{"id":3920,"date":"2023-12-29T06:19:49","date_gmt":"2023-12-29T02:19:49","guid":{"rendered":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=3920"},"modified":"2023-12-29T06:19:49","modified_gmt":"2023-12-29T02:19:49","slug":"hebib-mirzeyev-qloballasma-seraitinde-azerbaycan-dovletinin-dil-siyaseti-zim-az","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=3920","title":{"rendered":"H\u018fB\u0130B M\u0130RZ\u018fYEV: &#8220;QLOBALLA\u015eMA \u015e\u018fRA\u0130T\u0130ND\u018f AZ\u018fRBAYCAN D\u00d6VL\u018fT\u0130N\u0130N D\u0130L S\u0130YAS\u018fT\u0130&#8221; \u00bb Z\u0130M.Az"},"content":{"rendered":"<p> [ad_1]<br \/>\n<\/p>\n<div><!--dle_image_begin:http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2021-03\/1616088473_hebib-mirzeyev-001.jpg|right--><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2021-03\/1616088473_hebib-mirzeyev-001.jpg\" style=\"float:right;\" alt=\"H\u018fB\u0130B M\u0130RZ\u018fYEV: &quot;QLOBALLA\u015eMA \u015e\u018fRA\u0130T\u0130ND\u018f AZ\u018fRBAYCAN D\u00d6VL\u018fT\u0130N\u0130N D\u0130L S\u0130YAS\u018fT\u0130&quot;\" title=\"H\u018fB\u0130B M\u0130RZ\u018fYEV: &quot;QLOBALLA\u015eMA \u015e\u018fRA\u0130T\u0130ND\u018f AZ\u018fRBAYCAN D\u00d6VL\u018fT\u0130N\u0130N D\u0130L S\u0130YAS\u018fT\u0130&quot;\"\/><!--dle_image_end-->  <!--colorstart:#CC0000--><span style=\"color:#CC0000\"><!--\/colorstart--><b>Az\u0259rbaycan dili davaml\u0131 olaraq m\u00fcxt\u0259lif zamanlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n vacib v\u0259 m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259 kimi d\u00f6vr\u00fcn ziyal\u0131lar\u0131n\u0131, \u0259dibl\u0259rini, g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rini,  \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 xalq\u0131n b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r insanlar\u0131n\u0131 d\u0259rind\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u00fc\u015f v\u0259 bu minivalla at\u0131lan m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar say\u0259sind\u0259 onun b\u00fcg\u00fcnk\u00fc s\u0259viyy\u0259d\u0259 q\u0259rarla\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015fdur. <br \/>T\u0259bii ki, dil xalq\u0131n h\u0259yat\u0131nda \u0259n m\u00fch\u00fcm amildir. <br \/>\u018fg\u0259r v\u0259t\u0259nin cismani m\u00f6vcudlu\u011fu torpa\u011f\u0131, \u0259razisidirs\u0259, onun intellektual m\u00f6vcudlu\u011fu is\u0259 ana dilidir. <br \/>\u00c7\u00fcnki biz d\u00fcnyan\u0131, d\u00fcnya prosesl\u0259rin\u0259 xas olan \u0259n m\u00fch\u00fcm keyfiyy\u0259tl\u0259ri dil vasit\u0259sil\u0259 m\u0259nims\u0259yir, dil vasit\u0259si il\u0259 d\u0259 \u00f6yr\u0259nirik. <\/b><!--colorend--><\/span><!--\/colorend--><br \/>Fridrix Humboldta g\u00f6r\u0259, <i>\u201cDil xalq\u0131n ruhunun t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr; dil onun ruhu, ruh is\u0259 onun dilidir\u201d <\/i>[1, s\u0259h. 12]. <br \/><b>Ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z dil u\u011frunda, onun qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 namin\u0259 daim \u00e7arp\u0131\u015fm\u0131\u015f, m\u00fccadil\u0259 ed\u0259r\u0259k h\u0259r bir mill\u0259tin h\u0259yat\u0131nda  onun \u0259h\u0259miyy\u0259tli rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 diqq\u0259t\u0259 g\u0259tirmi\u015fl\u0259r. <\/b><\/p>\n<p>Bu kimi m\u00fcbariz\u0259nin d\u0259rin izl\u0259rin\u0259 biz C\u0259lil M\u0259mmdquluzad\u0259, H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi, N\u0259riman N\u0259rimanov v\u0259 s. kimi \u0259d\u0259bi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 v\u0259 yaxud onlar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n t\u0259dqiqatlarda geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 rast g\u0259lirik.