{"id":5277,"date":"2024-04-04T00:56:34","date_gmt":"2024-04-03T20:56:34","guid":{"rendered":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=5277"},"modified":"2024-04-04T20:05:09","modified_gmt":"2024-04-04T16:05:09","slug":"dun%c9%99nimizi-sabaha-baglayan-korpul%c9%99r-muzeyl%c9%99r-zim-az","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=5277","title":{"rendered":"D\u00fcn\u0259nimizi sabaha ba\u011flayan \u201ck\u00f6rp\u00fc\u201dl\u0259r &#8211; Muzeyl\u0259r (I hiss\u0259) \u00bb ZiM.Az"},"content":{"rendered":"<p>[ad_1]<\/p>\n<div>\n<p><span style=\"color: #cc0000;\"><i><b>18 may Beyn\u0259lxalq Muzeyl\u0259r G\u00fcn\u00fcd\u00fcr<\/b><\/i><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #cc0000;\"><b>H\u0259r il d\u00fcnyada 18 may Beyn\u0259lxalq Muzeyl\u0259r G\u00fcn\u00fc kimi geni\u015f qeyd edilir. Beyn\u0259lxalq Muzeyl\u0259r G\u00fcn\u00fc- Beyn\u0259lxalq Muzeyl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n (\u0130COM) t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 1977-ci ild\u0259 t\u0259sis olunub. Bu bayram bir qayda olaraq, \u201cXalqlar aras\u0131nda m\u0259d\u0259ni m\u00fcbadil\u0259 v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131na k\u00f6m\u0259k\u201d \u015f\u00fcar\u0131 il\u0259 ke\u00e7irilir. Beyn\u0259lxalq Muzeyl\u0259r G\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u0259sas m\u0259qs\u0259di muzeyl\u0259rin c\u0259miyy\u0259tin h\u0259yat\u0131nda n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fch\u00fcm bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259kdir. <\/b><\/span><\/p>\n<p><b>Bu bayram d\u00fcnyan\u0131n 150 \u00f6lk\u0259sind\u0259 qeyd edilir. Beyn\u0259lxalq Muzeyl\u0259r G\u00fcn\u00fcnd\u0259 insanlar muzeyl\u0259ri g\u0259z\u0259r\u0259k, milli m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 tarix haqq\u0131ndak\u0131 m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 daha da z\u0259nginl\u0259\u015fdirirl\u0259r. Otuz ild\u0259n \u00e7oxdur ki, Yunesko-nun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 18 May Beyn\u0259lxalq Muzeyl\u0259r G\u00fcn\u00fc kimi d\u00fcnyada qeyd olunur. Tarixin m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259qam\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ya\u015fadan, \u00f6t\u0259n \u0259srl\u0259rin m\u00fcxt\u0259lif olaylar\u0131ndan x\u0259b\u0259r ver\u0259n eksponatlar\u0131 kompleksl\u0259\u015fdir\u0259n, qoruyan, saxlayan, \u00f6yr\u0259n\u0259n, n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259n maddi-m\u0259n\u0259vi x\u0259zin\u0259nin \u00fcnvan\u0131 muzeyl\u0259rdir. <\/b><\/p>\n<p>Muzey \u0259slind\u0259 elm, maarif m\u00fc\u0259ssis\u0259sidir. D\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyimizi qazand\u0131qdan sonra muzeyl\u0259r\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 d\u0259 m\u00fcsb\u0259t d\u0259yi\u015fikl\u0259r ba\u015f verib. Muzey tarixi, maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin saxlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, qorundu\u011fu v\u0259 \u00f6yr\u0259nildiyi elm, maarifl\u0259ndirm\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259sidir. Muzey tarixin m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259qam\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ya\u015fadan, \u00f6t\u0259n \u0259srl\u0259rin m\u00fcxt\u0259lif olaylar\u0131ndan x\u0259b\u0259r ver\u0259n eksponatlar\u0131 komplektl\u0259\u015fdir\u0259n, qoruyan, saxlayan, \u00f6yr\u0259n\u0259n v\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259n maddi-m\u0259n\u0259vi x\u0259zin\u0259 hesab olunur. \u018flb\u0259tt\u0259, muzeyl\u0259r\u0259 sad\u0259c\u0259 olaraq qiym\u0259tli \u0259\u015fyalar\u0131n, maddi s\u0259rv\u0259tl\u0259rin saxlanc yeri kimi baxmaq d\u00fczg\u00fcn deyil. Burada saxlan\u0131lan h\u0259r bir eksponat xalq\u0131n \u00e7ox\u0259sirlik tarixini, q\u0259dimliyini, milliliyini \u0259ks etdirir. M\u0259d\u0259ni irsin qorunmas\u0131 v\u0259 t\u0259bli\u011f olunmas\u0131 i\u015find\u0259 muzeyl\u0259rin rolu \u0259v\u0259zsizdir. \u018fn q\u0259dim zamanlardan m\u00fcasir d\u00f6vr\u0259d\u0259k xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixini v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tini \u0259ks etdir\u0259n nadir s\u0259n\u0259t incil\u0259rinin muzeyl\u0259rd\u0259 hifz olunmas\u0131, n\u00fcmayi\u015f etdirilm\u0259si \u0259n\u0259n\u0259si ill\u0259rdir ki, \u00f6z ah\u0259ngind\u0259dir.<\/p>\n<p>Bilirsinizmi, muzeyl\u0259r nec\u0259 yaran\u0131b?.. Q\u0259dimd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif s\u0259n\u0259dl\u0259r, \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259l\u0259r, estetik qiym\u0259t\u0259 malik \u0259\u015fyalar \u0259sas\u0259n saraylarda saxlan\u0131l\u0131rm\u0131\u015f. \u0130ndiki muzeyl\u0259rin \u201c\u018fcdad\u201d lar\u0131 e.\u0259. XVI \u0259srd\u0259 Yunan\u0131standa, e.\u0259. XIII-XII \u0259srl\u0259rd\u0259 \u00c7ind\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Q\u0259dim Romada is\u0259 maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259ri e.\u0259. XIII-XII \u0259srl\u0259rd\u0259 m\u0259b\u0259dl\u0259rd\u0259 v\u0259 b\u0259zi \u015f\u0259xsl\u0259rin kolleksiyalar\u0131nda saxlan\u0131l\u0131rd\u0131. Haz\u0131rda m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 muzey f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. M\u0259s\u0259l\u0259n, t\u0259kc\u0259 q\u0259dim arxitekturalar\u0131 il\u0259 m\u0259h\u015fur olan Madridd\u0259 (\u0130spaniya) muzeyl\u0259ri say\u0131 100-d\u0259n art\u0131qd\u0131r. Burada h\u0259r d\u00f6vr\u00fc \u0259ks etdir\u0259n muzeyl\u0259 rastla\u015fmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Qon\u015fu Rusiyada ilk muzey 1719-cu ild\u0259 Pererburqda a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Rusiyan\u0131n d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli muzeyl\u0259rind\u0259n Ermitaj 1764-c\u00fc ild\u0259, Tretyakov qaleriyas\u0131 is\u0259 1856-c\u0131 ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycanda haz\u0131rda onlarla muzey f\u0259aliyy\u0259t \u011f\u00f6st\u0259rir. Bunlar\u0131n s\u0131ras\u0131na inc\u0259s\u0259n\u0259t muzeyi, tarix muzeyi, \u0259d\u0259biyyat muzeyi, musiqi m\u0259d\u0259niyy\u0259ti muzeyi v\u0259 dig\u0259rl\u0259ri daxildir. H\u0259r bir muzey m\u0259nsub oldu\u011fu \u00f6lk\u0259nin, xalq\u0131n tarixi, v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti il\u0259 d\u0259y\u0259rli informasiya da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>Orta \u0259srl\u0259rin \u0259n \u0259z\u0259m\u0259tli qalalar\u0131ndan biri olan Luvr ne\u00e7\u0259 ill\u0259r \u0259rzind\u0259 Fransa krallar\u0131n\u0131n saray\u0131 olub. Son 200 il \u0259rzind\u0259 is\u0259 o, muzeydir. Binan\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 olan nax\u0131\u015flar onun tarixinin 800 ild\u0259n \u00e7ox oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Luvr saray\u0131 XII \u0259srin ax\u0131rlar\u0131nda Filip Avqust t\u0259r\u0259find\u0259n in\u015fa olunub. D\u00f6vr getdikc\u0259 o, \u00f6z g\u00f6rk\u0259mini d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. \u0130ll\u0259r ke\u00e7ir, krallar d\u0259yi\u015fir. Kimisi yen\u0259 d\u0259 bu sarayda ya\u015fay\u0131r, kimisi is\u0259 ondan k\u0259narda ya\u015fama\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir. Hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259n krallar\u0131n h\u0259r biri bu saray\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 \u00f6z z\u00f6vq\u00fcn\u0259 uy\u011fun yenilik g\u0259tirib. \u0130nqilab\u0131n q\u0131z\u011f\u0131n ill\u0259rind\u0259n sonra Napoleon t\u0259r\u0259find\u0259n Luvrun in\u015fas\u0131na xitam verildi. Q\u0259srin indiki g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc 1871-ci ild\u0259 \u0259ld\u0259 edilib. \u0130lk y\u0131\u011f\u0131lan r\u0259sml\u0259r is\u0259 I Fransiskonun, XII Lyudovikin y\u0131\u011fd\u0131\u011f\u0131 kolleksiyalar idi. Qalereya 10 avqust 1793-c\u00fc ild\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131r v\u0259 muzey adlanma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Kolleksiyalar\u0131n y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131nda I Napoleon daha \u00e7ox t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs g\u00f6st\u0259rib. O, h\u0259r m\u0259\u011flub etdiyi mill\u0259td\u0259n inc\u0259s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259ri t\u0259l\u0259b edirdi. Hal-haz\u0131rda muzeyin 400.000 eksponat\u0131 oldu\u011fu s\u00f6yl\u0259nilir. Paytaxt Manejinin iki meydan\u00e7as\u0131nda 4-c\u00fc \u201cMoskva beyn\u0259lxalq inc\u0259s\u0259n\u0259t salonu\u201dnun (MB\u0130S) ekspozisiyas\u0131 yerl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir. 13 \u00f6lk\u0259d\u0259n t\u0259xmin\u0259n 80 qalereya antik klassikadan tutmu\u015f \u0259n yeni c\u0259r\u0259yanlarad\u0259k t\u0259sviri v\u0259 dekorativ-t\u0259tbiqi s\u0259n\u0259tin obyekl\u0259rini t\u0259mslil edir. M\u00fcasir inc\u0259s\u0259n\u0259ti t\u0259msil ed\u0259n qalereyalar aras\u0131nda \u201cRicina\u201d qalereyas\u0131, Marat Gelman\u0131n qalereyas\u0131, XL-qalereya v\u0259 \u201cAydan\u201d qalereyas\u0131 diqq\u0259ti c\u0259lb edir. Fransan\u0131n \u201cSchmit\u201d qalereyas\u0131 Pol Sezann\u0131n, Mark Saqal\u0131n, Haim Sutinin, Pablo Pikassonun v\u0259 Og\u00fcst Renuar\u0131n, Nyu-Yorkun \u201cChovaiki Mosionzhnik\u201d qalereyas\u0131 is\u0259 Klod Monnenin v\u0259 Rul D\u00fcfinin i\u015fl\u0259rini g\u00f6st\u0259rir. H\u0259m\u00e7inin tan\u0131nm\u0131\u015f r\u0259ngkarlar Piter Breygeri, Rubensin \u0259s\u0259rl\u0259rini g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<br \/>\nD\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim muzeyl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 Rusiyan\u0131n Sankt-Peterburq \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki D\u00f6vl\u0259t