259t f\u0259dail\u0259rimiz vard\u0131r ki, onlar\u0131n say\u0259sind\u0259 bu g\u00fcn biz g\u00fccl\u00fc d\u00f6vl\u0259t\u0259, m\u00fcbariz xalqa, milli ruha v\u0259 m\u00fcasir d\u00fcnya m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 inteqrasiya ed\u0259n azad Az\u0259rbaycana sahibik.  V\u0259 inan\u0131r\u0131q ki, bu q\u00fcruru yaradan, ya\u015fadan, bir \u0259man\u0259t kimi bizl\u0259r\u0259 b\u0259x\u015f ed\u0259n xalq\u0131n s\u0259rk\u0259rd\u0259si, \u00fcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin uzaqg\u00f6r\u0259n siyas\u0259ti, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideyalar\u0131n\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131nda milli d\u0259y\u0259rl\u0259rimizin zirv\u0259sind\u0259 dayanan ana dilimiz -Az\u0259rbaycan dilimiz h\u0259r zaman d\u00fcnya dill\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 \u00f6z m\u00f6vcudlu\u011funu qoruyacaqd\u0131r. <\/b><\/p>\n<p><i><b>\u018fD\u018fB\u0130YYAT:<\/b><\/i><br \/>1.\tN.Xudiyev  \u201cH.\u018fliyev v\u0259 dil siyas\u0259tinin u\u011furlar\u0131\u201d Yeni Az\u0259rbaycan q\u0259zeti, 14.12.2016 il https:\/\/www.yeniazerbaycan.com\/Sosial_e32516_az.html<br \/>2.\tV. \u018fliyev  \u201cH.\u018fliyevin dil siyas\u0259ti \u201d  s\u0259h.17, Bak\u0131, Nurlan -2003<br \/>https:\/\/library.virtualkarabakh.az\/uploaded_files\/pdf\/02dc4032ac1e-Heyd%C9%99r%20%C6%8Fliyevin%20dil%20siyas%C9%99ti.pdf <br \/>3.\tB.Vahabzad\u0259  Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri. II cild. Bak\u0131-2004<\/p>\n<p><!--colorstart:#3366FF--><span style=\"color:#3366FF\"><!--\/colorstart--><b><br \/>AFAQ M\u018fMM\u018fD QIZI ZEYNALOVA<br \/><i>filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru,<br \/>Az\u0259rbaycan Terxniki Universiteti,  <br \/>\u201cHumanitar f\u0259nl\u0259r\u201d kafedras\u0131n\u0131n dosenti<\/i><\/b><\/span><\/p>\n<p>ZiM.Az<!--colorend--><!--\/colorend--><\/p>\n<p>.<\/p>\n<p> Mu\u0259llif huquqlar\u0131 qorunur. <\/p>\n<p>    M\u0259lumatdan istifad\u0259 etdikd\u0259 istinad mutl\u0259qdir.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<p><script src=\"http:\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/all.js#xfbml=1\"><\/script><script src=\"http:\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/all.js#xfbml=1\"><\/script><br \/>\n<br \/>[ad_2]<br \/>\n<br \/><a href=\"http:\/\/zim.az\/tehsil\/aztu\/6114-afaq-zeynalova-heydr-lyevn-azrbaycaniliq-konsepsyasi-v-dl-msllr.html\">Source link <\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ad_1] Dil yaln\u0131z \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si deyil, h\u0259m d\u0259 d\u00fcnyan\u0131 adland\u0131rmaq, onu d\u0259rk etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn intellektual bir sistemdir. Bu sistemin \u0259sas&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3919,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-3918","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti","wpcat-1-id"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3918","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3918"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3918\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3919"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3918"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3918"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3918"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}