<\/p>\n<p>Sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259 d\u0259 bu proses &#8211; dil u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 \u0259sas\u0259n s\u0259tralt\u0131 m\u0259nalar k\u0259sb etm\u0259kl\u0259 davam etdirilmi\u015f, xalq\u0131na, mill\u0259tin\u0259 x\u00fcsusi sevgi duyaraq onun milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 b\u00f6y\u00fck ehtiram g\u00f6st\u0259rib, onu \u0259zizl\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin simas\u0131nda b\u00f6y\u00fck f\u0259dakarl\u0131qla diqq\u0259td\u0259 saxlan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. S\u0259m\u0259d Vur\u011fun, S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259m, Mirz\u0259 \u0130brahimov v\u0259 s. bu kimi g\u00f6rk\u0259mli \u0259dibl\u0259rimiz v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259rimiz m\u00f6vcud istiqam\u0259td\u0259 x\u00fcsusi f\u0259all\u0131q g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259r. <\/p>\n<p>M\u0259n s\u0259nin dilin\u0259 d\u0259ymir\u0259m, c\u0259llad,<br \/>G\u0259l s\u0259n d\u0259 bu ana dilim\u0259 d\u0259ym\u0259.<br \/>S\u0259nin d\u0259 ba\u011f\u0131n var, g\u00fcl\u00fcn var \u00e7\u0259kil,<br \/>Ba\u011f\u0131mda \u0259kdiyim g\u00fcl\u00fcm\u0259 d\u0259ym\u0259!  [5, s\u0259h. 7]<\/p>\n<p>1969-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycanda siyasi hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015f Heyd\u0259r \u018fliyevin xidm\u0259tl\u0259ri bu bax\u0131mdan \u0259v\u0259zsizdir. \u00dcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyev m\u00fcasir m\u00fcst\u0259qil Respublikam\u0131z\u0131n qurucusu kimi Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 \u00f6n\u0259mli yer tutur. Uzaqg\u00f6r\u0259n siyas\u0259t\u00e7i Heyd\u0259r \u018fliyev h\u0259l\u0259 sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259 Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etdiyi d\u00f6vrd\u0259  xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u0259vv\u0259l-ax\u0131r m\u00fcst\u0259qilliy\u0259 qovu\u015faca\u011f\u0131n\u0131 duymu\u015f, milli-m\u00fcst\u0259qillik \u015f\u00fcurunun formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 fundamental  i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015f, tariximizin, dilimizin, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimizin, milli m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin, inc\u0259s\u0259n\u0259timizin, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n t\u0259bli\u011fi v\u0259 inki\u015faf\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 d\u0259y\u0259rli add\u0131mlar atm\u0131\u015fd\u0131r. Bir lider kimi xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli-m\u0259nlik \u015f\u00fcurunun oyan\u0131\u015f\u0131nda, \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk prosesinin y\u00fcks\u0259li\u015find\u0259, kimliyimiz\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131m\u0131zda xidm\u0259tl\u0259ri geni\u015f v\u0259 \u0259hat\u0259li olmu\u015fdur. H\u0259l\u0259 sovetl\u0259r d\u00f6n\u0259mind\u0259 &#8211; 1969-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycanda birinci \u015f\u0259xs olaraq Ulu \u00d6nd\u0259rin indiki Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin 50 illik yubiley t\u0259dbirind\u0259 Moskvan\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rinin ziddin\u0259 olaraq Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259si b\u00f6y\u00fck bir rezonans do\u011furmu\u015fdu. Daha sonra 1978-ci ild\u0259 q\u0259bul edil\u0259n yeni Konstitutsiyam\u0131zda Az\u0259rbaycan dili r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dili kimi t\u0259sbit edildi. \u00c7\u00fcnki Ulu \u00d6nd\u0259r g\u00f6z\u0259l bilirdi ki, milli-azadl\u0131q m\u00fcbariz\u0259si d\u0259, xalq\u0131 m\u00fcst\u0259qilliy\u0259 v\u0259 