Ermitaj\u0131d\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n \u0259n iri muzeyl\u0259rind\u0259n olan Ermitaj\u0131n 350 zal\u0131nda 3 milyonad\u0259k eksponat var. Muzey 5 binadan ibar\u0259tdir: Q\u0131\u015f saray\u0131, Ki\u00e7ik Ermitaj, K\u00f6hn\u0259 Ermitaj, Yeni Ermitaj, Ermitaj Teatr\u0131. Bu binalar bir-biri il\u0259 \u0259laq\u0259li tikilib. \u0130lk vaxtlar eksponantlar Q\u0131\u015f saray\u0131n\u0131n otaqlar\u0131nda yerl\u0259\u015fdirilib. \u201cErmitaj\u201d frans\u0131z s\u00f6z\u00fcd\u00fcr, m\u0259nas\u0131 t\u0259nhal\u0131q, t\u0259nha yer dem\u0259kdir. Ermitaj muzeyinin yaranma tarixi 1764-c\u00fc ild\u0259n hesablan\u0131r. H\u0259min il Sankt-Pete\u00fcrburqda Q\u0259rbi Avropa r\u0259ssamlar\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rinin b\u00f6y\u00fck kolleksiyas\u0131 g\u0259tirilir. Kolleksiyan\u0131 rus \u00e7ari\u00e7as\u0131 II Yekatirina al\u0131r. Muzeyin indiki kimi eksponatlarla z\u0259ngin olmas\u0131nda II Yekatirina x\u00fcsusi yer al\u0131b. Ermitajda metaldan d\u00fcz\u0259ldilmi\u015f plastik s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, bir \u00e7ox orijinal formal\u0131, b\u0259z\u0259kli m\u0259i\u015f\u0259t \u0259\u015fyalar\u0131m\u0131z da n\u00fcmayi\u015f etdirilir. Muzeyin zallar\u0131nda \u0259n q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n tutmu\u015f XX \u0259srin \u0259vv\u0259lin\u0259d\u0259k Az\u0259rbaycan ustalar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n d\u00fcz\u0259ldilmi\u015f z\u0259rg\u0259rlik, saxs\u0131, da\u015f, taxta \u00fcz\u0259rind\u0259 oyulmu\u015f s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259ri v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6vl\u00fc toxuculuq n\u00fcmun\u0259l\u0259ri var. Vaxt\u0131 il\u0259 Qaraba\u011f\u0131n Xocal\u0131 k\u0259ndind\u0259 apar\u0131lan qaz\u0131nt\u0131 i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 tap\u0131lm\u0131\u015f 3 min illik tarixi olan bu z\u0259rg\u0259rlik s\u0259n\u0259ti n\u00fcmun\u0259l\u0259ri \u00f6z orijinal formas\u0131 v\u0259 texniki icras\u0131 il\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir. T\u0259briz v\u0259 \u015eirvanda toxunmu\u015f n\u00fcmun\u0259vi Az\u0259rbaycan xal\u00e7alar\u0131 muzeyin qiym\u0259tl\u0259ri incil\u0259rind\u0259n say\u0131l\u0131r. Quban\u0131n Pir\u0259b\u0259dil, \u015eamax\u0131n\u0131n M\u0259r\u0259z\u0259 k\u0259ndind\u0259 toxunmu\u015f xal\u00e7alar\u0131m\u0131z r\u0259ngi v\u0259 z\u0259ngin b\u0259z\u0259k \u00fcns\u00fcrl\u0259ri il\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir. \u015eamax\u0131 xal\u00e7alar\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 onun 1881-1885-ci ill\u0259rd\u0259 toxundu\u011funu bildir\u0259n yaz\u0131 var. Bundan ba\u015fqa Ermitajda dahi Az\u0259rbaycan \u015fairi Nizami G\u0259nc\u0259vinin \u201cX\u0259ms\u0259\u201dsinin 1430-cu ill\u0259rd\u0259 \u00fcz\u00fc k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f nadir n\u00fcsx\u0259si m\u00fchafiz\u0259 olunur.<br \/>\nAnkara Etnoqrafiya Muzeyi T\u00fcrkiy\u0259 Cumhuriyy\u0259tind\u0259 yarad\u0131lan ilk d\u00f6vl\u0259t muzeyidir. \u018fvv\u0259ll\u0259r Arxeoloji Muzey kimi istifad\u0259 olunmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcls\u0259 d\u0259, sonra R\u0259sm v\u0259 Heyk\u0259l Muzeyi olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259rar verilib, r\u0259smi a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan sonra is\u0259 indiki ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131ma\u011fa ba\u015flay\u0131b. T\u00fcrkiy\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 Turizm Nazirliyinin n\u0259zdind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n muzeyin maraql\u0131 tarix\u00e7\u0259si var. O, h\u0259m muzey, h\u0259m d\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t T\u00fcrkiy\u0259 Cumhuriyy\u0259tinin qurucusu Mustafa Kamal Atat\u00fcrk\u00fcn n\u0259\u015finin saxlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 muzey-mavzoley kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib. 1925-ci ild\u0259 \u0130stanbul Muzeyl\u0259r M\u00fcdriyy\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri X\u0259lil Ethemin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda muzey eksponatlar\u0131 toplamaq v\u0259 sat\u0131n almaq \u00fczr\u0259 x\u00fcsusi komissiya qurulur. Sat\u0131n al\u0131nan 1250 eksponat 1927-ci ild\u0259 in\u015fas\u0131 tamamlanan muzeyd\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirilir. 15 aprel 1928-ci ild\u0259 buran\u0131 ziyar\u0259t ed\u0259n Mustafa Kamal Atat\u00fcrk onun muzey kimi f\u0259aliyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f verir. Bel\u0259likl\u0259, T\u00fcrkiy\u0259 Cumhuriyy\u0259tinin ilk d\u00f6vl\u0259t muzeyi kimi Ankara Etnoqrafiya Muzeyi xalq\u0131n xidm\u0259tin\u0259 verilir. Onu da qeyd edim ki, muzeyd\u0259 h\u0259m d\u0259 m\u00fcasir standartlara cavab ver\u0259n texnika da t\u0259dbiq olunub. D\u00f6vr\u00fcn\u00fcn m\u0259\u015fhur memarlar\u0131ndan biri olan Arif Hikm\u0259t Koyuno\u011flunun layih\u0259si \u00fczr\u0259 tikil\u0259n Ankara Etnoqrafiya Muzeyinin maraql\u0131 qurulu\u015fu var. Bina d\u00f6rdbucaql\u0131 olmaqla t\u0259k q\u00fcbb\u0259lidir. Muzeyin \u00f6n\u00fcnd\u0259 at \u00fcst\u00fcnd\u0259 duran Atat\u00fcrk heyk\u0259li olduqca m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Zalda qoyulmu\u015f video-ekran vasit\u0259sil\u0259 muzeyin tarixin\u0259 s\u0259yah\u0259t etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Muzeyd\u0259 x\u00fcsusil\u0259 Anadolu etnoqrafiya v\u0259 folkloru, s\u0259n\u0259t tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259srl\u0259ri ehtiva ed\u0259n kitabxana da var. Muzey Ankaraya g\u0259l\u0259n turistl\u0259rin \u0259n \u00e7ox \u00fcz tutdu\u011fu m\u0259kanlardan biridir.<br \/>\nD\u00fcnyan\u0131n \u0259n g\u0259nc muzeyl\u0259rind\u0259n olan olan NEMO-nun \u00e7ox maraql\u0131 tarix\u00e7\u0259si var. Muzey 1920-1930-cu ill\u0259rd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f \u018fm\u0259k muzeyinin bazas\u0131nda yarad\u0131l\u0131b. \u018fm\u0259k muzeyi 1950-1960-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Hollandiya S\u0259naye v\u0259 Texnologiya \u0130nstitutu kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rs\u0259 d\u0259, 1980-ci ill\u0259rin sonunda is\u0259 bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131na ehtiyac olmad\u0131\u011f\u0131ndan yenid\u0259n muzey\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Ancaq bu d\u0259f\u0259 onun \u0259razisi geni\u015fl\u0259ndirilmi\u015f v\u0259 6 il davam ed\u0259n tikinti i\u015fl\u0259rind\u0259n sonra 1997-ci ild\u0259 onun a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 olmu\u015fdur. Muzeyin lentini Niderland Krali\u00e7as\u0131 Beatris k\u0259smi\u015fdir. \u0130lk vaxtlar \u201cYeni metropol\u201d adlanan muzey maliyy\u0259 \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 \u00fcz\u00fcnd\u0259n ba\u011flanmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259nd\u0259 onun yarad\u0131c\u0131lar\u0131 muzeyin y\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc d\u0259yi\u015fm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259rirl\u0259r. D\u0259niz\u0259 a\u00e7\u0131lan panoramda g\u0259miy\u0259b\u0259nz\u0259r tikilmi\u015f muzey binas\u0131nda yerl\u0259\u015fdiril\u0259n eksponatlar\u0131n x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq buran\u0131 Milli Elm v\u0259 Texnologiya m\u0259rk\u0259zi adland\u0131rsalar da, daha sonra muzeyin ba\u015fqa adla adland\u0131r\u0131lmas\u0131 z\u0259rur\u0259ti yarand\u0131. Muzeyin \u0259sas tama\u015fa\u00e7\u0131lar\u0131 m\u0259kt\u0259blil\u0259rdir. Dig\u0259r muzeyl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq, u\u015faqlar\u0131n h\u0259r \u015feyl\u0259 maraqlanmas\u0131n\u0131 bil\u0259n muzey \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 eksponantlatra \u0259l il\u0259 toxunma\u011fa icaz\u0259 verirl\u0259r, h\u0259tta bunu z\u0259ruri hesab edirl\u0259r. Maraql\u0131d\u0131r ki, eksponatlar\u0131n dem\u0259k olar ki, ham\u0131s\u0131 muzey \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n, \u0259ks\u0259r hallarda is\u0259 tama\u015fa\u00e7\u0131n\u0131n bilavasit\u0259 i\u015ftirak\u0131 il\u0259 d\u00fcz\u0259ldilir. Onlar bunu bel\u0259 izah edirl\u0259r:<br \/>\nM\u0259qs\u0259dimiz h\u0259r hans\u0131 tullant\u0131dan d\u00fcz\u0259ldilmi\u015f m\u00fc\u0259yy\u0259n \u0259\u015fyan\u0131 yox, onun nec\u0259 d\u00fcz\u0259ldiyini n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259kdir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 u\u015faqlar muzey\u0259 daha \u00e7ox g\u0259lir v\u0259 bu prosesd\u0259 i\u015ftirak etm\u0259y\u0259 can at\u0131rlar. NEMO-nu m\u00fcasir inc\u0259s\u0259n\u0259t meydan\u00e7as\u0131 kimi d\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k olar. Muzeyd\u0259 h\u0259m\u00e7inin teatr, s\u0259rgi salonu, m\u00fchazir\u0259 ota\u011f\u0131 da var. Burada da i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tini tama\u015fa\u00e7\u0131lar t\u0259\u015fkil edir. Muzey\u0259 g\u0259l\u0259nl\u0259rin \u00e7oxu 6-16 ya\u015flar\u0131nda u\u015faqlar v\u0259 onlar\u0131n valideyinl\u0259ridir. Muzey m\u0259kt\u0259blil\u0259rin d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn artmas\u0131nda, m\u0259kt\u0259bd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n d\u0259rsl\u0259rin \u0259yani \u015f\u0259kild\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131r. NEMO-nun g\u00f6z\u0259llikl\u0259ri v\u0259 m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259ri il\u0259 tan\u0131\u015f olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Amsderdama getm\u0259k o q\u0259d\u0259r d\u0259 vacib deyil. Muzeyin internet sayt\u0131na daxil olmaqla (www-e- nemo.n : GAMES b\u00f6lm\u0259si) muzey haqq\u0131nda \u00e7ox \u015fey \u00f6yr\u0259n\u0259 v\u0259 oradak\u0131 t\u0259dbirl\u0259rin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 ola bil\u0259rsiniz.