{"id":5270,"date":"2024-04-02T03:25:17","date_gmt":"2024-04-01T23:25:17","guid":{"rendered":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=5270"},"modified":"2024-04-02T03:25:17","modified_gmt":"2024-04-01T23:25:17","slug":"31-mart-tariximizin-goz-yasi-zim-az","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=5270","title":{"rendered":"31 Mart \u2013 tariximizin g\u00f6z ya\u015f\u0131 \u00bb ZiM.Az"},"content":{"rendered":"<p> [ad_1]<br \/>\n<\/p>\n<div><!--dle_image_begin:http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2024-04\/1712013179_31-mart-001.jpg|right--><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2024-04\/1712013179_31-mart-001.jpg\" style=\"float:right;\" alt=\"31 Mart \u2013 tariximizin g\u00f6z ya\u015f\u0131  \" title=\"31 Mart \u2013 tariximizin g\u00f6z ya\u015f\u0131  \"\/><!--dle_image_end--> <b>Tarixi q\u0259dimd\u0259n-q\u0259dim, soyk\u00f6k\u00fc  minillikl\u0259r\u0259 gedib \u00e7\u0131xan bir xalq var \u2013 Az\u0259rbaycan xalq\u0131! \u018fsrl\u0259r boyu h\u0259r c\u00fcr m\u0259hrumiyy\u0259t\u0259, m\u00fcsib\u0259t\u0259 sin\u0259 g\u0259rib, \u0259n a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n, \u00f6l\u00fcm-dirim sava\u015flar\u0131ndan qalib kimi \u00e7\u0131xan, meydanda d\u00fc\u015fm\u0259nin g\u00f6z\u00fcn\u00fcn i\u00e7in\u0259 dik baxma\u011f\u0131 bacaran m\u0259\u011frur, q\u00fcrurlu, \u0259yilm\u0259zdir Az\u0259rbaycan xalq\u0131! Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 faci\u0259li g\u00fcnl\u0259r \u00e7ox olub. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259yat salnam\u0259sini v\u0259r\u0259ql\u0259dikc\u0259 \u0259srl\u0259r boyu ba\u015f\u0131m\u0131za g\u0259l\u0259nl\u0259rin \u015fahidin\u0259 \u00e7evrilirik, \u0259cdadlar\u0131m\u0131z\u0131n, babalar\u0131m\u0131z\u0131n  v\u0259 atalar\u0131m\u0131z\u0131n  zaman-zaman d\u00fc\u00e7ar olduqlar\u0131 b\u0259lalar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcn\u0259 g\u0259tiririk. <\/b>Heyr\u0259t edirik ki, a\u011flag\u0259lm\u0259z ke\u015fm\u0259ke\u015fl\u0259r\u0259 tab g\u0259tirib ya\u015fam\u0131\u015f, bu g\u00fcnl\u0259r\u0259 g\u0259lib \u00e7\u0131xm\u0131\u015f xalq\u0131m\u0131z n\u0259 q\u0259d\u0259r yenilm\u0259z  v\u0259 d\u00f6z\u00fcml\u00fc imi\u015f?!.. Fa\u015fizm Almaniyas\u0131 milyonlarla insan\u0131n qan\u0131 bahas\u0131yla n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n \u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sini bir ne\u00e7\u0259  il davam etdirmi\u015fdirs\u0259, erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259rin tarixi 200 ildir. Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 1905-1907, 1917-1918-1920-ci v\u0259 1948-1953-c\u00fc  ill\u0259rd\u0259 t\u00f6r\u0259dil\u0259n soyq\u0131r\u0131mlar\u0131na  Qarada\u011f, Xocal\u0131 da \u0259lav\u0259 olundu, aranl\u0131-da\u011fl\u0131 Qaraba\u011f i\u015f\u011fal edildi. Xalq\u0131m\u0131z \u00f6z\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 tu\u015flanm\u0131\u015f \u00e7irkin niyy\u0259tl\u0259ri he\u00e7 vaxt unutmamal\u0131, q\u0259lbind\u0259 ya\u015fatmal\u0131, s\u0259b\u0259bl\u0259ri \u00f6yr\u0259nib t\u0259hlil etm\u0259li v\u0259 tarixin ibr\u0259t d\u0259rsl\u0259rind\u0259n d\u00fczg\u00fcn n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarmal\u0131d\u0131r. Bu bizim \u00fc\u00e7\u00fcn yaz\u0131lmam\u0131\u015f h\u0259yat qanununa \u00e7evrilm\u0259lidir. Az\u0259rbaycan tarixin\u0259, insanl\u0131\u011fa v\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259n amans\u0131z v\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli cinay\u0259tl\u0259rd\u0259n biri kimi d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f soyq\u0131r\u0131m\u0131 bug\u00fcnk\u00fc v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r unutmas\u0131n dey\u0259, bu v\u0259saiti i\u015fl\u0259m\u0259yi \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 borc bilirik.  <\/p>\n<p><!--colorstart:#3366FF--><span style=\"color:#3366FF\"><!--\/colorstart-->       <b>   Bir \u0259sr\u0259 s\u0131\u011fmayan z\u00fclm <\/b><br \/><!--colorend--><\/span><!--\/colorend--><br \/>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n minillikl\u0259rl\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259n z\u0259ngin v\u0259 \u015f\u0259r\u0259fli tarixind\u0259 h\u0259m q\u0259hr\u0259manl\u0131q, h\u0259m d\u0259 faci\u0259 s\u0259hif\u0259l\u0259ri bir-birini \u0259v\u0259z etmi\u015f, n\u0259sild\u0259n-n\u0259sl\u0259 qan yadda\u015f\u0131 v\u0259 gen vasit\u0259sil\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Tariximizin bu 31 Mart s\u0259hif\u0259sinin unikall\u0131\u011f\u0131 ondad\u0131r ki, o eyni vaxtda h\u0259m faci\u0259, h\u0259m d\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q n\u00fcmun\u0259sidir.  <br \/>Tarix\u00e7il\u0259r XX \u0259sri \u201cb\u0259\u015f\u0259r tarixinin \u0259n z\u0259ngin, \u0259n ziddiyy\u0259tli v\u0259 eyni zamanda da \u015f\u0259r\u0259fli, h\u0259m d\u0259 qanl\u0131-qadal\u0131 \u0259sri\u201d adland\u0131r\u0131rlar. \u015e\u0259r\u0259fil\u0259 yana\u015f\u0131, qanl\u0131-qadas\u0131 da bizim pay\u0131m\u0131za d\u00fc\u015fd\u00fc. \u018fvv\u0259lind\u0259 d\u0259, sonunda da faci\u0259l\u0259r\u0259 soyq\u0131r\u0131mlara  m\u0259ruz qald\u0131q. \u201cD\u00fcnyan\u0131n siyasi x\u0259rit\u0259sini, b\u0259\u015f\u0259ri, t\u0259r\u0259qqi v\u0259 inki\u015faf\u0131n m\u0259cras\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259n XX \u0259sr b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya kimi Az\u0259rbaycan\u0131 da  milli intibah, siyasi oyan\u0131\u015f, m\u00fcst\u0259qillik v\u0259 istiqlal yoluna c\u0259lb etdi. \u201cBu istiqlal, bu oyan\u0131\u015f biz\u0259 qanl\u0131 faci\u0259l\u0259rin, soyq\u0131r\u0131mlar\u0131n bahas\u0131na ba\u015fa g\u0259ldi. Bel\u0259 faci\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 100 ili haqlayan 1918-ci il mart\u0131n sonlar\u0131ndan aprelin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 kimi xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n, tarixd\u0259 misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f mart faci\u0259si oldu.        <br \/>1998-ci ild\u0259n 31 Mart Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 \tAz\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir. Bu soyq\u0131r\u0131m Az\u0259rbaycan xalq\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin tarixind\u0259 ba\u015f vermi\u015f faci\u0259li hadis\u0259l\u0259r\u0259 \tmilli yadda\u015f\u0131n t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. \tAz\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \tk\u00fctl\u0259vi \tsur\u0259td\u0259 \tq\u0131r\u011f\u0131n\u0131, repressiyalara m\u0259ruz qalmas\u0131, do\u011fma yurdlar\u0131ndan s\u00fcrg\u00fcn  edilm\u0259si v\u0259 did\u0259rgin sal\u0131nmas\u0131 XX \u0259sr tarixinin \u0259n faci\u0259li v\u0259   d\u0259h\u015f\u0259tli s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259ndir. \u201cB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d yaratmaq x\u00fclyas\u0131ndan ruhlanan erm\u0259ni q\u0259sbkarlar\u0131 1905-1907-ci ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 geni\u015fmiqyasl\u0131 qanl\u0131 aksiyalar h\u0259yata ke\u00e7irdil\u0259r. Erm\u0259nil\u0259rin Bak\u0131dan ba\u015flanan v\u0259h\u015filikl\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131 v\u0259 indiki Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259ki Az\u0259rbaycan k\u0259ndl\u0259rini \u0259hat\u0259 etdi. Y\u00fczl\u0259rl\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b yerl\u0259 <br \/>yeksan edildi, minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildi. <br \/>Bu hadis\u0259l\u0259rin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259nin mahiyy\u0259tinin a\u00e7\u0131lmas\u0131na, ona d\u00fczg\u00fcn h\u00fcquqi-siyasi qiym\u0259t verilm\u0259sin\u0259 mane\u00e7ilik t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n m\u0259nfi obraz\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015f, \u00f6zl\u0259rinin q\u0259sbkar torpaq iddialar\u0131n\u0131 p\u0259rd\u0259l\u0259mi\u015fl\u0259r. 1918-ci ilin mart ay\u0131ndan etibar\u0259n \u0259ks-inqilab\u00e7\u0131 \u00fcns\u00fcrl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 \u015f\u00fcar\u0131 alt\u0131nda Bak\u0131 Kommunas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fcmum\u0259n Bak\u0131 quberniyas\u0131n\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lardan t\u0259mizl\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u0259n m\u0259nfur plan h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131. H\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri cinay\u0259tl\u0259r Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n yadda\u015f\u0131na \u0259b\u0259di h\u0259kk olunmu\u015fdur. Minl\u0259rl\u0259 dinc az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259hali yaln\u0131z milli m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259hv edilmi\u015fdir. Erm\u0259nil\u0259r evl\u0259r\u0259 od vurmu\u015f, insanlar\u0131 diri-diri yand\u0131rm\u0131\u015flar. Milli memarl\u0131q incil\u0259rini, m\u0259kt\u0259bl\u0259ri, x\u0259st\u0259xanalar\u0131, m\u0259scid v\u0259 dig\u0259r abid\u0259l\u0259ri da\u011f\u0131tm\u0131\u015f, Bak\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sini xarabal\u0131\u011fa \u00e7evirmi\u015fl\u0259r. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 Bak\u0131, \u015eamax\u0131, Quba q\u0259zalar\u0131nda, Qaraba\u011fda, Z\u0259ng\u0259zurda, Nax\u00e7\u0131vanda, L\u0259nk\u0259randa v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ba\u015fqa b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qlarla h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bu \u0259razil\u0259rd\u0259 dinc \u0259hali k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, k\u0259ndl\u0259r yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, milli m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b m\u0259hv edilmi\u015fdir. <br \/>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti yarand\u0131qdan sonra 1918-ci ilin mart hadis\u0259l\u0259rin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirmi\u015fdir. Nazirl\u0259r \u015euras\u0131 1918-ci il iyulun 15-d\u0259 bu faci\u0259nin t\u0259hqiqi m\u0259qs\u0259dil\u0259 F\u00f6vq\u0259lad\u0259 <br \/>\u0130stintaq Komissiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etdi. Komissiya mart soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131, ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 \u015eamax\u0131dak\u0131 v\u0259h\u015filikl\u0259ri, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri a\u011f\u0131r cinay\u0259tl\u0259ri ara\u015fd\u0131rd\u0131. D\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 bu h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi n\u0259zdind\u0259 x\u00fcsusi qurum yarad\u0131ld\u0131. 