azadl\u0131\u011fa do\u011fru aparan yol da ana dilind\u0259n ke\u00e7ir. Fikirl\u0259rimizi poetik bir dill\u0259 ifad\u0259 ets\u0259k: <\/p>\n<p>Xo\u015fb\u0259xtliyi bir xalq\u0131n \u00f6z dilind\u0259n ba\u015flay\u0131r<br \/>Azadl\u0131\u011f\u0131n yollar\u0131 m\u00fcst\u0259qillik deyil\u0259n <br \/>t\u0259m\u0259lind\u0259n ba\u015flay\u0131r<br \/>Bir mill\u0259tin varl\u0131\u011f\u0131 zirv\u0259l\u0259r\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 <br \/>qeyr\u0259til\u0259 ucalan bayra\u011f\u0131ndan ba\u015flay\u0131r<br \/>Do\u011fuldu\u011fu v\u0259t\u0259nd\u0259 ayaq qoyub g\u0259zdiyi <br \/>torpa\u011f\u0131ndan ba\u015flay\u0131r<br \/>Dan\u0131\u015f, \u00e7atd\u0131r h\u0259r k\u0259s\u0259 bir xalq kimi m\u0259n kim\u0259m,<br \/>Mill\u0259t kimi, d\u00f6vl\u0259t kimi m\u0259n kim\u0259m.<br \/>Bilmiy\u0259nl\u0259r qoy bilsin hans\u0131 bayraq, <br \/>hans\u0131 torpaq m\u0259nimdir.<br \/>Hans\u0131 n\u0259\u011fm\u0259, hans\u0131 al\u0259t, hans\u0131 ke\u00e7mi\u015f, <br \/>hans\u0131 ad\u0259t m\u0259nimdir.  [6]<\/p>\n<p>Xalq\u0131n milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n bu s\u0131rada \u00f6n\u0259mli yer tutan dil\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 s\u0259daq\u0259tlik n\u00fcmun\u0259si s\u0259rgil\u0259y\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r sonrak\u0131 f\u0259aliyy\u0259t ill\u0259rind\u0259 d\u0259 Az\u0259rbayca dilin\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 x\u00fcsusi h\u0259ssasl\u0131q n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015f, Ana dilimizin \u0259sl t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015fi olaraq dil m\u0259s\u0259l\u0259rini d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin t\u0259rkib hiss\u0259si kimi q\u0259bul etmi\u015f, \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk prosesind\u0259,  milli-m\u0259nlik \u015f\u00fcurunun oyan\u0131\u015f\u0131nda onun \u0259v\u0259zsiz rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 xalq\u0131n diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi add\u0131mlar atm\u0131\u015fd\u0131r. <br \/>\u018fn m\u00fch\u00fcm tarixi nailiyy\u0259timiz olan m\u00fcst\u0259qilliyimiz\u0259 qovu\u015fduqdan sonra Ulu \u00d6nd\u0259rin dil siyas\u0259ti u\u011furla davam etdirilmi\u015f v\u0259 m\u00f6vcud istiqam\u0259td\u0259 m\u00fcxt\u0259lif s\u0259r\u0259ncamlar imzalam\u0131\u015fd\u0131r. X\u00fcsusi vur\u011fulamaq ist\u0259rdik ki, Ulu \u00d6nd\u0259rin dil siyas\u0259ti zaman\u0131n b\u00fct\u00fcn s\u0131naqlar\u0131ndan u\u011furla \u00e7\u0131xaraq \u00f6z do\u011frulu\u011funu, h\u0259yatiliyini, z\u0259ruriliyini, h\u0259r ke\u00e7\u0259n g\u00fcn daha da perspektivliyini n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259kl\u0259 xalq\u0131n birliyinin, inki\u015faf v\u0259 t\u0259r\u0259qqisinin t\u0259m\u0259l da\u015f\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdir. Ulu \u00d6nd\u0259rin h\u0259r zaman vur\u011fulad\u0131\u011f\u0131 kimi, \u201cXalq\u0131 xalq ed\u0259n, mill\u0259ti mill\u0259t ed\u0259n onun ana dilidir. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin safl\u0131\u011f\u0131na daim qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilm\u0259lidir. \u018fd\u0259bi dilin t\u0259r\u0259qqisi olmadan m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259tin t\u0259r\u0259qqisi m\u00fcmk\u00fcn deyildir\u201d [7]. H\u0259qiq\u0259t\u0259n, dil xalq\u0131n qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 inki\u015faf v\u0259 t\u0259r\u0259qqisinin h\u0259r\u0259k\u0259tverici q\u00fcvv\u0259si olmaqla m\u00fch\u00fcm t\u0259sir g\u00fcc\u00fcn\u0259 malikdir; d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funda, onun formala\u015fmas\u0131nda, daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259nib inki\u015faf etm\u0259sind\u0259, bir s\u00f6zl\u0259, m\u00f6vcudluq v\u0259 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n isbat edilm\u0259sind\u0259 dil faktoru \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir. Bu n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n &#8220;bir mill\u0259ti m\u0259hv etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onun dilini \u0259lind\u0259n almaq kifay\u0259tdir&#8221;  [4, s\u0259h. 7] ifad\u0259si \u0259b\u0259s yer\u0259 deyilmir.  <\/p>\n<p>M\u00fcst\u0259qilliyimiz\u0259 yenid\u0259n qovu\u015fduqdan sonra d\u00f6vl\u0259tin r\u0259smi atributlar\u0131ndan  biri kimi Az\u0259rbaycan dili tam m\u0259nada d\u00f6vl\u0259t qay\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259 olundu. Dilin m\u0259nims\u0259nilm\u0259si, d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nilm\u0259si,  d\u00f6vl\u0259t strukturlar\u0131nda do\u011fru-d\u00fczg\u00fcn \u015f\u0259kild\u0259 i\u015fl\u0259nilm\u0259si, m\u00f6vcud istiqam\u0259td\u0259 elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rinin intensivl\u0259\u015fdirilm\u0259si, c\u0259miyy\u0259tin m\u00fcxt\u0259lif sferalar\u0131nda onun t\u0259tbiqi sah\u0259sinin daha da geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131. Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u00f6vcud S\u0259r\u0259ncam\u0131na uy\u011fun olaraq &#8220;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda d\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda&#8221; Qanun layih\u0259sinin haz\u0131rlanmas\u0131 Ana dilimiz\u0259 olan x\u00fcsusi diqq\u0259td\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259nirdi. &#8220;Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda&#8221; Ulu \u00d6nd\u0259rin 9 avqust 2001-ci il F\u0259rman\u0131 dilimizin inki\u015faf\u0131nda x\u00fcsusi bir m\u0259rh\u0259l\u0259 t\u0259\u015fkil edir. <br \/>D\u00fcnya sivilizasiyas\u0131na d\u0259y\u0259rli t\u00f6hf\u0259l\u0259r b\u0259x\u015f ed\u0259n Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259r m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin t\u0259rkib hiss\u0259si kimi \u00f6z q\u0259dim v\u0259 z\u0259ngin n\u00fcmun\u0259l\u0259ri il\u0259 daim diqq\u0259t \u00e7\u0259kmi\u015fdir. T\u0259bii ki, d\u00f6vran \u00f6t\u00fcr, zaman d\u0259yi\u015fir, d\u00fcnyam\u0131z qloballa\u015f\u0131r&#8230; Qloballa\u015fan d\u00fcnyada dilin qorumas\u0131, onun t\u0259mizlik v\u0259 safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fchafiz\u0259 edilm\u0259si \u00e7ox m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 \u00e7\u0259tin bir proses\u0259 \u00e7evirilir. Ancaq b\u00fct\u00fcn bunlarla b\u0259rab\u0259r, Ana dilin\u0259 m\u00fcnasib\u0259timiz z\u0259ruri hesab edil\u0259n amill\u0259r s\u0131ras\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259 yer almal\u0131d\u0131r; qeyd-\u015f\u0259rtsiz olaraq Az\u0259rbaycan dilinin qorunmas\u0131na, zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259sin\u0259 \u0259m\u0259l edilm\u0259lidir. D\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq Az\u0259rbaycan dilinin istifad\u0259si v\u0259 t\u0259tbiqi, onun  inki\u015faf\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259si, prosesin m\u00fch\u00fcm \u0259saslar z\u0259minind\u0259 apar\u0131lmas\u0131 z\u0259rur\u0259tini meydana \u00e7\u0131xar\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin \u201cAz\u0259rbaycan dilinin qloballa\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun istifad\u0259sin\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 dil\u00e7iliyin inki\u015faf\u0131na dair D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131\u201dn\u0131n t\u0259sdiq edilm\u0259si haqq\u0131nda s\u0259r\u0259ncam\u0131 da bu n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n