<br \/>\nAz\u0259rbaycanda ta q\u0259dimd\u0259n da\u015f \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif r\u0259sml\u0259rin \u00e7\u0259kilm\u0259 \u0259n\u0259n\u0259si Qobustan, \u015e\u00fcv\u0259lan, K\u0259lb\u0259c\u0259r, G\u0259miqaya v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259rd\u0259n tap\u0131lm\u0131\u015f qaya\u00fcst\u00fc t\u0259svirl\u0259rd\u0259n (petroqilifl\u0259rd\u0259n) m\u0259lumdur. \u0130lk orta \u0259srl\u0259rd\u0259 da\u015f \u00fcz\u0259rind\u0259 oyma, b\u0259z\u0259kvurma v\u0259 fiqur h\u0259kk etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, insanlar da\u015fdan m\u00fcxt\u0259lif m\u0259zmunlu heyk\u0259ll\u0259r d\u0259 d\u00fcz\u0259ldibl\u0259r. Muzeyin ekspoziyas\u0131nda \u0259n nadir abid\u0259l\u0259r hesab edil\u0259n \u015eamax\u0131n\u0131n X\u0131n\u0131sl\u0131 v\u0259 Ac\u0131d\u0259r\u0259-\u00c7\u0131raql\u0131 \u0259razisind\u0259n tap\u0131lm\u0131\u015f m\u00fcxt\u0259lif da\u015flardan yonulmu\u015f, f\u0259rqli h\u0259cmli q\u0259bir\u00fcst\u00fc heyk\u0259ll\u0259r (e.\u0259. I minillik), Qaraba\u011f, G\u0259d\u0259b\u0259y, L\u0259nk\u0259ran \u0259razil\u0259rind\u0259n 3 minillik tarixi olan n\u0259h\u0259ng da\u015f qutu q\u0259bir, Ming\u0259\u00e7evir \u0259razisind\u0259 arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 tap\u0131lm\u0131\u015f IV-VI \u0259sr\u0259 aid alban da\u015f kitab\u0259si n\u00fcmayi\u015f etdirilir. Burada \u0259n \u00e7ox maraq do\u011furan eksponatlar s\u0131ras\u0131nda O\u011fuz t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 aid t\u0259svirl\u0259r, \u00fcz\u0259rin\u0259 Qurani-k\u0259rim ay\u0259sinin h\u0259kk olundu\u011fu s\u0259nduq\u0259, XIV \u0259sr\u0259 aid \u00fcz\u0259ri ov v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f s\u0259hn\u0259l\u0259rinin t\u0259sviri il\u0259 kalliqrafik yaz\u0131l\u0131 qo\u00e7 fiquru q\u0259bir\u00fcst\u00fc da\u015f, \u015eirvan-Azb\u015feron memarl\u0131q m\u0259kt\u0259bin\u0259 aid \u00fcz\u0259ri n\u0259bati nax\u0131\u015fl\u0131 s\u0259nduq\u0259l\u0259r v\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131na aid m\u0259rm\u0259rd\u0259n yonulmu\u015f q\u0259bir ba\u015fda\u015flar\u0131 \u00f6z m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mliyi il\u0259 se\u00e7ilir. Tarixin yadigar\u0131 onu yaradan, yazan xalq\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u0259man\u0259t etdiyi \u0259n etibarl\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259ndir. Bel\u0259 n\u00fcmun\u0259l\u0259rin qorundu\u011fu m\u0259kanlardan biri d\u0259 muzeyl\u0259rdir. AMEA-n\u0131n Milli Az\u0259rbaycan Tarixi Muzeyi 100 ild\u0259n \u00e7oxdur ki, yarad\u0131l\u0131b. Bu g\u00fcn siz xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015fini \u0259ks etdir\u0259n minl\u0259rl\u0259 eksponat\u0131n qorunub saxland\u0131\u011f\u0131 muzey\u0259 g\u0259lmisiniz. Haz\u0131rda muzeyd\u0259 11 fond f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6srt\u0259rir. Onlardan biri \u201cQiym\u0259tli metallar fondu\u201ddur. Buraya muzeyin dig\u0259r fondlar\u0131nda saxlan\u0131lan, arxeloji qaz\u0131nt\u0131lar, h\u0259m\u00e7inin t\u0259sad\u00fcf\u00fc tap\u0131nt\u0131lar n\u0259tic\u0259sind\u0259 v\u0259 \u0259halid\u0259n sat\u0131nalma yolu il\u0259 al\u0131nan qiym\u0259tli metallardan haz\u0131rlanan eksponatlar daxil edilib. Bu fondda 1570 eksponat saxlan\u0131r. Onlardan 556 \u0259d\u0259d g\u00fcm\u00fc\u015f, 300-\u00fc q\u0131z\u0131l, 714-\u00fc is\u0259 numizmatik kolleksiyaya aiddir. Muzeyd\u0259 eksponatlar\u0131n d\u0259qiq siyah\u0131ya al\u0131nmas\u0131, yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si, x\u00fcsusi s\u0259liq\u0259-sahman g\u00f6st\u0259rir ki, tarix yadigarlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 ciddi diqq\u0259t g\u00f6st\u0259rilir. \u018fhalid\u0259n al\u0131nan \u0259\u015fyalar\u0131n qiym\u0259ti m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t komissiya t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir v\u0259 alq\u0131 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 raz\u0131la\u015fma \u0259sas\u0131nda ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fir. Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 1712 \u0259d\u0259d yeni material al\u0131n\u0131b. Arxeloji qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 \u0259ld\u0259 olunan 11 \u0259d\u0259d q\u0131z\u0131l muncuq v\u0259 spiral\u015f\u0259killi b\u0259z\u0259k \u0259\u015fyas\u0131 muzey eksponatlar\u0131n\u0131n s\u0131ras\u0131na daxil edilib. 2008-2015-ci ill\u0259rd\u0259 apar\u0131lan qaz\u0131nt\u0131lar n\u0259tic\u0259sind\u0259 Tovuz rayonun Mente\u015f q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f yerind\u0259n tap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyir. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, kurqan q\u0259bird\u0259n \u0259ld\u0259 olunan bu arxeloji materiallar\u0131n e.\u0259. VI-IV minilliy\u0259 aid olmas\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib. Q\u0259dim zin\u0259t \u0259\u015fyalar\u0131 qad\u0131n skletinin \u00fcz\u0259rind\u0259n a\u015fkar olunub. Muzeyin \u00f6t\u0259n \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259ki f\u0259aliyy\u0259tini \u0259ks etdir\u0259n unikal fotomateriallar \u0259ld\u0259 olunub. Muzeyin birinci zal\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n kosmosdan \u00e7\u0259kilmi\u015f x\u0259rit\u0259si diqq\u0259ti c\u0259lb ed\u0259n eksponatlardand\u0131r. X\u0259rit\u0259d\u0259 \u00f6lk\u0259mizin \u0259razisi, \u0259halisi, relyefi, flora v\u0259 faunas\u0131 faydal\u0131 qaz\u0131nt\u0131lar\u0131 v\u0259 s. bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar var. Buraya h\u0259m\u00e7inin b\u00f6y\u00fck monitorda kinofilml\u0259r\u0259 d\u0259 baxmaq olur. Ekspozisiyada n\u00fcmayi\u015f olunan Da\u015f d\u00f6vr\u00fcn\u0259, Paleolit, Neolit, Eneiolit, Tunc v\u0259 d\u0259mir d\u00f6vrl\u0259rin\u0259 aid \u00e7axmaqda\u015f\u0131, d\u0259v\u0259g\u00f6z\u00fc, \u0259m\u0259k al\u0259tl\u0259ri, gil qablar, tunc q\u0131l\u0131nc v\u0259 x\u0259nc\u0259rl\u0259r, antik sikk\u0259l\u0259r, qad\u0131n b\u0259z\u0259k \u0259\u015fyalar\u0131 v\u0259 s. ziyar\u0259t\u00e7il\u0259rin mara\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Muzeyin yeni qurulan ekspozisiyas\u0131nda Az\u0259rbaycan-t\u00fcrk, islam m\u0259d\u0259niyy\u0259ti n\u00fcmun\u0259l\u0259ri yer al\u0131b. Zalda qoyulan miniat\u00fcr n\u00fcmun\u0259l\u0259ri is\u0259 orta \u0259srl\u0259rd\u0259 bu s\u0259n\u0259tin \u00f6lk\u0259mizd\u0259 nec\u0259 bir inki\u015faf d\u00f6vr\u00fc ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Milli Az\u0259rbaycan Tarix Muzeyi maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259lirimizin qorundu\u011fu m\u0259kan olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 burada m\u00fcxt\u0259lif t\u0259dbirl\u0259r ke\u00e7irilir, s\u0259rgil\u0259r t\u0259\u015fkil olunur. Muzeyd\u0259 yubileyl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq bir s\u0131ra s\u0259rgi t\u0259\u015fkil olunmu\u015fdur. \u201cAz\u0259rbaycan II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259\u201d adl\u0131 s\u0259rgi tama\u015fa\u00e7\u0131lar\u0131n diqq\u0259tin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. S\u0259rgi muzeyin fondlar\u0131nda qorunan eksponatlar v\u0259 toplan\u0131lm\u0131\u015f materiallar \u0259sas\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. 483eksponat, 230 foto\u015f\u0259kil v\u0259 13 r\u0259sm \u0259s\u0259rind\u0259n ibar\u0259t s\u0259rgid\u0259 \u00f6n v\u0259 arxa c\u0259bh\u0259l\u0259rd\u0259 vuru\u015fan \u0259sg\u0259rl\u0259rin \u015f\u0259xsi \u0259\u015fya, s\u0259n\u0259d v\u0259 dig\u0259r \u0259\u015fyalar s\u0259rgid\u0259 n\u00fcmayi\u015f olunmu\u015fdur. G\u0259l\u0259n turistl\u0259r\u0259 s\u0259rginin materiallar\u0131 haqq\u0131nda Az\u0259rbaycan, Rus, \u0130ngilis dilind\u0259 m\u0259lumat verilmi\u015fdir. S\u0259rgid\u0259 muzeyin tarixi il\u0259 \u0259laq\u0259dar geni\u015f m\u0259lumat verilmi\u015fdir. Milli Az\u0259rbaycan Tarix Muzeyinin fondlar\u0131nda v\u0259 \u0259ks\u0259riyy\u0259ti nadir kitablardan ibar\u0259t z\u0259ngin kitabxanas\u0131nda 300 mind\u0259n art\u0131q n\u00fcmun\u0259 qorunur. Bu kolleksiya ziyar\u0259t\u00e7i v\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lara \u00f6lk\u0259mizin \u0259n q\u0259dim d\u00f6vrd\u0259n bu g\u00fcn\u0259d\u0259k tarixini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini \u00f6yr\u0259nm\u0259k, tariximizl\u0259 ba\u011fl\u0131 ist\u0259nil\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259ni ara\u015fd\u0131rmaq imkan\u0131 verir. 2005-ci ild\u0259n \u201cmilli\u201d s\u00fctatusunu alm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan Tarix Muzeyi bu g\u00fcn \u00f6lk\u0259 prezidentinin qay\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 respublikan\u0131n \u00e7ox m\u00fch\u00fcm elmi-m\u0259d\u0259ni oca\u011f\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdir. Tarix Muzeyinin \u0259sas v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 tarixi h\u0259qiq\u0259tin muzeyd\u0259 qorunan maddi s\u0259rv\u0259tl\u0259r vasit\u0259si il\u0259 t\u0259qdim v\u0259 t\u0259sdiq olunmas\u0131d\u0131r. Tariximizin, m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin qorunub saxlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fctl\u0259q tarix\u00e7i, arxeoloq v\u0259 etnoqraflar\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 muzey i\u015f\u00e7il\u0259rinin b\u00f6y\u00fck z\u0259hm\u0259t v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 toplad\u0131qlar\u0131 eksponatlar qay\u011f\u0131 v\u0259 m\u00fctl\u0259q sevgi il\u0259 m\u00fchafiz\u0259 edilm\u0259lidir.