1919 v\u0259 1920-ci ilin mart ay\u0131n\u0131n 31-i iki d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fcmummilli mat\u0259m g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilmi\u015fdir. \u018fslind\u0259 bu, az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fcd\u00fcl\u0259n soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 bir \u0259srd\u0259n art\u0131q davam ed\u0259n torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 prosesl\u0259rin\u0259 tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 siyasi qiym\u0259t verm\u0259k c\u0259hdi idi. Lakin Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin s\u00fcqutu bu i\u015fin ba\u015fa \u00e7atmas\u0131na imkan verm\u0259di. Zaqafqaziyan\u0131n sovetl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n \u00f6z \u00e7irkin m\u0259qs\u0259dl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r 1920-ci ild\u0259 Z\u0259ng\u0259zuru v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bir s\u0131ra dig\u0259r torpaqlar\u0131n\u0131 Erm\u0259nistan SSR-in \u0259razisi elan etdil\u0259r. Sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 bu \u0259razil\u0259rd\u0259ki az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n deportasiya edilm\u0259si siyas\u0259tini daha da geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 yeni vasit\u0259l\u0259r\u0259 \u0259l atd\u0131lar. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn onlar ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130 Nazirl\u0259r Sovetinin 23 dekabr 1947-ci il \u201cErm\u0259nistan SSR-d\u0259n kolxoz\u00e7ular\u0131n v\u0259 ba\u015fqa az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin Az\u0259rbaycan SSR-in K\u00fcr-Araz oval\u0131\u011f\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si haqq\u0131nda\u201d x\u00fcsusi q\u0259rar\u0131na v\u0259 bunun \u0259sas\u0131nda, 1948-1953-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00f6z tarixi torpaqlar\u0131ndan k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 deportasiyas\u0131 Erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri \u00f6z havadarlar\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 50-ci ill\u0259rd\u0259n etibar\u0259n Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 k\u0259skin m\u0259n\u0259vi t\u0259cav\u00fcz kampaniyas\u0131na ba\u015flad\u0131lar. Ke\u00e7mi\u015f sovet m\u0259kan\u0131nda m\u00fcnt\u0259z\u0259m \u015f\u0259kild\u0259 yay\u0131lan kitab, jurnal v\u0259 q\u0259zetl\u0259rd\u0259 milli m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin, klassik irsimizin, memarl\u0131q abid\u0259l\u0259rimizin \u0259n n\u0259fis n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin guya erm\u0259ni xalq\u0131na m\u0259nsub oldu\u011funu s\u00fcbut etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Eyni zamanda onlar t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n m\u0259nfi obraz\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131rmaq c\u0259hdl\u0259ri d\u0259 g\u00fccl\u0259nirdi. \u201cYaz\u0131q, m\u0259zlum erm\u0259ni xalq\u201d\u0131n\u0131n sur\u0259tini yaradaraq \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 regionda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r \u015f\u00fcurlu sur\u0259td\u0259 t\u0259hrif olunur, az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259r soyq\u0131r\u0131m qurbanlar\u0131 kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verilirdi. R\u0259smi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n soyq\u0131r\u0131m\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 12 min\u0259 yax\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, on minl\u0259rl\u0259 insan itkin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin 26 mart 1998-ci il tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 31 mart Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur. <br \/>Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259tinin t\u0259zah\u00fcrl\u0259ri son y\u00fczillikd\u0259 daha qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, bu \u0259m\u0259ll\u0259rin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 \u00e7ox-\u00e7ox \u0259vv\u0259ll\u0259r\u0259 gedib \u00e7\u0131x\u0131r. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n zaman-zaman ba\u015f\u0131na g\u0259tiril\u0259n faci\u0259l\u0259rin, b\u0259lalar\u0131n k\u00f6kl\u0259ri daha d\u0259rindir. \u00dc\u00e7 y\u00fcz ild\u0259n art\u0131q bir d\u00f6vrd\u0259 bu siyas\u0259t ayr\u0131-ayr\u0131 vaxtlarda, m\u00fcxt\u0259lif formalarda h\u0259yata ke\u00e7irils\u0259 d\u0259, m\u0259zmun, qay\u0259 etibaril\u0259 bir m\u0259qs\u0259d\u0259 xidm\u0259t edib.  <br \/>1828-ci il fevral\u0131n 10-da T\u0259briz-Tehran yolunun \u00fcst\u00fcnd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay k\u0259ndind\u0259 Rusiya\u2013\u0130ran m\u00fcqavil\u0259si ba\u011fland\u0131. Mart\u0131n 20-d\u0259 Rusiya h\u00f6kmdar\u0131 I Nikolay bu m\u00fcqavil\u0259ni t\u0259sdiq etdi v\u0259 el\u0259 ert\u0259si g\u00fcn yeni inzibati vahid \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259ri \u0259sas\u0131nda \u201cErm\u0259ni vilay\u0259ti\u201d yarad\u0131ld\u0131. T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sinin  15-ci madd\u0259sin\u0259  \u0259sas\u0259n \u0130randa ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r\u0259 s\u0259rb\u0259st sur\u0259td\u0259 Rusiyan\u0131n himay\u0259sin\u0259 ke\u00e7m\u0259k h\u00fcququ verildi. \u018fslind\u0259, erm\u0259nil\u0259rin Qafqaza k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259ri i\u015fin\u0259 ondan bir il \u0259vv\u0259l haz\u0131rl\u0131q apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131, y\u0259ni 1827-ci ild\u0259 \u0130randan  Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n y\u00fczl\u0259rl\u0259 erm\u0259ni ail\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yerl\u0259rd\u0259 h\u0259r c\u00fcr \u015f\u0259rait yarad\u0131l\u0131rd\u0131.  <br \/>1828-1829-cu ill\u0259rd\u0259 Rusiya-Osmanl\u0131 m\u00fcharib\u0259sind\u0259n  sonra da erm\u0259nil\u0259r T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fcl\u0259r. H\u0259tta bu i\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn 1829-cu ild\u0259 Rusiya t\u0259r\u0259fi x\u00fcsusi komit\u0259 t\u0259\u015fkil etmi\u015f v\u0259 12 madd\u0259lik \u00fcmumi qaydalar m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirmi\u015fdi. Bu t\u0259kzibolunmaz fakt\u0131 xat\u0131rlatmaq ist\u0259rdik ki, az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 son \u00fc\u00e7 y\u00fcz ild\u0259 soyq\u0131r\u0131m  siyas\u0259tinin  ke\u00e7irilm\u0259sinin \u0259sas s\u0259b\u0259bkarlar\u0131 indiki Erm\u0259nistanda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r v\u0259 onlar\u0131n s\u0259l\u0259fl\u0259ridir. O s\u0259l\u0259fl\u0259r ki, onlar\u0131n ham\u0131s\u0131 vaxtil\u0259 \u0130randan, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n, daha sonra Suriyadan, Livandan, Yunan\u0131standan Bolqar\u0131standan, Rum\u0131nyadan, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycana \u2013 indiki Erm\u0259nistana k\u00f6\u00e7\u00fcb g\u0259libl\u0259r, b\u0259z\u0259n d\u0259 g\u0259tirilibl\u0259r. M\u0259hz bu prosesl\u0259rin n\u0259tic\u0259si olaraq 1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u0259kc\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda deyil, <br \/>\u015eimali v\u0259 \u015e\u0259rqi Az\u0259rbaycanda da soyq\u0131r\u0131m t\u0259dbirl\u0259ri ke\u00e7irm\u0259y\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q oldular&#8230; <br \/>T\u0259kc\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131n Urmiya \u015f\u0259h\u0259ri v\u0259 onun                   \u0259traf \u0259razil\u0259rind\u0259 erm\u0259nil\u0259r 150 min\u0259 yax\u0131n Az\u0259rbaycan <br \/>\u0259halisini q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fl\u0259r. M\u0259hz bu prosesl\u0259rin davam\u0131  v\u0259 \u0259n           y\u00fcks\u0259k zirv\u0259si kimi 1988-1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistanda az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n k\u00f6k\u00fcn\u00fc k\u0259sm\u0259k v\u0259 \u201ct\u00fcrks\u00fcz Erm\u0259nistan\u201d yaratmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 soyda\u015flar\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 \u0259srin \u0259n a\u011f\u0131r v\u0259 q\u0259ddar v\u0259h\u015filikl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irildi&#8230; Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259rk\u0259n bu i\u015f b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259  v\u0259 b\u00fct\u00fcn hallarda \u0259vv\u0259lc\u0259 deportasiya, onun ard\u0131nca da soyq\u0131r\u0131mlar\u0131n ba\u015flanmas\u0131 il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunmu\u015fdur. Ad\u0259t\u0259n, k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259l\u0259r soyq\u0131r\u0131mlarla ba\u015flanm\u0131\u015f,  soyq\u0131r\u0131mlarla tamamlanm\u0131\u015fd\u0131r.  <br \/>\u018fsrin \u0259vv\u0259lind\u0259 \u0259ks\u0259r \u0259halisi az\u0259rbaycanl\u0131 olan \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n v\u0259 Erm\u0259nistan SSR-in dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259n soyda\u015flar\u0131m\u0131z t\u0259qibl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalaraq k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 qovulurdu. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n kobudcas\u0131na pozulur, ana dilind\u0259 t\u0259hsil almalar\u0131na \u0259ng\u0259ll\u0259r t\u00f6r\u0259dilir, onlara qar\u015f\u0131 repressiyalar h\u0259yata ke\u00e7irilirdi. Az\u0259rbaycan k\u0259ndl\u0259rinin tarixi adlar\u0131 d\u0259yi\u015fdirilir, toponimika tarixind\u0259 misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n q\u0259dim toponiml\u0259rin m\u00fcasir adlarla \u0259v\u0259zolunma prosesi ba\u015f verirdi. Saxtala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f erm\u0259ni tarixi g\u0259nc erm\u0259nil\u0259rin \u015fovinist ruhunda b\u00f6y\u00fcm\u0259sin\u0259 z\u0259min yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259ti s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. B\u00f6y\u00fck humanist ideallara xidm\u0259t ed\u0259n Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti ruhunda t\u0259rbiy\u0259 olunmu\u015f yeni n\u0259slimiz ekstremist erm\u0259ni ideologiyas\u0131n\u0131n t\u0259qibl\u0259rin\u0259 m\u0259ruz qal\u0131rd\u0131. <br \/>H\u0259r il mart ay\u0131n\u0131n 31-i Az\u0259rbaycanda d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 g\u00fcn\u00fc kimi an\u0131l\u0131r. Bu t\u0259qvim son y\u00fcz  ild\u0259 Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 ba\u015f vermi\u015f faci\u0259l\u0259rin xalq\u0131n yadda\u015f\u0131ndak\u0131 qanl\u0131 izl\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirir. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 q\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, repressiyalara m\u0259ruz qalmas\u0131n\u0131 XX y\u00fczilliyin d\u00fcnya tarixinin \u0259n qanl\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n biri hesab etm\u0259k olar. M\u00fc\u0259yy\u0259n tarixi d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 b\u0259zi apar\u0131c\u0131 d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin planlar\u0131na uy\u011fun g\u0259l\u0259n   bu siyas\u0259ti realla\u015fd\u0131rmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn  m\u00fcnt\u0259z\u0259m sur\u0259td\u0259 ideoloji,    h\u0259rbi v\u0259 t\u0259\u015fkilati xarakterli i\u015f apar\u0131lm\u0131\u015f, t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f, \u0259n m\u00fcxt\u0259lif \u00fcsul v\u0259 vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edilmi\u015fdir. <br \/>Xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi kobud \u015f\u0259kild\u0259 saxtala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, maddi                   v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rimiz, toponiml\u0259rimiz erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259ri v\u0259 \u201cideoloqlar\u0131n\u0131n\u201d t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. Bu m\u0259nfur siyas\u0259tin m\u0259qs\u0259di az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 q\u0259dim torpaqlar\u0131ndan s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131b \u00e7\u0131xarmaq, bu \u0259razil\u0259rd\u0259 erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259rinin v\u0259 <br \/>ideoloqlar\u0131n\u0131n uydurdu\u011fu \u201cb\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d d\u00f6vl\u0259ti qurmaqd\u0131r. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n terror v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n qanl\u0131 f\u0259sadlar\u0131 t\u0259kc\u0259 b\u00f6y\u00fck T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n deyil, b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin ba\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcn\u00fc qara kabus kimi b\u00fcr\u00fcm\u0259kl\u0259, insanl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259l\u0259n \u0259n amans\u0131z, d\u0259h\u015f\u0259tli cinay\u0259tl\u0259r\u0259 r\u0259vac vermi\u015f, \u0259srl\u0259r boyu bu vandalizmin qurban\u0131 olan  Az\u0259rbaycan xalq\u0131nda  d\u0259rin izl\u0259r buraxm\u0131\u015fd\u0131r. <br \/>Bu soyq\u0131r\u0131m\u0131n \u0259sl h\u00fcquqi-siyasi qiym\u0259ti is\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00fcmummilli lideri Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131ndan \tsonra \talm\u0131\u015fd\u0131r. \tMart \thadis\u0259l\u0259rinin \t80-ci ild\u00f6n\u00fcm\u00fcnd\u0259 \u2212 1998-ci il mart\u0131n 26-da \u00fcmummilli liderimiz  Heyd\u0259r \u018fliyevin imzalad\u0131\u011f\u0131 f\u0259rman erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin  h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 veril\u0259n dol\u011fun v\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli h\u00fcquqi-siyasi qiym\u0259t olmu\u015fdur. Bu s\u0259r\u0259ncam Az\u0259rbaycan\u0131n indiki v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k  n\u0259sill\u0259rini  milli yadda\u015f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131  bax\u0131m\u0131ndan da bir n\u00f6v proqram s\u0259n\u0259didir. \u018fsrl\u0259r boyu  az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 apar\u0131lm\u0131\u015f   soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 deportasiya  siyas\u0259tini geni\u015f t\u0259hlil ed\u0259n bu tarixi s\u0259n\u0259dd\u0259 31 Mart  Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunmas\u0131  t\u0259sbitl\u0259nmi\u015fdir. \u00d6t\u0259n ill\u0259r \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti  bu tarixi ger\u00e7\u0259klikl\u0259ri, xalq\u0131m\u0131z\u0131n iki \u0259sr boyu m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 v\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259nm\u0259nin d\u0259h\u015f\u0259tli miqyas\u0131n\u0131  beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq istiqam\u0259tind\u0259 xeyli i\u015f g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr.  <br \/>Az\u0259rbaycan  Xalq  C\u00fcmhuriyy\u0259tinin  15 iyul  1918-ci il tarixi q\u0259rar\u0131 il\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 F\u00f6vq\u0259lad\u0259 T\u0259hqiqat Komissiyas\u0131n\u0131n  toplad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 r\u0259sml\u0259\u015fdirdiyi \u00e7oxsayl\u0131, z\u0259ngin s\u0259n\u0259dl\u0259r, materiallar,  \u015fahid  ifad\u0259l\u0259ri  birincil\u0259rin  verdiyi  siyasi qiym\u0259ti t\u0259sdiql\u0259y\u0259n  dan\u0131lmaz  arqumentl\u0259r v\u0259 faktlar arsenal\u0131d\u0131r. Real, h\u0259qiqi tarixi hadis\u0259 ist\u0259nil\u0259n zaman h\u00fcdudunda  he\u00e7 bir siyasi  boya, ideoloji r\u0259ng g\u00f6r\u00fcnm\u0259s\u0259 d\u0259 faktlar\u0131n, d\u0259lill\u0259rin inkaredilm\u0259zliyin\u0259 baxmayaraq az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n 1918-ci il mart soyq\u0131r\u0131m\u0131 70 illik \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 qaranl\u0131qlar\u201d (\u018f.H\u00fcseynzad\u0259) d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259z olmu\u015fdur. Sovet senzura aparat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn c\u0259hdl\u0259rin\u0259 baxmayaraq az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f \u0259s\u0259rl\u0259r m\u0259n\u0259vi terror dal\u011falar\u0131ndan salamat \u00e7\u0131xaraq m\u00fcst\u0259qilliyimizin b\u0259rpas\u0131ndan sonra \u201cya\u015famaq h\u00fcququ\u201d qazanm\u0131\u015fd\u0131r. N\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r ki, erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 ilk  k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n  epidemiyas\u0131   1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131 b\u00fcr\u00fcy\u0259nd\u0259 Mir M\u00f6hs\u00fcn N\u0259vvab \u201c1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 erm\u0259ni-m\u00fcs\u0259lman davas\u0131\u201d, M\u0259mm\u0259d S\u0259id Ordubadinin \u201cQanl\u0131 ill\u0259r\u201d adl\u0131 milli yadda\u015f abid\u0259l\u0259rinin t\u0259m\u0259lini, b\u00fcn\u00f6vr\u0259sini qoydular. Sonrak\u0131 faci\u0259l\u0259rd\u0259 bu \u0259n\u0259n\u0259  inki\u015faf etdiril\u0259r\u0259k tarixi hadis\u0259l\u0259r b\u0259dii \u0259d\u0259biyyatda geni\u015f, \u0259hat\u0259li t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fcn\u00fc tapmaqda idi. Diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rmal\u0131y\u0131q ki, \u0259ld\u0259 etdiyimiz, haqq\u0131nda  m\u0259lumat topld\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259rin ham\u0131s\u0131 \u201cmart hadiseyi-\u0259l\u0259iyy\u0259si\u201dnd\u0259n sonra yaz\u0131lm\u0131\u015f, m\u00fc\u0259llifl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m\u0131  aksiyas\u0131n\u0131n  \u015fahidl\u0259ri v\u0259 z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259nl\u0259ri olmu\u015fdur.     <\/p>\n<p>Al qana boyanm\u0131\u015f bahar g\u00fcnl\u0259ri<\/p>\n<p>31 Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259dar \u015fanl\u0131 tarix dolu qan yadda\u015f\u0131m\u0131zdan qopub g\u0259l\u0259n bir tarixdir.  Biz bu g\u00fcn sizl\u0259rl\u0259 d\u00fcn\u0259nimiz\u0259, lap yax\u0131n ke\u00e7mi\u015fimiz\u0259 qay\u0131tmaq ist\u0259yirik. O, ke\u00e7mi\u015fimiz\u0259 ki, ata-analar\u0131m\u0131z, n\u0259n\u0259-babalar\u0131m\u0131z o anlar\u0131n lap yax\u0131ndan \u015fahidi olmu\u015fdular. O a\u011f\u0131r, qanl\u0131-qadal\u0131 g\u00fcnl\u0259r \u00f6m\u00fcr s\u0259hif\u0259mizd\u0259n g\u0259lib ke\u00e7ib. O ke\u00e7mi\u015fimiz ki, tariximiz\u0259 tarix yaz\u0131l\u0131b \u2013 31 Mart Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fc. O tarix ki, son iki \u0259srd\u0259 Qafqazda az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259  h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 v\u0259 soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259  xalq\u0131m\u0131z a\u011f\u0131r m\u0259hrumiyy\u0259tl\u0259r\u0259 v\u0259 m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259rh\u0259l\u0259-m\u0259rh\u0259l\u0259 g\u00fccl\u0259ndiril\u0259n bel\u0259 qeyri-insani siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar indi Erm\u0259nistan adland\u0131r\u0131lan \u0259razid\u0259n, min ill\u0259r  boyu ya\u015fad\u0131qlar\u0131  tarixi etnik  torpaqlar\u0131ndan did\u0259rgin  sal\u0131naraq  k\u00fctl\u0259vi q\u0259tl v\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, xalq\u0131m\u0131za  m\u0259xsus  minl\u0259rl\u0259 tarixi, m\u0259d\u0259ni abid\u0259 v\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b viran edilmi\u015fdir.  <br \/>Tarixin h\u0259l\u0259 tam a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan bu soyq\u0131r\u0131m  hadis\u0259si  xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131  d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259  t\u00f6r\u0259dilmi\u015f k\u00fctl\u0259vi q\u0259tl kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir.  Tarixi faktlar s\u00fcbut edir ki,  son iki \u0259srd\u0259  az\u0259rbaycanl\u0131lara  qar\u015f\u0131   m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc  \u015f\u0259kild\u0259  h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f bu soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 soyda\u015flar\u0131m\u0131z q\u0259dim Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131 olan, indi Erm\u0259nistan adland\u0131r\u0131lan  \u00f6z do\u011fma  torpaqlar\u0131ndan  did\u0259rgin sal\u0131nm\u0131\u015flar. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, XIX \u0259srin sonlar\u0131ndan ba\u015flayaraq erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycan xalq\u0131na davaml\u0131 \u015f\u0259kild\u0259  apard\u0131\u011f\u0131  terror  v\u0259 soyq\u0131r\u0131m  siyas\u0259ti  bu g\u00fcn d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda, Erm\u0259nistanla h\u0259ms\u0259rh\u0259d b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259kd\u0259dir. C\u0259nubi Qafqaz b\u00f6lg\u0259sind\u0259 s\u00fclh\u00fcn, siyasi  sabitliyin, birg\u0259ya\u015fay\u0131\u015f  qaydalar\u0131n\u0131n  t\u0259hl\u00fck\u0259 m\u0259nb\u0259yin\u0259 \u00e7evril\u0259n v\u0259 terroru d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n  Erm\u0259nistan   <br \/>Respublikas\u0131  tarix\u0259n  bu co\u011frafiyada  t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri  qanl\u0131  olaylar\u0131 yenid\u0259n dir\u00e7\u0259ldir, g\u00fcnahs\u0131z insanlara, qocalara, u\u015faqlara, qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m  siyas\u0259tind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259mir. <br \/>1930-cu ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n bir qismi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f repressiyalara m\u0259ruz qal\u0131b, tarixi torpaqlar\u0131 olan sonralar Erm\u0259nistan \u0259razisin\u0259 daxil edil\u0259n q\u0259dim \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011flar\u0131ndan v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259rd\u0259n Orta Asiya \u0259razisin\u0259 s\u00fcrg\u00fcn edilibl\u0259r. <br \/>Aprel ay\u0131nda Quba q\u0259zas\u0131na g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f da\u015fnak d\u0259st\u0259sinin  komandiri Hamazasp bildirmi\u015fdir: \u201cM\u0259n erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n q\u0259hr\u0259man\u0131 v\u0259 m\u00fcdafi\u0259\u00e7isiy\u0259m&#8230; Buraya qayda yaratmaq v\u0259 Sovet hakimiyy\u0259tini qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259lmi\u015f\u0259m&#8230; M\u0259n\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259n \u015eahda\u011fad\u0259k olan \u0259razid\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 m\u0259hv etm\u0259k \u0259mri  verilmi\u015fdir\u201d. <br \/>Arxivl\u0259rd\u0259  erm\u0259ni v\u0259h\u015filiyini  t\u0259sdiql\u0259y\u0259n s\u0259n\u0259dl\u0259r var. Bunlar\u0131 eynil\u0259 sizl\u0259r\u0259 t\u0259qdim edirik. <br \/>General  Harvurd Amerika Senat\u0131na  verdiyi  16 oktyabr 1999-cu il tarixli  m\u0259lumat\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: \u201cQara d\u0259nizd\u0259n  \u0130ran  \u0259razisin\u0259  q\u0259d\u0259r g\u0259zdim, amma  erm\u0259ni  m\u0259lumat\u0131n\u0131  t\u0259sdiq ed\u0259n he\u00e7 bir \u015fey tapmad\u0131m\u201d.  \u018fslind\u0259,  arxivl\u0259rd\u0259 d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin  bir \u00e7ox g\u00f6rk\u0259mli aliml\u0259rinin, s\u0259yyahlar\u0131n\u0131n da erm\u0259ni yalan\u0131n\u0131, q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131n\u0131, hiyl\u0259g\u0259rliyini  if\u015fa ed\u0259n y\u00fczl\u0259rl\u0259  s\u0259n\u0259d var. \u00c7ox  t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, erm\u0259nil\u0259rin arxas\u0131nda dayanan b\u0259zi d\u00f6vl\u0259tl\u0259r  arxivl\u0259rin  a\u00e7\u0131lmas\u0131na  he\u00e7 vaxt  meyilli  olmay\u0131blar. \u00c7al\u0131\u015f\u0131blar  ki, erm\u0259nil\u0259rin  t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri qanl\u0131  cinay\u0259tl\u0259ri \u00f6rt-basd\u0131r  etsinl\u0259r.     D\u00fcnya  tarixin\u0259  n\u0259z\u0259r salsaq, b\u0259lk\u0259 d\u0259, erm\u0259nil\u0259r q\u0259d\u0259r v\u0259h\u015filik  t\u00f6r\u0259d\u0259n ikinci bir mill\u0259t g\u00f6rm\u0259rik. \u00d6t\u0259n \u0259srin b\u00fct\u00fcn d\u00f6n\u0259ml\u0259rind\u0259 \u2212 1905-1907, 1918-1920, 1946-1948-ci ill\u0259rd\u0259  t\u00f6r\u0259dil\u0259n  cinay\u0259tl\u0259r d\u0259, soyda\u015flar\u0131m\u0131za  veril\u0259n  i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r                d\u0259 \tbir-birin\u0259 \tb\u0259nz\u0259r \tolub. \tErm\u0259nil\u0259r \tk\u00f6rp\u0259l\u0259ri divara mismarlay\u0131blar. Qad\u0131nlar\u0131  l\u00fct-\u00fcryan halda sa\u00e7lar\u0131ndan as\u0131b ni\u015fan al\u0131blar. Kimin g\u00fcll\u0259si tap\u015f\u0131r\u0131lan h\u0259d\u0259f\u0259 d\u0259y\u0259rmi\u015fs\u0259,  ona b\u00f6y\u00fck  m\u00fckafat  veril\u0259rmi\u015f. \u0130nsanlar\u0131 qaynar su il\u0259 yand\u0131r\u0131b sonra c\u0259s\u0259dl\u0259rini itl\u0259r\u0259 atarm\u0131\u015flar. \u018fn d\u0259h\u015f\u0259tlisi d\u0259 budur ki,  qani\u00e7\u0259n  Stepan \u015eaumyan  Bak\u0131da otura-otura  b\u00fct\u00fcn da\u015fnaklara ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdi. Onun o\u011flu is\u0259 da\u015fnak liderind\u0259n biri kimi pulemyot\u00e7ular\u0131n ba\u015f\u0131nda dayan\u0131rd\u0131.  <br \/>&#8230; O vaxtdan \u00e7ox ill\u0259r \u00f6tm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, erm\u0259ni xisl\u0259ti d\u0259yi\u015fm\u0259yib. \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d partiyas\u0131n\u0131n   qanl\u0131 \u0259m\u0259ll\u0259ri davam edir v\u0259 yen\u0259 g\u00fcnahs\u0131z az\u0259rbaycanl\u0131lar a\u011f\u0131r i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131rlar. Erm\u0259nil\u0259rin qani\u00e7\u0259n  \u0259m\u0259ll\u0259ri sanki bir proqram \u00fczr\u0259  icra olunur. Bu g\u00fcn d\u0259 Xocal\u0131dan  \u00e7\u0259kil\u0259n  lentl\u0259ri d\u00fcnyaya yay\u0131mlay\u0131b  \u00f6zl\u0259rini \u00f6l\u0259n, q\u0131r\u0131lan t\u0259r\u0259f kimi g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. B\u0259lk\u0259 d\u0259, \u0259n d\u00f6z\u00fclm\u0259zi el\u0259 budur. Erm\u0259nil\u0259rin says\u0131z-hesabs\u0131z qanl\u0131 cinay\u0259tl\u0259ri var, onlar tarix qar\u015f\u0131s\u0131nda cavab verm\u0259lidirl\u0259r. T\u0259kc\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259rin A\u011fdaban k\u0259ndind\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri \u0259m\u0259ll\u0259r b\u0259s ed\u0259r ki, erm\u0259ni qani\u00e7\u0259nl\u0259ri beyn\u0259lxalq m\u0259hk\u0259m\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131xar\u0131ls\u0131n. 1992-ci il aprelin 7-d\u0259n 8-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 A\u011fdaban k\u0259ndi tamamil\u0259  erm\u0259ni  quldurlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n  yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, 779 n\u0259f\u0259r dinc sakin\u0259  qeyri-insani i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r verilmi\u015fdir. 67 n\u0259f\u0259r q\u0259tl\u0259 yetrilmi\u015fdir. 8 n\u0259f\u0259r 90-100 ya\u015fl\u0131 qoca, 2 n\u0259f\u0259r azya\u015fl\u0131 u\u015faq, 7 n\u0259f\u0259r qad\u0131n  diri-diri odda yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.  <br \/>Quba Soyq\u0131r\u0131m\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 Memorial Kompleksi  a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f  sirl\u0259rd\u0259n x\u0259b\u0259r ver\u0259n  yerdir. Bu m\u0259zarl\u0131q  2007-ci il  aprelin 1-d\u0259 \u0259razid\u0259 torpaq i\u015fl\u0259ri  g\u00f6r\u00fcl\u0259rk\u0259n  a\u015fkar edilmi\u015fdir. 2007-ci ilin iyulundan Az\u0259rbaycan Milli Akademiyas\u0131n\u0131n Arxeologiya v\u0259 Etnoqrafiya \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131  t\u0259r\u0259find\u0259n  m\u0259zarl\u0131qda ba\u015flan\u0131lan geni\u015f t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rin\u0259 2008-ci ilin  sentyabr\u0131nda yekun vurulmu\u015fdur. M\u0259zarl\u0131\u011f\u0131n 1918-ci ild\u0259  erm\u0259nil\u0259rin yerli dinc \u0259haliy\u0259  qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri  soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n  n\u0259tic\u0259si oldu\u011fu  m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir.  <br \/>2009-cu ild\u0259  Az\u0259rbaycan Prezidentinin s\u0259r\u0259ncam\u0131ndan sonra  Nazirl\u0259r Kabineti k\u00fctl\u0259vi q\u0259tl qurbanlar\u0131n\u0131n xatir\u0259sinin  \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 dair t\u0259dbirl\u0259r plan\u0131 haz\u0131rlad\u0131. K\u00fctl\u0259vi m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131n  yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razid\u0259  xatir\u0259 kompleksinin ucald\u0131lmas\u0131  v\u0259 abadl\u0131q i\u015fl\u0259rin apar\u0131lmas\u0131na ba\u015flan\u0131ld\u0131.  <br \/>Biz problemin  beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131  \u0259sas\u0131nda \u0259dal\u0259tli h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131q. Erm\u0259nistan\u0131 da elementar h\u00fcquq normalar\u0131na \u0259m\u0259l etm\u0259y\u0259, reall\u0131q hissini itirm\u0259m\u0259y\u0259 m\u0259qbul h\u0259ll variantlar\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 add\u0131mlar atma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r\u0131q. Lakin o da ayd\u0131n v\u0259 birm\u0259nal\u0131 q\u0259bul edilm\u0259lidir ki, m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin h\u0259llinin t\u0259m\u0259l prinsipi Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc, m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rin do\u011fma ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rin\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 olmal\u0131d\u0131r. <br \/>Biz az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdiyi  t\u0259cav\u00fcz  v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin parlamentl\u0259ri, beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nmas\u0131na v\u0259 pisl\u0259nm\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131q. H\u0259m d\u0259 bu zaman erm\u0259ni \u015fovinist  mill\u0259t\u00e7il\u0259rind\u0259n f\u0259rqli olaraq bundan siyasi, maddi v\u0259 ya maliyy\u0259 kompensasiyalar\u0131 qazanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn faydalanmaq ist\u0259mirik. Bizim maddi s\u0259rv\u0259tl\u0259rimiz kifay\u0259t q\u0259d\u0259rdir. Odur ki, biz s\u00fclh \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015famaq, \u00f6lk\u0259mizi inki\u015faf etdirm\u0259k, tarixi \u0259dal\u0259tin v\u0259 h\u0259qiq\u0259tin b\u0259rpa olunmas\u0131n\u0131, i\u015f\u011fal v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259nl\u0259rin tan\u0131nmas\u0131n\u0131 v\u0259 if\u015fa olunmas\u0131n\u0131 ist\u0259yirik. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck ki, indiki zamanda dig\u0259r xalqlara v\u0259  d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259razi  iddialar\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259k tarixi anaxronizmdir v\u0259 bu h\u0259r\u0259k\u0259t  h\u0259min xalq\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 ciddi f\u0259lak\u0259t g\u0259tir\u0259n bir b\u0259lad\u0131r.  <\/p>\n<p>\u0130ndi erm\u0259nil\u0259r \u00f6zl\u0259rini m\u0259zlum  mill\u0259t  kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rid\u0259n-qab\u0131qdan \u00e7\u0131x\u0131r, d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259  yanl\u0131\u015f  m\u0259lumat verm\u0259kd\u0259n  usanm\u0131rlar. Halbuki tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259r, ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc  kimi, bunun tam \u0259ksini s\u00fcbut edir. Bizim yolumuz d\u00fczg\u00fcn, amallar\u0131m\u0131z, m\u0259qs\u0259dl\u0259rimiz saf v\u0259 t\u0259mizdir. Biz xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixini, d\u00fcn\u0259ninin v\u0259 bu g\u00fcn\u00fcn h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini ham\u0131n\u0131n daha yax\u015f\u0131 bilm\u0259sin\u0259 v\u0259 q\u0259bul etm\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131q. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti, b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131m\u0131z, xarici \u00f6lk\u0259d\u0259ki az\u0259rbaycanl\u0131 icmalar\u0131 s\u0259yl\u0259rini birl\u0259\u015fdirm\u0259li, daha ard\u0131c\u0131l v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li i\u015f aparmal\u0131, t\u0259sirli  t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259lidirl\u0259r. Bir daha soyq\u0131r\u0131m\u0131 qurbanlar\u0131n\u0131n \u0259ziz xatir\u0259sini d\u0259rin h\u00fcznl\u0259 yad edir, onlara Allahdan  r\u0259hm\u0259t dil\u0259yir, xalq\u0131m\u0131za  \u00fcmummili v\u0259zif\u0259l\u0259rimizin h\u0259lli yolunda u\u011furlar  arzulay\u0131r\u0131q.  <br \/><!--colorstart:#3366FF--><span style=\"color:#3366FF\"><!--\/colorstart--><b>                             <br \/>Aynur Turan<br \/><i> ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 jurnalist<\/i><\/b><\/span><\/p>\n<p>ZiM.Az<br \/><!--colorend--><!--\/colorend--><br \/>.<\/p>\n<p> Mu\u0259llif huquqlar\u0131 qorunur. <\/p>\n<p>    M\u0259lumatdan istifad\u0259 etdikd\u0259 istinad mutl\u0259qdir.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<p><script src=\"http:\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/all.js#xfbml=1\"><\/script><script src=\"http:\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/all.js#xfbml=1\"><\/script><br \/>\n<br \/>[ad_2]<br \/>\n<br \/><a href=\"http:\/\/zim.az\/kose\/6396-31-mart-tariximizin-gz-ya.html\">Source link <\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ad_1] Tarixi q\u0259dimd\u0259n-q\u0259dim, soyk\u00f6k\u00fc minillikl\u0259r\u0259 gedib \u00e7\u0131xan bir xalq var \u2013 Az\u0259rbaycan xalq\u0131! \u018fsrl\u0259r boyu h\u0259r c\u00fcr m\u0259hrumiyy\u0259t\u0259, m\u00fcsib\u0259t\u0259 sin\u0259&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5271,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-5270","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti","wpcat-1-id"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5270","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5270"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5270\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5271"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5270"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5270"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5270"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}