zaman\u0131nda at\u0131lm\u0131\u015f add\u0131m olmaqla \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 m\u00fch\u00fcm bir aktuall\u0131q k\u0259sb edir. \u201cD\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131\u201dnda Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi \u00fcmumi informasiya bazas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, elektron tezlik, terminoloji l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259rin haz\u0131rlanmas\u0131, Az\u0259rbaycan dilind\u0259 internet resurslar\u0131n\u0131n, elektron v\u0259 interaktiv  d\u0259rslikl\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, \u0259lyazmalar\u0131n elektron portal\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, Az\u0259rbaycan dilinin daha geni\u015f istifad\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn internet texnologiyas\u0131n\u0131n, ma\u015f\u0131n t\u0259rc\u00fcm\u0259si sisteml\u0259rinin v\u0259 dig\u0259r m\u00fcasir t\u0259tbiqi \u2013 linqvistik texnologiyalar\u0131n  yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r h\u0259lli vacib prioritet istiqam\u0259tl\u0259r kimi x\u00fcsusi g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. B\u00fct\u00fcn bunlar Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qay\u011f\u0131n\u0131n parlaq n\u00fcmun\u0259sidir\u201d [3, s\u0259h. 59-60].<\/p>\n<p>H\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu istiqam\u0259tind\u0259 yorulmaz f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u00fcdriklik v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259nliyinin bariz n\u00fcmun\u0259si kimi demokratik prinsipl\u0259ri \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva ed\u0259n 6 avqust 1998-ci il S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131nda senzura n\u0259zar\u0259tinin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 birba\u015fa azad s\u00f6z\u0259, azad fikir v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259y\u0259, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 milli m\u0259tbuat\u0131m\u0131za \u00f6n\u0259mli bir yol a\u00e7m\u0131\u015f oldu. Bununla da publisistik yaz\u0131lar\u0131n d\u0259rc edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn  m\u0259tbuata geni\u015f meydan verildi. Avqustun 6-s\u0131 is\u0259 m\u00fcasir tariximizd\u0259 Az\u0259rbaycanda s\u00f6z v\u0259 m\u0259tbuat \u00fcz\u0259rind\u0259n senzuran\u0131n g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir. Ancaq unutmayaq ki, publisistika sah\u0259sind\u0259 senzuran\u0131n g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si he\u00e7 d\u0259 adi dan\u0131\u015f\u0131q dilinin m\u0259tbuata yol a\u00e7mas\u0131 anlam\u0131na g\u0259lm\u0259m\u0259lidir. T\u0259bii ki, m\u0259i\u015f\u0259t \u00fcslubunun, adi dan\u0131\u015f\u0131q elementl\u0259rinin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n loru bir dilin  publisistikaya g\u0259tirilm\u0259si q\u0259buledilm\u0259zdir. Dilin t\u0259mizliyini qorumaq, s\u00f6zl\u0259ri leksik m\u0259na t\u0259l\u0259bl\u0259ri bax\u0131m\u0131ndan yerli-yerind\u0259 d\u00fczg\u00fcn v\u0259 d\u0259qiq ifad\u0259 etm\u0259k, morfoloji v\u0259 sintaktik normalar\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259k dilin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm bir m\u0259rh\u0259l\u0259 t\u0259\u015fkil edir. M\u0259lum bir h\u0259qiq\u0259tdir ki, bug\u00fcnk\u00fc c\u0259miyy\u0259timiz informasiyan\u0131 \u0259n \u00e7ox publisistik \u00fcslubda yaz\u0131lan materiallar \u0259sas\u0131nda \u0259ld\u0259 edir. \u018fvv\u0259ll\u0259r b\u0259dii \u00fcslubda yaz\u0131lm\u0131\u015f n\u00fcmun\u0259l\u0259r\u0259 \u00fcz tutanlar\u0131n say\u0131 \u0259ks\u0259riyy\u0259t t\u0259\u015fkil edirdis\u0259, haz\u0131rk\u0131 