<br \/>\n\u00d6lk\u0259miz maddi-m\u0259d\u0259ni irsi v\u0259 tarixi abid\u0259l\u0259ri il\u0259 d\u0259 tan\u0131nan \u00f6lk\u0259dir. O c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u00fcnyada t\u0259tbiqi s\u0259n\u0259tin nadir n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n olan xal\u00e7a\u00e7\u0131l\u0131q Az\u0259rbaycanda \u00e7ox q\u0259dim tarix\u0259 malikdir. Xal\u00e7alar g\u00f6z\u0259l s\u0259n\u0259t incisidir. T\u0259sad\u00fcf\u00fc deyil ki, 2010-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n\u0259n\u0259vi xal\u00e7a\u00e7\u0131l\u0131q s\u0259n\u0259ti UNESKO-nun B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin Qeyri-Maddi M\u0259d\u0259ni \u0130rsin reprezentativ siyah\u0131s\u0131na sal\u0131n\u0131b. Az\u0259rbaycan xal\u00e7alar\u0131 y\u00fcks\u0259k b\u0259dii t\u0259rtibat\u0131 v\u0259 toxunma texnikas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus keyfiyy\u0259tl\u0259r\u0259 m\u0259xsusdur. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6y\u00fck r\u0259mzi m\u0259na da\u015f\u0131yan kompozisiyas\u0131, motivl\u0259rin orijinall\u0131\u011f\u0131 v\u0259 milli koloritliyi il\u0259 se\u00e7il\u0259n Az\u0259rbaycan xal\u00e7alar\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc kimi nadir bir muzey binas\u0131nda saxlanmas\u0131 v\u0259 qorunmas\u0131 ist\u0259yi \u00e7ox xo\u015f bir niyy\u0259td\u0259n v\u0259 m\u0259ramdan x\u0259b\u0259r verir. M\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn bildir\u0259k ki, \u00f6lk\u0259mizin nadir incil\u0259rind\u0259n olan xal\u00e7alar\u0131n daha geni\u015f v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li n\u00fcmayi\u015fi m\u0259qs\u0259dil\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyevin s\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n muzey \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi bina tikilm\u0259si q\u0259rara al\u0131n\u0131b. Orijinal \u00fcslubda in\u015fa olunan bina b\u00fck\u00fclm\u00fc\u015f xal\u00e7an\u0131 xat\u0131rlad\u0131r. Haz\u0131rda muzeyin s\u0259rgi v\u0259 fondalar\u0131nda 130 min 300 d\u0259n art\u0131q eksponat v\u0259 \u0259\u015fya saxlan\u0131l\u0131r. Muzeyd\u0259 xal\u00e7a v\u0259 xal\u00e7a m\u0259mulatlar\u0131, metal m\u0259mulatlar, par\u00e7a, geyim v\u0259 tikm\u0259, keramika, \u015f\u00fc\u015f\u0259, a\u011fac, ka\u011f\u0131z, z\u0259rg\u0259rlik \u0259\u015fyalar\u0131, kitablar, foto\u015f\u0259kill\u0259rd\u0259n ibar\u0259t nadir kolleksiya m\u00fchafiz\u0259 olunur. Bu kolleksiyan\u0131n ziyar\u0259t\u00e7il\u0259r\u0259 t\u0259qdimat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn binada ideal \u015f\u0259rait yarad\u0131l\u0131b. Xat\u0131rladaq ki, Az\u0259rbaycan xal\u00e7alar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si haqda m\u00fcvafiq qanun da q\u0259bul edilmi\u015fdir. Xal\u00e7a\u00e7\u0131l\u0131q s\u0259n\u0259tinin v\u0259t\u0259ni olan Az\u0259rbaycan d\u00fcnyada Qaraba\u011f, G\u0259nc\u0259, Qazax, Quba, Bak\u0131, \u015eirvan v\u0259 T\u0259briz xal\u00e7alar\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhurdur. Bu xal\u00e7alar \u0259srl\u0259r boyu Az\u0259rbaycana \u015f\u00f6hr\u0259t g\u0259tirmi\u015fdir. Xalq s\u0259n\u0259ti \u0259s\u0259rl\u0259ri kimi xal\u00e7alar\u0131m\u0131zda G\u0259miqaya, Qobustan, K\u00fcr-Araz m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259n qaynaqlanan elementl\u0259r, \u00fcns\u00fcrl\u0259r, y\u00fcz ill\u0259r sonra da ya\u015faya bilmi\u015f v\u0259 bug\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259lib \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. Bu r\u0259mzl\u0259r v\u0259 simvollar Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim tarixi haqq\u0131nda \u00e7ox \u015fey deyir v\u0259 t\u0259lqin edir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim, professor, r\u0259ssam L\u0259tif K\u0259rimovun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 1960-c\u0131 ill\u0259rin sonlar\u0131nda Az\u0259rbaycanda Xal\u00e7a Muzeyi a\u00e7\u0131l\u0131b. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin d\u0259st\u0259k v\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 muzeyin fondlar\u0131n\u0131n z\u0259nginl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259sait ay\u0131r\u0131b. Xal\u00e7a Muzeyi m\u00fcst\u0259qillik ill\u0259rind\u0259 Muzey M\u0259rk\u0259zind\u0259 davam etdirilib.<br \/>\nXal\u0131 il\u0259 xal\u00e7an\u0131n f\u0259rqi n\u0259n\u0259l\u0259r v\u0259 xal\u00e7a\u00e7\u0131l\u0131q s\u0259n\u0259tinin bilicil\u0259ri daha yax\u015f\u0131 bilir. \u0130lk d\u0259f\u0259 n\u0259n\u0259l\u0259rimiz xal\u0131 toxuyublar. Bunun da \u0259sas\u0259n t\u0259r\u0259k\u0259m\u0259 ell\u0259rind\u0259 k\u00f6\u00e7\u0259ri h\u0259yat\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu bildirilir. Bel\u0259 ki, q\u0131\u015fda aranda q\u0131\u015flayan, yayda yaylaqda yaylayan elat tayfalar\u0131 ota\u011f\u0131 v\u0259 ke\u00e7\u0259d\u0259n qurulmu\u015f ala\u00e7\u0131\u011f\u0131 b\u0259z\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn xal\u0131lar toxuyub. \u018fsas\u0259n ilk vaxtlar xal\u0131lar xovsuz toxunub, y\u0259ni, palaz, kilim, \u015f\u0259dd\u0259 v\u0259 s. formada. Sonralar xal\u0131lar\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc d\u0259 d\u0259yi\u015filib xal\u00e7aya \u00e7evrilib v\u0259 \u0259sas\u0259n xovlu toxunublar. Xal\u00e7a muzeyininn yeni binas\u0131 is\u0259 Az\u0259rbaycan tarixinin v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin kitab\u0259si olan xal\u00e7an\u0131 d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259n xalq\u0131m\u0131za \u0259n b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259dir. Muzeyin \u201cq\u0131z\u0131l fondu\u201dnu xovlu xal\u00e7alar t\u0259\u015fkil edir. Nax\u00e7\u0131vanda \u0259ld\u0259 olunan q\u0259dim xovlu, xovsuz xal\u00e7a m\u0259mulatlar\u0131 var ki, onlar\u0131n yan ha\u015fiy\u0259sinin nax\u0131\u015flar\u0131 yaz\u0131lardan ibar\u0259tdir. Bu h\u0259rfl\u0259r \u0259sas\u0259n ox \u015f\u0259killidir. Q\u0259dim t\u00fcrk \u0259lifbas\u0131nda ox \u015f\u0259klind\u0259 yaz\u0131 i\u015far\u0259si bug\u00fcnk\u00fc lat\u0131n qrafikas\u0131ndak\u0131 \u201ck\u201d h\u0259rfini ifad\u0259 edir. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n qan yadda\u015f\u0131ndan s\u00fcz\u00fcl\u00fcb g\u0259l\u0259n bu nax\u0131\u015flar daha \u00e7ox elat camaat\u0131n\u0131n m\u0259i\u015f\u0259tind\u0259 geni\u015f istifad\u0259 edilib. Xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0259n\u0259n\u0259y\u0259 \u00e7evrilmi\u015f bu nax\u0131\u015flar \u0259srl\u0259r boyu n\u0259sild\u0259n-n\u0259sl\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k m\u00fcc\u0259rr\u0259d b\u0259z\u0259k elementin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. T\u0259briz xal\u00e7as\u0131 da \u00f6z kompozisiya \u0259lvanl\u0131\u011f\u0131, kamil b\u0259dii qurulu\u015fu il\u0259 f\u0259rql\u0259nir. Xal\u0131n\u0131n ara sah\u0259si d\u00f6rdbucaq formal\u0131 damalar aras\u0131 \u015fauquli v\u0259 \u00fcf\u00fcqi istiqam\u0259tli zolaqlar \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f \u015f\u0259k\u0259ri yerlikli k\u0259t\u0259b\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259ski \u0259lifba il\u0259 \u201ctalik\u201d h\u00fcsnx\u0259t \u00fcslubundad\u0131r v\u0259 \u201cEy badi-s\u0259ba, z\u00fclf-\u00fc p\u0259ri\u015fan\u0131ma d\u0259ym\u0259\u201d misras\u0131 toxunmu\u015fdur. Bu s\u0259tirl\u0259r xal\u00e7a boyu d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259krarlan\u0131r. Daha bir sujetli xal\u00e7a C\u0259nubi Az\u0259rbaycan milli azadl\u0131q h\u0259rakat\u0131n\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 S\u0259ttarxana h\u0259sr olunub. Xal\u00e7an\u0131n ba\u015f t\u0259r\u0259find\u0259 medalyonun i\u00e7\u0259risind\u0259 \u201cS\u0259ttarxan s\u0259rdare-milli\u201d s\u00f6zl\u0259ri toxunub. Xal\u00e7an\u0131n dig\u0259r bir sur\u0259ti Az\u0259rbaycan Xal\u00e7a muzeyind\u0259 muhafiz\u0259 olunur. Bu xal\u00e7a hicri t\u0259qvimi il\u0259 1326-c\u0131 ild\u0259 (1908) toxunub. \u00dcz\u0259rind\u0259 S\u0259ttarxan\u0131n silahda\u015flar\u0131n\u0131n da obrazlar\u0131 yarad\u0131l\u0131b.1916-c\u0131 ild\u0259 Qaraba\u011fda toxunan orijinal \u00fcsluba malik xal\u00e7a da maraq do\u011furur. Onun \u0259ri\u015fi v\u0259 xovu yundan, ar\u011fac\u0131 is\u0259 pamb\u0131qdand\u0131r. \u0130stifad\u0259 edilmi\u015f boyalardan q\u0131rm\u0131z\u0131 v\u0259 ya\u015f\u0131l r\u0259ngl\u0259r s\u00fcni t\u0259rkibli, q\u0259hv\u0259yi r\u0259ng is\u0259 quyun yununun t\u0259bii r\u0259ngind\u0259ndir. B\u00fct\u00fcn s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259, n\u00f6vl\u0259rind\u0259 d\u0259st-x\u0259t deyil\u0259n anlam var. Xal\u00e7a s\u0259n\u0259ti d\u0259 istisna deyil. Xal\u00e7alar, onlardak\u0131 nax\u0131\u015flar da uzaq-yax\u0131n ke\u00e7mi\u015fimizd\u0259n s\u00fcz\u00fcl\u00fcb g\u0259l\u0259b ni\u015fan, dam\u011fa olmaqla yana\u015f\u0131, tariximizin yadda\u015f\u0131d\u0131r.<br \/>\nD\u00fcnyada muzeyl\u0259r o q\u0259d\u0259r \u00e7oxdur ki, h\u0259tta beyn\u0259lxal\u0131q muzey t\u0259\u015fkilatlar\u0131 da onlar\u0131n d\u0259qiq say\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirl\u0259r. Bu, muzeyl\u0259rin \u00e7oxsayl\u0131 sah\u0259l\u0259ri \u0259hat\u0259 etm\u0259l\u0259ri, m\u00fcxt\u0259lif kateqoriyalara b\u00f6l\u00fcnm\u0259l\u0259ri , habel\u0259 d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerin\u0259 \u201cs\u0259p\u0259l\u0259nm\u0259l\u0259ri\u201d il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. Lakin bu s\u0131xl\u0131q c\u0259rg\u0259sind\u0259 el\u0259 muzeyl\u0259r d\u0259 vard\u0131r ki, onlar barmaqla say\u0131la bil\u0259c\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azd\u0131r. Aviasiya Muzeyl\u0259ri bel\u0259l\u0259rind\u0259ndir. \u201cAviasiya\u201d anlam\u0131 lat\u0131nca qu\u015f m\u0259nas\u0131 ver\u0259n \u201cavis\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259n yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Fransadak\u0131 Le Burje muzeyi h\u0259m ya\u015f\u0131na, h\u0259m d\u0259 eksponatlar\u0131n\u0131n q\u0259dimiliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259n qocaman aviasya muzeyi hesab olunur. Yaranma tarixi 1879-cu il\u0259 aid olan \u201cMassia-Biot\u201d planeri muzeyin q\u0259dim eksponatlar\u0131 aras\u0131nda x\u00fcsusi yer tutur. O bu g\u00fcn d\u0259 havaya qalxma\u011fa haz\u0131rd\u0131r. Le Burje Aviasiya Muzeyi Paris \u015f\u0259h\u0259ri yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 ke\u00e7mi\u015f aerovaqzal kompleksind\u0259 yerl\u0259\u015fir. Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131n\u0131n Arizona \u015ftat\u0131nda H\u0259rbi\u2013Hava Q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 m\u0259xsus olan \u201cBone Yard\u201d d\u00fcnyan\u0131n \u0259n n\u0259h\u0259ng aviasiya muzeyi say\u0131l\u0131r. Burada d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 istehsal olunmu\u015f, aviasiya \u0259srinin ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 istifad\u0259 edilmi\u015f u\u00e7an aparatlar\u0131n n\u00fcmun\u0259l\u0259ri n\u00fcmayi\u015f etdirilir. Muzeyd\u0259 bir s\u0131ra nadir eksponatlar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Birinci v\u0259 \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259 istifad\u0259 olunan t\u0259yyar\u0259l\u0259rin n\u00fcmun\u0259l\u0259ri diqq\u0259ti \u00e7\u0259kir. D\u00fcnyada \u00f6rt\u00fcl\u00fc \u015f\u0259raitd\u0259, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, tavan alt\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n aviasiya muzeyl\u0259ri \u00e7ox deyil. Bel\u0259 muzeyl\u0259rin x\u00fcsusiyy\u0259ti ondan ibar\u0259tdir ki, ekspozisiyada aviasiyan\u0131n texniki potensial\u0131na deyil, tarixin\u0259 dair eksponatlara \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilir. Az\u0259rbaycanda yarad\u0131lm\u0131\u015f M\u00fclki Aviasiya Muzeyi d\u0259 bu q\u0259bild\u0259ndir. Onun \u00f6n b\u00f6lm\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f ekspozisiyas\u0131 Az\u0259rbaycanda aviasiyan\u0131n yaranmas\u0131ndan v\u0259 inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259n b\u0259hs edir. Bu muzey struktur c\u0259h\u0259td\u0259n Sankt-Peterburq M\u00fclki Aviasiya Muzeyin\u0259 b\u0259nz\u0259yir. O da \u00f6rt\u00fcl\u00fc m\u0259kanda (b\u0259zi b\u00f6lm\u0259l\u0259ri istisna olmaqla) f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir, \u0259sas\u0259n Rusiya aviasiyas\u0131n\u0131n tarixini \u0259ks etdirir. O, Aviasiya Akademiyas\u0131 il\u0259 \u201cPulkovo\u201d aviam\u00fc\u0259ssis\u0259sinin bazas\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r, ba\u015fl\u0131ca missiyas\u0131 Akademiyan\u0131n m\u00fcdaviml\u0259rin\u0259 xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259kdir. Bizim muzey is\u0259 \u201cAzal\u201d-\u0131n v\u0259 Az\u0259rbaycan Milli Aviasiya Akademiyas\u0131n\u0131n t\u00f6r\u0259m\u0259sidir, \u0259sas v\u0259zif\u0259si d\u0259 aviasiya tariximizi g\u0259nc aviatorlara t\u0259lqin etm\u0259kdir. \u018flb\u0259tt\u0259 bu iki muzey aras\u0131nda ox\u015far c\u0259h\u0259tl\u0259r oldu\u011fu kimi, onlar\u0131 f\u0259rql\u0259ndir\u0259n amill\u0259r d\u0259 \u00e7oxdur. MAM-\u0131 aviasiya ail\u0259sind\u0259 \u201csonbe\u015fik\u201d d\u0259 adland\u0131rmaq olar. O, \u00e7ox g\u0259ncdir. 2005-ci ild\u0259 t\u0259m\u0259li qoyulub, 2008-ci ild\u0259 istifad\u0259y\u0259 verilib. Haz\u0131rda fond ehtiyat\u0131 7,5 mini \u00f6t\u0259n M\u00fclki Aiasiya Muzeyinin t\u0259l\u0259b\u0259-t\u0259dris oca\u011f\u0131na \u00e7evrilm\u0259si, m\u0259kt\u0259bl\u0259rl\u0259 s\u0131x \u0259laq\u0259 v\u0259 \u015fagirdl\u0259r\u0259 t\u0259m\u0259nnas\u0131z xidm\u0259t, habel\u0259 s\u0259yyar ekspozisiyalar\u0131n t\u0259\u015fkili, \u0259lam\u0259tdar hadis\u0259l\u0259rin t\u0259dbir v\u0259 s\u0259rgil\u0259rl\u0259 m\u00fc\u015fay\u0259t olunmas\u0131, aviasiyam\u0131z\u0131n tarixin\u0259 dair Az\u0259rbaycan v\u0259 rus dill\u0259rind\u0259 bibloqrafik g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin \u00e7apa imzalanmas\u0131-b\u00fct\u00fcn bunlar \u201csonbe\u015fik\u201d muzeyd\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259rin tam siyah\u0131s\u0131 deyildir. \u015e\u00fcbh\u0259siz, yax\u0131n zamanlarda respublikam\u0131zda a\u00e7\u0131q tipli aviasiya muzeyi d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kdir. Ayd\u0131n s\u0259ma alt\u0131nda, m\u0259nz\u0259r\u0259li \u0259razid\u0259 q\u0259rar tutacaq bu ekspozisiyan\u0131n tama\u015fa\u00e7\u0131lar\u0131 d\u00fcnya aviasiyas\u0131n\u0131n se\u00e7m\u0259 n\u00fcmun\u0259l\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, Az\u0259rbaycan aviasiya s\u0259nayesinin m\u0259hsullar\u0131n\u0131 da iftixarla seyr ed\u0259c\u0259kl\u0259r.<br \/>\nMuzeyl\u0259rin s\u0259l\u0259fl\u0259ri eram\u0131zdan \u0259vv\u0259lki \u0259sr\u0259 gedib \u00e7\u0131x\u0131r, XIII-XII \u0259srl\u0259rd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif s\u0259n\u0259dl\u0259r, \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259l\u0259r, estetik qiym\u0259t\u0259 malik \u0259\u015fyalar \u0259sas\u0259n saraylarda saxlan\u0131l\u0131rd\u0131. Sonralar \u015f\u0259xsi kolleksiyalar da meydana g\u0259ldi. D\u00fcnyada m\u0259h\u015fur muzeyl\u0259r \u00e7oxdur. Va\u015fiqtonda Milli \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t qalereyas\u0131, Nyu-Yorkda Metropoliten muzeyi, Venetsiya Akademiya qalareyas\u0131, Drezdend\u0259 \u015f\u0259kil qalereyas\u0131, Moskvada Tretyakov qalereyas\u0131, Sankt-Peterburqda Ermitaj v\u0259 s. Az\u0259rbaycanda ilk muzey Bak\u0131da 1920-ci ild\u0259, ilk memorial muzey is\u0259 1938-ci ild\u0259 \u015e\u0259kid\u0259 yaran\u0131b. Bir ac\u0131 fakt\u0131 dem\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, bu g\u00fcn maddi-m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259t s\u0259rv\u0259tl\u0259rimizin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn deryil, m\u0259hz d\u00fcnyan\u0131n muzey v\u0259 s\u0259rgi salonlar\u0131n\u0131 b\u0259z\u0259yir. Zaman-zaman Az\u0259rbaycan\u0131n maddi-m\u0259n\u0259vi s\u0259rv\u0259tl\u0259ri xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 da\u015f\u0131n\u0131b. D\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck v\u0259 q\u0259dim xal\u00e7as\u0131 XVI \u0259srd\u0259 toxunmu\u015f \u201c\u015eeyx S\u0259fi\u201d say\u0131l\u0131r. Bu nadir s\u0259n\u0259t incisi orta \u0259sr Az\u0259rbaycan xal\u00e7a\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fah \u0259s\u0259ri hesab olunur. Ac\u0131lar olsun ki, biz bu xal\u00e7an\u0131 da \u00f6zg\u0259 muzeyl\u0259rind\u0259 g\u00f6rd\u00fck. Londonun Viktoriya v\u0259 Albert muzeyl\u0259rind\u0259 saxlan\u0131lan bu xal\u0131n\u0131n uzunlu\u011fu 10,51 metr, eni 5,34 metr, \u00fcmumi sah\u0259si 56,2 kvadratmetrdir. Yadlar\u0131n muzey eksponantlar\u0131na \u00e7evril\u0259n \u201c\u015eeyx S\u0259fi\u201dmiz yegan\u0259 deyildir. Axtarsan d\u00fcnyan\u0131n \u00e7ox yerl\u0259rind\u0259 bel\u0259 g\u00f6z da\u011f\u0131na rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<br \/>\nMaraql\u0131 tarix\u00e7\u0259si v\u0259 \u00f6z\u0259llikl\u0259ri olan Az\u0259rbaycan \u0130stiqlal Muzeyi 20 ild\u0259n \u00e7oxdur ki, f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. \u018fslind\u0259 bu muzeyin tarixi daha uzaq d\u00f6vr\u0259-1919-cu il\u0259 gedib \u00e7\u0131x\u0131r. \u00c7\u00fcnki Az\u0259rbaycan\u0131n ilk d\u00f6vl\u0259t muzeyi d\u0259 m\u0259hz \u0130stiqlal Muzeyi olub. 1919-cu il dekabr\u0131n 7-d\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti parlamentinin qurulu\u015funun birinci ild\u00f6n\u00fcm\u00fc m\u00fcnasib\u0259til\u0259 el\u0259 parlamentin binas\u0131nda t\u0259\u015fkil olunan \u0130stiqlal Muzeyi c\u0259misi bir ne\u00e7\u0259 ay f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi. 1920-ci ilin 28 aprelind\u0259 Az\u0259rbaycanda sovet hakimiyy\u0259ti qurulduqdan sonra muzey f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131rd\u0131. Muzey \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tini 71 il sonra m\u00fcst\u0259qilliyimizl\u0259 birlikd\u0259 b\u0259rpa etdi. Bel\u0259likl\u0259, 1991-ci il yanvar\u0131n 9-da \u0130stiqlal Muzeyi yarad\u0131ld\u0131. 1991-ci ild\u0259 yarad\u0131lan muzeyd\u0259n he\u00e7 bir eksponat qalmasa da, yenid\u0259n f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flayan muzey \u201c\u0130stiqlal\u201d ad\u0131n\u0131 alaraq, birinci muzeyin m\u0259n\u0259vi varisi oldu. 20 il \u0259vv\u0259l 7 min\u0259d\u0259k eksponatla f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flayan muzeyd\u0259 haz\u0131rda 20 min\u0259 yax\u0131n ekponat var. Muzeyin yarad\u0131lmas\u0131nda m\u0259qs\u0259d \u0259n q\u0259dim zamanlardan m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259ni-tarixi h\u0259yat\u0131ndak\u0131 m\u00fch\u00fcm hadis\u0259l\u0259ri v\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda \u00e7arp\u0131\u015fan f\u0259adail\u0259rin m\u00fcbariz\u0259 yolunu \u0259ks etdirm\u0259kdir. Muzey 6 zaldan ibar\u0259tdir. 1-ci zalda Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t r\u0259mzl\u0259ri- \u00f6lk\u0259mizin \u00fc\u00e7r\u0259ngli bayra\u011f\u0131, D\u00f6vl\u0259t gerbi, D\u00f6vl\u0259t himni v\u0259 D\u00f6vl\u0259t Konstitusiyas\u0131n\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n s\u0259n\u0259dl\u0259r n\u00fcmayi\u015f olunur. Bu zalda XVIII \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n xanl\u0131qlara b\u00f6l\u00fcnm\u0259sin\u0259, V\u0259t\u0259nimizin i\u015f\u011fal\u0131 u\u011frunda Rusiya il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda ged\u0259n m\u00fcharib\u0259l\u0259r\u0259 (1804-1828), G\u00fcl\u00fcstan (1813) v\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay (1828) m\u00fcqavil\u0259l\u0259rinin ba\u011flanmas\u0131na dair materiallar da yer al\u0131b.<br \/>\nErm\u0259nistanin Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259mizin \u0259razisinin 20% z\u0259bt olunub. \u0130\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 dig\u0259r m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, 22 muzey d\u0259 qal\u0131b, z\u0259ngin eksponatlar\u0131 qar\u0259t olunub. Bu muzeyl\u0259rd\u0259n yaln\u0131z C\u0259bray\u0131l v\u0259 F\u00fczuli rayonlar\u0131ndak\u0131 tarix-diyar\u015f\u00fcnasl\u0131q muzeyl\u0259rinin xilas olunmu\u015f eksponatlar\u0131 bizim muzeyd\u0259 n\u00fcmayi\u015f olunur. 2-ci zal XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131ndan XX \u0259srin \u0259vv\u0259lin\u0259d\u0259k olan d\u00f6vr\u00fc \u0259hat\u0259 edir. Bu d\u00f6vr Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn tarixi bax\u0131mdan q\u0131sa, lakin mahiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox z\u0259ngin d\u00f6vr olub. Bu, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 elmin, neft s\u0259nayesinin inki\u015faf\u0131, H. Z.Ta\u011f\u0131yev, M.Na\u011f\u0131yev, M.Muxtarov kimi neft milyon\u00e7ular\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n yeni binalar\u0131n, m\u0259kt\u0259bl\u0259rin, teatrlar\u0131n, x\u0259st\u0259xanalar\u0131n tikildiyi d\u00f6vr idi. H\u0259min tarixi d\u00f6vr\u00fc \u0259ks etdir\u0259n materiallar bu zalda \u0259ks olunub. Burada h\u0259m\u00e7inin A.A. Bak\u0131xanovun, milli m\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoyan H. B. Z\u0259rdabinin v\u0259 dig\u0259r \u0259dib v\u0259 ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini \u0259ks etdir\u0259n materiallar toplan\u0131b. Zal\u0131n dig\u0259r b\u00f6lm\u0259sind\u0259 1918-ci il 31-mart soyq\u0131r\u0131m\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f fotofaktlar, arxiv materiallar\u0131, s\u0259n\u0259dl\u0259r n\u00fcmayi\u015f etdirilir. Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259tinin yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan olan M.\u018f. R\u0259sulzad\u0259, F.X. Xoyski, \u018f.B. Top\u00e7uba\u015fov v\u0259 dig\u0259r g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin tarixi adlar\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n fotolar, o zaman\u0131n pul vahidl\u0259ri, po\u00e7t markalar\u0131, h\u0259min d\u00f6vr\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif hadis\u0259l\u0259rini \u0259ks etdir\u0259n materiallar yer al\u0131b. Tarixd\u0259n b\u0259llidir ki, 1828-ci ild\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sinin ba\u011flanmas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan 2 hiss\u0259y\u0259 b\u00f6l\u00fcnd\u00fc: \u015eimali Az\u0259rbaycan \u00e7ar Rusiyas\u0131na, C\u0259nubi Az\u0259rbaycan is\u0259 \u0130rana birl\u0259\u015fdirildi. Muzeyin 3-c\u00fc zal\u0131 bu hiss\u0259y\u0259 h\u0259sr olunub.<br \/>\nRespublikam\u0131zda \u00e7oxlu muzey var. Bu muzeyl\u0259r \u00f6z t\u0259may\u00fcl v\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq, xalq\u0131m\u0131z\u0131n ke\u00e7diyi tarixi m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ri i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131r, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 s\u0259n\u0259t al\u0259min\u0259 yol tapmaqda tama\u015fa\u00e7\u0131lara \u201cb\u0259l\u0259d\u00e7ilik\u201d edirl\u0259r. Muzeyl\u0259r h\u0259r bir xalq\u0131n maddi-m\u0259n\u0259vi x\u0259zin\u0259sidir. Unudulub, yaddan \u00e7\u0131xan tariximizi \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131nda muzeyl\u0259rimizin xidm\u0259tl\u0259ri \u0259v\u0259zsizdir. \u00c7\u00fcnki muzeyl\u0259r tarixin m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 ya\u015fayan insanlar\u0131n h\u0259yat t\u0259rzi, m\u0259\u015f\u011ful oldu\u011fu qiym\u0259tli s\u0259n\u0259t \u0259\u015fyalar\u0131n\u0131 qoruyub saxlayan m\u00fc\u0259ssis\u0259dir. \u018fd\u0259biyyat t\u0259mayy\u00fcl\u00fc olaraq, b\u00fct\u00f6v \u0259d\u0259biyyat\u0131n bir ne\u00e7\u0259 minillik tarixini \u0259ks etdirm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan muzey yaln\u0131z Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rqd\u0259, Avropada nadir m\u0259d\u0259niyy\u0259t oca\u011f\u0131d\u0131r. Nizami G\u0259nc\u0259vinin 800 illik yubileyi m\u00fcnasdib\u0259ti il\u0259 onun h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259ks etdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259di il\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f muzey 1940-ci il may\u0131n 14-d\u0259 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130ll\u0259r \u00f6td\u00fckc\u0259 muzey \u0259n q\u0259dim zamanlardan m\u00fcasir d\u00f6vr\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n m\u0259d\u0259niyy\u0259t oca\u011f\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdir. Prezident \u0130lham \u018fliyevin bilavasit\u0259 diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 muzeyd\u0259 d\u00fcnya s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259mir v\u0259 yenid\u0259nqurma i\u015fl\u0259rinin apar\u0131lmas\u0131, onun f\u0259aliyy\u0259tinin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si muzeyin h\u0259yat\u0131nda yeni m\u0259rh\u0259l\u0259nin ba\u015flanmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. T\u0259sad\u00fcf\u00fc deyil ki, son 5 il \u0259rzind\u0259 muzeyd\u0259 n\u0259\u015fr edilmi\u015f elmi \u0259s\u0259rl\u0259r, m\u00fcxt\u0259lif m\u0259cmu\u0259l\u0259r, konfrans materiallar\u0131 muzeyin b\u00fct\u00fcn tarixi boyu n\u0259\u015fr edil\u0259n materallardan \u00e7oxdur. Ekspozisiyada zallar\u0131n say\u0131 19-dan 40-a, eksponatlar\u0131n say\u0131 2 mind\u0259n 30 min\u0259d\u0259k art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, r\u0259sm \u0259s\u0259rl\u0259ri, heyk\u0259ltara\u015fl\u0131q n\u00fcmun\u0259l\u0259ri tamamil\u0259 yenid\u0259n b\u0259rpa edilmi\u015f, z\u0259ruri avadanl\u0131q al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nTarix-Diyar\u015f\u00fcnasl\u0131q Muzeyi 1975-ci ild\u0259n G\u0259nc\u0259nin sonuncu xan\u0131 Cavad xan\u0131n n\u0259tic\u0259si \u0130smay\u0131l v\u0259 Adil xan Ziyadxanovlar\u0131n \u015f\u0259xsi evl\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb. O zaman muzey iki \u015f\u00f6b\u0259d\u0259n ibar\u0259t olub v\u0259 burada ilk vaxtlar 500-\u0259 yax\u0131n eksponat saxlan\u0131l\u0131b. Haz\u0131rda is\u0259 muzeyd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259ri \u0259ks etdir\u0259n 30-mind\u0259n art\u0131q eksponat qorunur. Bunlardan \u0259n q\u0259dimi da\u015f d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aiddir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, da\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n ba\u015flayaraq m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r tarixi, m\u0259i\u015f\u0259t, \u0259l i\u015fl\u0259ri, q\u0259dim musiqi al\u0259tl\u0259ri 12-ci \u0259srd\u0259 ya\u015fayan \u015fairl\u0259rin h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na aid m\u00fcxt\u0259lif fotolar v\u0259 eksponatlar qorunur. V\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n diqq\u0259tini \u00e7\u0259k\u0259n eksponat is\u0259 G\u0259nc\u0259nin z\u0259lz\u0259l\u0259d\u0259n qabaqk\u0131 d\u00f6vr\u00fc \u0259ks etdir\u0259n maketidir. Onu da bildirim ki, muzeyin fondu elmi i\u015f\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n daim z\u0259nginl\u0259\u015fdirilir. Bel\u0259 ki, bu ilin m\u00fcvafik zaman k\u0259siyind\u0259 muzey\u0259 K\u00fcr q\u0131ra\u011f\u0131nda da\u015fla\u015fm\u0131\u015f C\u0259nub filinin s\u00fcm\u00fckl\u0259ri, m\u00fcasir d\u00f6vr\u0259 aid kitab v\u0259 jurnallar, ev \u015f\u0259raitind\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f \u0259l i\u015fl\u0259ri v\u0259 ba\u015fqa eksponatlar g\u0259tirilib. Muzeyd\u0259 18 eksponat zal\u0131 var ki, bunun da 10-u m\u00fcasir, 8-i is\u0259 q\u0259dim d\u00f6vr\u0259 aiddir. H\u0259m\u00e7inin burada saxlan\u0131lan eksponatlar\u0131n 50% d\u0259n \u00e7oxu G\u0259nc\u0259basar\u0131n tarixini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini, dinini, m\u0259i\u015f\u0259tini \u0259ks etdirir.<br \/>\nMiniat\u00fcr Kitab Muzeyi oxucular muzeyin qeyri-adi g\u00f6z\u0259lliyi v\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mliyi qar\u015f\u0131s\u0131nda sevincl\u0259rini v\u0259 heyranl\u0131qlar\u0131n\u0131 dil\u0259 g\u0259tirirl\u0259r.<br \/>\nKristallar zahiri g\u00f6rk\u0259mi il\u0259 g\u00f6z\u0259ldir, z\u0259rif minuat\u00fcr kitablar is\u0259 b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin m\u00fcdriklik v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat toplusunu t\u0259c\u0259ss\u00fcm etdirir. Bu muzeyin s\u0259rgi qalareyas\u0131ndan n\u0259yi yax\u015f\u0131d\u0131r?.. S\u0259rgi yaln\u0131z bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnl\u00fcy\u0259 ke\u00e7irilir. Vernisaj d\u0259bli v\u0259 m\u0259\u015fhur olduqda is\u0259 vaxt\u0131n azl\u0131\u011f\u0131ndan he\u00e7 n\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259rinc\u0259 baxmaq olmur. Muzey is\u0259 hisl\u0259rin cilovunu a\u00e7\u0131r, burada t\u0259l\u0259sm\u0259d\u0259n onun monumental akademizmin\u0259, \u0259srl\u0259ri adlam\u0131\u015f bir \u00e7ox n\u0259sill\u0259rin dahi yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259ni potensial\u0131na vurulursan. Buraya bir ne\u00e7\u0259 saat ke\u00e7irm\u0259k v\u0259 yenid\u0259n qay\u0131tmaq ist\u0259yi il\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259rs\u0259n. Nostradamus v\u0259 Nizami, Pu\u015fkin v\u0259 Petrarka, \u015eekspir v\u0259 Juli Vern, Visotski v\u0259 v\u0259 Lafonten, S\u0259m\u0259d Vur\u011fun v\u0259 Dante, Lermantov, Kiplinq, Ekkleziast sizi amiran\u0259 t\u0259rzd\u0259 geri \u00e7a\u011f\u0131racaq&#8230; Yenid\u0259n m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rin v\u0259 dinl\u0259rin m\u0259n\u0259vi m\u00f6c\u00fcz\u0259si Quran, Bibliya, T\u00f6vrat, \u0130ncil qar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015f \u0259ym\u0259k ist\u0259y\u0259c\u0259ksiniz. Siz\u0259 he\u00e7 \u201c\u0130qor polku haqq\u0131nda dastan\u201d \u0131n \u201c\u0130ngilt\u0259r\u0259 tarixi\u201dnin miniat\u00fcr \u015fedevrl\u0259rini, yaxud g\u00fccl\u00fc lupa olmadan se\u00e7ilm\u0259y\u0259n yapon \u201c\u00c7i\u00e7\u0259kl\u0259r \u0259lifbas\u0131\u201dn\u0131 seyr etm\u0259k n\u0259sib olmu\u015fdumu? B\u00fct\u00fcn bu nadir \u0259\u015fyalar\u0131 Z\u0259rif\u0259 Salahova t\u0259xmin\u0259n 25 il\u0259 toplay\u0131b.