d\u00f6vrl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 bu istiqam\u0259ti milli m\u0259tbuat\u0131m\u0131z tam m\u0259nada \u00fcst\u0259l\u0259yib. C\u0259miyy\u0259tin davaml\u0131 inki\u015faf\u0131, elmi-texniki t\u0259r\u0259qqi, kommunikativ texnologiyalar\u0131n t\u0259tbiqi imkanlar\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259si, s\u00fcr\u0259tli informasiya m\u00fcbadil\u0259si v\u0259 s. amill\u0259r insanlar\u0131  daha \u00e7ox m\u0259tbuata y\u00f6n\u0259ldib. <\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan dilinin ifad\u0259 imkanlar\u0131 \u00e7ox geni\u015f v\u0259 \u0259hat\u0259lidir. M\u00fck\u0259mm\u0259l qrammatik qurulu\u015fa, z\u0259ngin l\u00fc\u011f\u0259t t\u0259rkibin\u0259 v\u0259  t\u0259sirli ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259rin\u0259 malik olan ana dilimizin m\u0259nsub oldu\u011fu h\u00fcdudsuz imkanlar\u0131n laz\u0131mi s\u0259viyy\u0259d\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259m\u0259si v\u0259  do\u011fru-d\u00fczg\u00fcn \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 edilm\u0259m\u0259si hallar\u0131na da kifay\u0259t q\u0259d\u0259r rast g\u0259linir. Televiziya v\u0259 radio yay\u0131mlar\u0131nda, internet \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rind\u0259, m\u00fcxt\u0259lif m\u0259tbu orqanlar\u0131nda v\u0259 reklam xarakterli m\u0259lumatlarda \u0259d\u0259bi dil normalar\u0131n\u0131n kobud sur\u0259td\u0259 pozulmas\u0131, fonetik, leksik v\u0259 qrammatik qaydalar\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 riay\u0259t edilm\u0259m\u0259si, m\u0259i\u015f\u0259t \u00fcslubuna xas n\u00fcmun\u0259l\u0259r\u0259 yer verilm\u0259si, loru  s\u00f6zl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 olunmas\u0131, yerli-yersiz \u0259cn\u0259bi s\u00f6z v\u0259 ifad\u0259l\u0259rin i\u015fl\u0259dilm\u0259si adi bir hala \u00e7evrilmi\u015fdir. Bu sah\u0259 \u00fczr\u0259 h\u00fcquqi  t\u0259nziml\u0259m\u0259 v\u0259 daimi n\u0259zar\u0259t funksiyas\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n bir strukturun olmamas\u0131 bu kimi dil pozuntular\u0131na qar\u015f\u0131 t\u0259sirli t\u0259dbirl\u0259rin apar\u0131lmas\u0131 i\u015fini xeyli m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131r.<br \/>&#8220;Az\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259n istifad\u0259nin daha da t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d 1 noyabr 2018-ci il tarixli f\u0259rman\u0131 d\u00f6vl\u0259t dili kimi respublikam\u0131zda Ana dilimiz\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc siyas\u0259tin m\u0259ntiqi davam\u0131, g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f i\u015fl\u0259rin, at\u0131lm\u0131\u015f add\u0131mlar\u0131n, h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259dbirl\u0259rin m\u00fch\u00fcm bir s\u0259hif\u0259si kimi xarakteriz\u0259 olunur. Az\u0259rbaycan dilinin daha da inki\u015faf etdirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n ard\u0131c\u0131l v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc siyas\u0259t qloballa\u015fan d\u00fcnyam\u0131zda xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli-m\u0259nlik \u015f\u00fcurunun, onun milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rinin v\u0259 milli m\u0259nsubiyy\u0259tinin qorunub m\u00fchafiz\u0259 edilm\u0259sin\u0259, inki\u015faf edib daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n ehtiram v\u0259 qay\u011f\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259k m\u0259nada ifad\u0259sidir. Bu, \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus keyfiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n, m\u00fch\u00fcm \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259xz edib ya\u015fadan, sabit qrammatik prinsipl\u0259r\u0259, fikri m\u00fcxt\u0259lif \u00e7alarlarda ifad\u0259 etm\u0259k bax\u0131m\u0131ndan z\u0259ngin s\u00f6z ehtiyat\u0131na malik  ana dilinin yad dill\u0259rin t\u0259sirl\u0259rind\u0259n hifz edilm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t etm\u0259k y\u00f6n\u00fcm\u00fcnd\u0259 t\u0259qdir\u0259layiq bir d\u00f6vl\u0259t f\u0259rman\u0131d\u0131r.  <\/p>\n<p>Qloballa\u015fma zaman\u0131nda  d\u00f6vl\u0259timiz t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn z\u0259ruri ehtiyaclar\u0131ndan ir\u0259li g\u0259l\u0259n n\u00f6vb\u0259ti add\u0131m kimi Az\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131n\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259n istifad\u0259nin daha da t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si m\u0259qs\u0259di il\u0259 Nazirl\u0259r Kabineti qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fch\u00fcm v\u0259 konkret v\u0259zif\u0259l\u0259r qoyulmu\u015fdur. F\u0259rmana m\u00fcvafiq olaraq Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqin\u0259 n\u0259zar\u0259t ed\u0259n, k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rind\u0259, internet resurslar\u0131nda v\u0259 reklam da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131nda  \u0259d\u0259bi dil normalar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Dil Komissiyas\u0131 yan\u0131nda Monitorinq M\u0259rk\u0259zi\u201d-nin yarad\u0131lmas\u0131 da m\u00f6vcud istiqam\u0259td\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259r\u0259 dair m\u00fch\u00fcm bir m\u0259rh\u0259l\u0259 t\u0259\u015fkil edir.  Bu h\u0259m d\u0259 imkan verir ki, Az\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259n istifad\u0259nin daha da yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r vaxt\u0131nda v\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilsin.<br \/>Az\u0259rbaycan dilini sevm\u0259k v\u0259 sevdirm\u0259k, onu h\u0259r zaman uca tutmaq ham\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q borcudur. <br \/>\u00c7\u00fcnki, <\/p>\n<p>Kim dan\u0131\u015fa bilirs\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259,<br \/>Dem\u0259k, dan\u0131\u015fa bil\u0259r b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya dilind\u0259,<br \/>b\u00fct\u00fcn cahan dilind\u0259.<br \/>Bu dil sevgi dilidir, anam\u0131z\u0131n dilidir, atam\u0131z\u0131n dilidir,<br \/>Sa\u00e7a\u011f\u0131 tel-tel olmu\u015f bayraq dilidir bu dil.  [8, s.148]<\/p>\n<p>Bu dild\u0259 m\u00fcasir Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin qurucusu, d\u00fcnyaca m\u0259h\u015fur siyas\u0259t\u00e7i, \u00fcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyev q\u00fcrurla, iftixarla, b\u00f6y\u00fck f\u0259xar\u0259t hissi il\u0259 \u201cM\u0259n Az\u0259rbaycanl\u0131yam\u201d k\u0259lm\u0259sini d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r bir gu\u015f\u0259sind\u0259 b\u0259yan etdi. O, <br \/>H\u0259r d\u0259f\u0259 ucal\u0131rd\u0131 g\u00f6y\u00fcn yeddi qat\u0131na<br \/>Xalq\u0131n ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kib \u201cAz\u0259rbaycan\u201d dey\u0259nd\u0259,<br \/>Saf poladdan t\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f heyk\u0259l\u0259 b\u0259nz\u0259yirdi<br \/>Az\u0259rbaycan e\u015fqin\u0259 v\u0259t\u0259n\u0259 \u201ccan!\u201d dey\u0259nd\u0259. [8, s.144]<\/p>\n<p><b>Ulu \u00d6nd\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilmi\u015f x\u0259tt\u0259 sadiqlik n\u00fcmun\u0259si kimi bu siyas\u0259ti u\u011furla davam etdir\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev Ana dilimizin ke\u015fiyind\u0259  s\u0259daq\u0259tl\u0259 dayanaraq, tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259lum s\u0259r\u0259ncam v\u0259 f\u0259rmanlar imzalamaqla onun qorunmas\u0131, istifad\u0259si v\u0259 t\u0259tbiqi i\u015fin\u0259 x\u00fcsusi t\u00f6hf\u0259l\u0259r b\u0259x\u015f ed\u0259r\u0259k, bu dild\u0259 Az\u0259rbaycan dilini v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 \u015f\u0259r\u0259fl\u0259, v\u00fcqar v\u0259 l\u0259yaq\u0259tl\u0259 d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerind\u0259 t\u0259msil edir. <\/b><\/p>\n<p><b>\u018fD\u018fB\u0130YYAT<\/b><br \/>1.  