<br \/>\nZ\u0259ngin tarix\u0259 malik \u015eabran Az\u0259rbaycan\u0131n siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131nda m\u00fch\u00fcm iz qoymu\u015f q\u0259dim b\u00f6lg\u0259l\u0259rimizd\u0259ndir. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar yaz\u0131l\u0131 tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin m\u00fcxt\u0259lif hiss\u0259l\u0259rind\u0259 apar\u0131lan arxeloji qaz\u0131nt\u0131lar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259saslanaraq burada h\u0259l\u0259 eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r. \u0130ndi bu torpaqda yeni \u015f\u0259h\u0259r, yeni \u015eabran inki\u015faf edir. \u015eabran rayonuna 150-d\u0259k tarixi abid\u0259 var. Q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259rin xarabal\u0131qlar\u0131 aras\u0131nda tariximizin bir \u00e7ox s\u0259hif\u0259l\u0259rin\u0259 i\u015f\u0131q salmaq, onlar\u0131 \u00f6yr\u0259nib \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xarmaq h\u0259m d\u0259 m\u0259d\u0259ni irsimizin bir s\u0131ra maraql\u0131 m\u0259qamlar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k bax\u0131m\u0131ndan rayonda yarad\u0131lan Tarix Diyar\u015f\u00fcnasl\u0131q Muzeyi m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. Bu muzeyd\u0259 q\u0259dim \u015eabran\u0131n tarixini \u0259ks etdir\u0259n v\u0259 turistl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259, maraq k\u0259sb ed\u0259c\u0259k \u00e7oxlu sayda eksponat var. \u00dcmumilikd\u0259, \u015eabran rayonuna 15-d\u0259k tarixi abid\u0259 var ki, onlardan \u0259n m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mi q\u0259dim \u201c\u015eabran\u201d v\u0259 \u201c\u00c7\u0131raqqala\u201d abid\u0259l\u0259ridir. Son ill\u0259r bu abid\u0259l\u0259rin h\u0259m m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259si, h\u0259m d\u0259 turizm potensiyall\u0131 m\u0259sk\u0259n kimi t\u0259bli\u011fi y\u00f6n\u00fcnd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Muzeyd\u0259 bu abid\u0259l\u0259r haqq\u0131nda da geni\u015f m\u0259lumatlar \u0259ks olunub. \u015eabran \u015f\u0259h\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n \u201c\u018ffsan\u0259l\u0259r paytaxt\u0131\u201d elan olunub. Muzeyd\u0259 rayonun tan\u0131nm\u0131\u015f ziyal\u0131lar\u0131 v\u0259 1941-1945-ci ill\u0259r B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u015eabrandan olan q\u0259hr\u0259manlar\u0131n haqq\u0131nda m\u0259lumatlar da yerl\u0259\u015fdirilib. Rayon \u015f\u0259hidl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 ayr\u0131ca gu\u015f\u0259 yarad\u0131l\u0131b. Muzeyd\u0259 \u015eabran\u0131n tarixini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini \u0259ks etdir\u0259n 3572 eksponat n\u00fcmayi\u015f etdirilir. Eksponatlar\u0131n bir \u00e7oxu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f arxeloji qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 tap\u0131l\u0131b. Muzeyd\u0259 rayonda toxunan xal\u00e7alardan da n\u00fcmun\u0259l\u0259r var. \u015eabran\u0131n ilkin orta \u0259srl\u0259r\u0259 aid maketi v\u0259 \u015eabran\u0131n ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rini \u0259ks etdir\u0259n sxem d\u0259 x\u00fcsusi maraq do\u011furur. Bundan \u0259lav\u0259IX-X v\u0259 XVI-XVII \u0259srl\u0259r\u0259 aid saxs\u0131 qablar, mis pullar, m\u0259zar da\u015flar\u0131 vard\u0131r.<br \/>\nH\u0259r k\u0259sin b\u00f6y\u00fck heyr\u0259tl\u0259 s\u0259yah\u0259t etdiyi muzeyl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 R.Mustafayev ad\u0131na Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Muzeyidir. Muzey respublikam\u0131z\u0131n \u0259sas muzeyl\u0259rind\u0259n biri say\u0131l\u0131r. Bu muzey \u00f6lk\u0259mizd\u0259 d\u00fcnya v\u0259 Az\u0259rbaycan inc\u0259s\u0259n\u0259ti muzeyl\u0259rinin topland\u0131\u011f\u0131 \u0259sas m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259sidir.<br \/>\n\u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Muzeyi 1937-ci ild\u0259, ke\u00e7mi\u015f Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Muzeyinin inc\u0259s\u0259n\u0259t \u015f\u00f6b\u0259si \u0259sas\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6t\u0259n ill\u0259r \u0259rzind\u0259 muzeyin ekspozisiya fondu xeyli geni\u015fl\u0259nmi\u015f, z\u0259nginl\u0259\u015fmi\u015fdir. \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t muzeyinin binas\u0131 klassik qurulu\u015fu, t\u0259mt\u0259raql\u0131 zahiri g\u00f6rk\u0259mi, estetikliyi klassik inc\u0259s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259rinin n\u00fcmayi\u015f etdirdiyi muzeyl\u0259r tipin\u0259 tam uy\u011fun g\u0259lir. \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t muzeyind\u0259 t\u0259sviri v\u0259 dekorativ-t\u0259tbiqi s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, arxeloji materiallar da saxlan\u0131l\u0131r. Bunlardan \u00fcz\u0259ri \u0259ski \u0259lifba il\u0259 yaz\u0131l\u0131 q\u0259birqst\u00fc da\u015flar, m\u00fcxt\u0259lif ornamentli s\u0259nduq\u0259l\u0259r, kitab\u0259l\u0259rdaha \u00e7ox maraq do\u011furur. Arxeloji materiallar h\u0259m d\u0259 etnoqrafik s\u0259siyy\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r. Muzeyd\u0259 dekorativ-t\u0259tbiqi s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tini Az\u0259rbaycanla ba\u011fl\u0131 materiallar t\u0259\u015fkil edir. Burada ayr\u0131-ayr\u0131 xal\u00e7a m\u0259kt\u0259bl\u0259rini t\u0259msil ed\u0259n xal\u00e7alar, m\u00fcxt\u0259lif m\u00fcxt\u0259lif b\u0259dii toxuculuq m\u0259mulatlar\u0131, saxs\u0131 qablar, milli geyim n\u00fcmun\u0259l\u0259ri, z\u0259rg\u0259rlik \u0259\u015fyalar\u0131 toplanm\u0131\u015fd\u0131r. Onlar\u0131n b\u0259dii v\u0259 tarixi d\u0259y\u0259ri b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. \u018flb\u0259tt\u0259, muzeyd\u0259 t\u0259sviri s\u0259n\u0259t daha geni\u015f t\u0259msil olunmu\u015fdur. Burada qiym\u0259tli r\u0259ngkarl\u0131q, heyk\u0259lt\u0259ra\u015fl\u0131q v\u0259 qrafika \u0259s\u0259rl\u0259ri toplanm\u0131\u015fd\u0131r. Eksponatlar \u0259sas\u0259n d\u00f6rd qrupa b\u00f6l\u00fcn\u00fcr ki, buraya da Az\u0259rbaycan, rus, Q\u0259rbi Avropa v\u0259 \u015e\u0259rq inc\u0259s\u0259n\u0259ti n\u00fcmun\u0259l\u0259ri daxildir. Az\u0259rbaycan inc\u0259s\u0259n\u0259ti n\u00fcmayi\u015f olunan ekspozisiyalar muzeyd\u0259 geni\u015f sah\u0259 tutur. Burada realist inc\u0259s\u0259n\u0259tin klassikl\u0259rind\u0259n tutmu\u015f son d\u00f6vrl\u0259rin tan\u0131nm\u0131\u015f r\u0259ssam\u0131ar\u0131na q\u0259d\u0259r m\u00fcxt\u0259lif n\u0259sill\u0259r\u0259 m\u0259nsub s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri m\u00fchafiz\u0259 edilir. Muzeyd\u0259 \u015e\u0259rq inc\u0259s\u0259n\u0259ti daha \u00e7ox dekorativ s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri, vazalar, dekorativ nim\u00e7\u0259l\u0259r, \u00e7ini qablarla t\u0259msil olunmu\u015fdur. Dig\u0259r \u0259sasl\u0131 muzeyl\u0259r kimi, inc\u0259s\u0259n\u0259t muzeyind\u0259 d\u0259 geni\u015f elmi i\u015f apar\u0131l\u0131r. M\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 muzey kataloqlar, buketl\u0259r n\u0259\u015fr etdirmi\u015fdir. Muzeyin b\u0259rpa emalatxanas\u0131 da vard\u0131r. 2013-c\u00fc ilin 7 iyun tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev v\u0259 xan\u0131m\u0131 Mehriban \u018fliyevan\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan Milli \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Muzeyinin yeni ke\u00e7id korpusunun a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 m\u0259rasimi kemirilmi\u015fdir. Yeni korpus M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 Turizm nazirliyinin sifari\u015fi il\u0259 in\u015fa olunmu\u015fdur.<br \/>\nAbid\u0259l\u0259r v\u0259 tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r t\u0259kc\u0259 tarixin yadda\u015f\u0131 v\u0259 yadigarlar\u0131 deyil, eyni zamanda, maddi-m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ridir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlar\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 olduqca vacib m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. H\u0259tta bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 1983-c\u00fc ild\u0259 UNESCO-nun Beyn\u0259lxalq Abid\u0259l\u0259rin M\u00fchaviz\u0259si Assambleyas\u0131 da t\u0259sis edilib. M\u0259qs\u0259d diqq\u0259ti maddi-m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259rini v\u0259 tarixi \u0259razil\u0259rinin qorunmas\u0131na y\u00f6n\u0259tm\u0259k olub. B\u0259\u015f\u0259r tarixi s\u00fcbut edir ki, milli d\u0259y\u0259rl\u0259rd\u0259n he\u00e7 bir y\u00fcks\u0259li\u015f yoxdur. 18 may milli muzeyl\u0259r g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. 1977-ci ild\u0259 Beyn\u0259lxalq Muzey \u015furas\u0131 (\u0130nternational Council of Museums-\u0130COM) t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sis edil\u0259n \u0259lam\u0259tdar g\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycanda da geni\u015f t\u0259dbirl\u0259rl\u0259 qeyd olunur. Respublikam\u0131zda muzey i\u015fi maraql\u0131 inki\u015faf yolu ke\u00e7ib. Ilk d\u00f6vl\u0259t muzeyi 1919-cu ild\u0259 Bak\u0131da (\u0130stiqlal muzeyi), ilk memorial muzey is\u0259 1940-c\u0131 ild\u0259 1940-c\u0131 ild\u0259 \u015e\u0259kid\u0259 (M.F.Axundovun ev-muzeyi) f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b. Haz\u0131rda Az\u0259rbaycanda 250-d\u0259n \u00e7ox muzey f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Onlar\u0131n 205-i M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 Turizm Nazirliyin\u0259 aiddir: Bunlar\u0131n 13-\u00fc inc\u0259s\u0259n\u0259t, 7-si \u0259d\u0259biyyat, 13-\u00fc tarix, 68-i tarix-diyar\u015f\u00fcnasl\u0131q, 6-s\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f \u015f\u00f6hr\u0259ti, 44-\u00fc ev muzeyl\u0259ridir. B\u00f6y\u00fck \u00f6nd\u0259r H.