X\u0259yal\u0259 Quliyeva. Ya\u015fl\u0131lar t\u0259hsil\u0259 c\u0259lb olunurdu. \u201cAz\u0259rbaycan m\u00fc\u0259llimi\u201d q\u0259zeti. 30 noyabr 2018-ci il, S. 12.<br \/>2. \u0130lkin \u018fsg\u0259rov. Az\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin \u0259sas prioritet istiqam\u0259ti kimi. \u201cYeni Az\u0259rbaycan\u201d q\u0259zeti, 25 oktyabr 2022-ci il.<br \/>3. Mahmudov M. Kompyuter dil\u00e7iliyi. Bak\u0131, \u201cElm v\u0259 t\u0259hsil\u201d, 2013. <br \/>4. R\u0259hman Salmanl\u0131, Milli m\u0259nliyimizin t\u0259m\u0259l da\u015f\u0131. \u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zeti, 21 fevral. 2015-ci il, S. 7.<br \/>5. S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259m. Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri. \u00dc\u00e7 cildd\u0259, II cild. Bak\u0131, \u201c\u015e\u0259rq-Q\u0259rb\u201d, 2005, 328 s\u0259h. <br \/>6. \u00dclk\u0259r At\u0259\u015f. Ana dilim.  https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=Yt3TImvBMnk<br \/>7. Yegan\u0259 \u018fliyeva. \u018fd\u0259bi dilin inki\u015faf\u0131 olmadan m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259tin t\u0259r\u0259qqisi m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u201c\u0130ki sahil\u201d q\u0259zeti, 29 aprel 2019-cu il. <br \/>8. Z\u0259limxan Yaqub. \u018fs\u0259rl\u0259ri, 13 cildd\u0259, XI cild, Bak\u0131, \u201c\u015e\u0259rq-Q\u0259rb\u201d N\u0259\u015friyyat Evi, 2013, 376 s\u0259h.<\/p>\n<p><!--colorstart:#3366FF--><span style=\"color:#3366FF\"><!--\/colorstart--><b>H\u018fB\u0130B AD\u0130L O\u011eLU M\u0130RZ\u018fYEV<br \/><i>Filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent<br \/>Az\u0259rbaycan Texniki Universiteti,<br \/>\u201cHumanitar f\u0259nl\u0259r\u201d kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri<\/i><\/b><\/span><\/p>\n<p>ZiM.Az<!--colorend--><!--\/colorend--><\/p>\n<p>.<\/p>\n<p> Mu\u0259llif huquqlar\u0131 qorunur. <\/p>\n<p>    M\u0259lumatdan istifad\u0259 etdikd\u0259 istinad mutl\u0259qdir.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<p><script src=\"http:\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/all.js#xfbml=1\"><\/script><script src=\"http:\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/all.js#xfbml=1\"><\/script><br \/>\n<br \/>[ad_2]<br \/>\n<br \/><a href=\"http:\/\/zim.az\/tehsil\/aztu\/6113-hbb-mrzyev-qloballama-ratnd-azrbaycan-dvltnn-dl-syast.html\">Source link <\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ad_1] Az\u0259rbaycan dili davaml\u0131 olaraq m\u00fcxt\u0259lif zamanlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n vacib v\u0259 m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259 kimi d\u00f6vr\u00fcn ziyal\u0131lar\u0131n\u0131, \u0259dibl\u0259rini, g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rini, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3921,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-3920","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti","wpcat-1-id"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3920","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3920"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3920\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3921"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3920"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3920"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3920"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}