\u018fliyevin h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini i\u015f\u0131qland\u0131ran 54 muzey f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Eyni zamanda, Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 sistemind\u0259, nazirlik v\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131n n\u0259zdind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif profilli v\u0259 \u015f\u0259xsi muzeyl\u0259r d\u0259 var. Bu s\u0131rada Milli Az\u0259rbaycan Tarixi Muzeyini, K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Muzeyini v\u0259 s. qeyd etm\u0259k olar. Az\u0259rbaycanda qoruq muzeyl\u0259r d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Bel\u0259 muzeyl\u0259r\u0259 a\u00e7\u0131q havada olan x\u00fcsusi memarl\u0131q \u00fcslubuna malik qeyri-adi tikilil\u0259r, abid\u0259l\u0259r, bulaqlar, m\u0259qb\u0259r\u0259l\u0259r, m\u0259b\u0259dl\u0259r daxildir. Bu muzeyl\u0259rin s\u0131ras\u0131nda \u015e\u0259ki xan saray\u0131, \u201cQobustan\u201d D\u00f6vl\u0259t Tarixi B\u0259dii Qoru\u011fu, \u015eirvan\u015fahlar Kompleksi, M\u00f6min\u0259xatun t\u00fcrb\u0259si v\u0259 ba\u015fqa abid\u0259l\u0259ri misal \u00e7\u0259km\u0259k olar. Haz\u0131rda respublika \u00fczr\u0259 44 ev-muzeyi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir: Bunlar h\u0259m ev, h\u0259m memorial muzeyl\u0259rdir. Bak\u0131da 13 ev, xatir\u0259 muzeyl\u0259ri f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. \u00d6t\u0259n ill\u0259rd\u0259 S\u0259ttar B\u0259hlulzad\u0259nin ev-muzeyind\u0259 t\u0259mir-b\u0259rpa i\u015fl\u0259ri apar\u0131l\u0131b, muzeyd\u0259 yeni b\u0259dii t\u0259rtibat i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u00fcl\u00fcb. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, son ill\u0259r respublikam\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 oldui\u011fu kimi, muzey i\u015fi sah\u0259sind\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck ir\u0259lil\u0259yi\u015f n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r. Son \u00fc\u00e7 ild\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif profilli muzeyl\u0259r, H.\u018fliyev muzeyl\u0259ri a\u00e7\u0131l\u0131b. Bu istiqam\u0259td\u0259 yerli icra hakimiyy\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc i\u015f apar\u0131l\u0131r. 2009-2010-cu ill\u0259rd\u0259 A\u011fstafa rayonunda Heyd\u0259r \u018fliyev muzey-m\u0259rk\u0259zi v\u0259 Yasamal rayonunda Heyd\u0259r \u018fliyev muzeyi yarad\u0131l\u0131b. B\u00f6y\u00fck \u00f6nd\u0259rin xatir\u0259sin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f muzeyl\u0259rd\u0259 yeni ekspozisiyalar yarad\u0131l\u0131r, kompyuter informasiya m\u0259rk\u0259zl\u0259ri, kitabxana, s\u0259rgi sah\u0259l\u0259ri a\u00e7\u0131l\u0131r. \u00d6t\u0259n il Qubada Tarix Diyar\u015f\u00fcnasl\u0131q muzeyinin filial\u0131 kimi \u201c\u015e\u0259hidl\u0259r muzeyi\u201d f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b. Nax\u00e7\u0131vanda \u015eaxtaxt\u0131nskil\u0259r muzeyi v\u0259 Xan saray\u0131 d\u00f6vl\u0259t tarixi memarl\u0131q muzeyi yarad\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Respublikam\u0131z\u0131n muzey \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin xatir\u0259 muzeyl\u0259ri m\u00fch\u00fcm yer tutur. Xatir\u0259 muzeyl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131na x\u00fcsusi d\u00f6vl\u0259t qay\u011f\u0131s\u0131 1970-1980-c\u0131 ill\u0259rd\u0259, daha sonra is\u0259 Az\u0259rbaycan \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etdikd\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vr\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. Bu muzeyl\u0259rin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 t\u0259nt\u0259n\u0259li m\u0259rasiml\u0259rl\u0259 m\u00fc\u015faiyy\u0259t olunub, d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t r\u0259sml\u0259ri h\u0259min m\u0259rasiml\u0259rd\u0259 i\u015ftirak edibl\u0259r. Bak\u0131da Uzeyir Hac\u0131b\u0259ylinin, C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131n, S\u0259m\u0259d Vur\u011funun, H\u00fcseyin Cavidin, B\u00fclb\u00fcl\u00fcn, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259nin, L. v\u0259 M. Rostropovi\u00e7l\u0259rin, N\u0259riman N\u0259rimanovun, Abdulla \u015eaiqin, Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131nda C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259nin, H\u00fcseyin Cavidin, M\u0259mm\u0259d S\u0259id Ordubadinin, Yusif M\u0259mm\u0259d\u0259liyevin, \u015eamax\u0131da Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabirin, L\u0259nk\u0259randa H\u0259zi Aslanovun, \u015e\u0259kid\u0259 Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundovun, R\u0259\u015fid b\u0259y \u018ff\u0259ndiyevin, Sabit R\u0259hman\u0131n, X\u0131z\u0131da C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131n, G\u0259nc\u0259d\u0259 Mir C\u0259lal Pa\u015fayevin, G\u00f6y\u00e7ayda R\u0259sul Rzan\u0131n, A\u011fstafada H\u00fcseyin Arifin A\u011fda\u015fda Maqsud \u015eeyxzad\u0259nin xatir\u0259 muzeyl\u0259ri h\u0259min \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin h\u0259yat\u0131 v\u0259 f\u0259ailiyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 materiallar\u0131n topland\u0131\u011f\u0131, qorundu\u011fu, \u00f6yr\u0259nildiyi v\u0259 t\u0259bli\u011f olundu\u011fu m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri, eyni zamanda bu \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin xatir\u0259sini \u0259bdil\u0259\u015fdir\u0259n m\u00fcq\u0259dd\u0259s yerl\u0259rdir. \u00c7ox t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 qeyd olunmal\u0131d\u0131r ki, Erm\u0259nistan\u0131n respublikam\u0131za h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 bu c\u00fcr m\u00fcq\u0259dd\u0259s ocaqlar\u0131m\u0131zdan b\u0259zil\u0259ri i\u015f\u011fal olunan torpaqlarlarda qal\u0131b. \u015eu\u015fada Uzeyir Hac\u0131b\u0259ylinin, B\u00fclb\u00fcl\u00fcn v\u0259 Mir M\u00f6hs\u00fcn N\u0259vvab\u0131n, A\u011fdam\u0131n G\u00fclabl\u0131 k\u0259ndind\u0259 Qurban Primovun, La\u00e7\u0131n\u0131n G\u00fcl\u0259bird k\u0259ndind\u0259 Sar\u0131 A\u015f\u0131\u011f\u0131n xatir\u0259 muzeyl\u0259ri bu t\u0259cav\u00fcz\u00fcn qurban\u0131 olub, \u00f6z yurdlar\u0131nda girova \u00e7evrilibl\u0259r. Xatir\u0259 muzeyi (memorial muzey, ev-muzeyi, m\u0259nzil muzey d\u0259 adland\u0131r\u0131l\u0131r) ad\u0259t\u0259n \u015f\u0259xsin do\u011fuldu\u011fu, b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fc boyu v\u0259 ya h\u0259yat\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n ill\u0259rinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, yaxud h\u0259min \u015f\u0259xsl\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan yerd\u0259 (evd\u0259, m\u0259nzild\u0259, i\u015f ota\u011f\u0131nda v\u0259 s.) yarad\u0131l\u0131r. M\u00fch\u00fcm tarixi hadis\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 yerl\u0259rd\u0259 yarad\u0131lan muzeyl\u0259r xatir\u0259 kompleksl\u0259ri adland\u0131r\u0131l\u0131r. Xatir\u0259 muzeyinin profili h\u0259min \u015f\u0259xsin f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259sin\u0259 uy\u011fun m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. Respublikam\u0131z\u0131n xatir\u0259 muzeyl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda \u015fair v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lara h\u0259sr olunmu\u015f \u0259d\u0259bi xatir\u0259 muzeyl\u0259ri \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil edir. \u018fd\u0259bi xatir\u0259 muzeyl\u0259ri kompleksin\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu ev, m\u0259nzil, malikan\u0259, onun \u015f\u0259xsi \u0259\u015fyalar\u0131, m\u00fcxt\u0259lif s\u0259n\u0259dl\u0259ri, \u0259lyazmalar\u0131, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda n\u0259\u015fr olunmu\u015f kitablar\u0131, yaxud yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri v\u0259 s. daxildir. Xatir\u0259 muzeyi yarad\u0131lark\u0259n h\u0259min \u015f\u0259xsiyy\u0259tin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259raitin b\u0259rpa olunmas\u0131na \u0259m\u0259l edilm\u0259si x\u00fcsusi t\u0259l\u0259b kimi qar\u015f\u0131ya qoyulur. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u015f\u0259xsiyy\u0259tin i\u015f v\u0259 yataq otaqlar\u0131, qonaq ota\u011f\u0131, onun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011fu v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259tirm\u0259lidir. Bu otaqlarada (bunlar xatir\u0259 otaqlar\u0131 adland\u0131r\u0131l\u0131r) h\u0259min d\u00f6vr\u00fc xat\u0131rlatmal\u0131d\u0131r. \u201cMemorial\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n \u201cmemoria\u201d lat\u0131n s\u00f6z\u00fcd\u00fcr, Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u201cxatir\u0259\u201d s\u00f6z\u00fcn\u0259 uy\u011fun g\u0259lir. Xatir\u0259 muzeyinin \u0259\u015fyalar\u0131 da t\u0259bii ki, h\u0259min \u015f\u0259xsiyy\u0259tin h\u0259yat\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 olur. Buraya ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 muzeyin yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yer (ev, m\u0259nzil, malikan\u0259, i\u015f ota\u011f\u0131 v\u0259 s.) daxildir. T\u0259cr\u00fcb\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdd\u0259td\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq h\u0259min yerd\u0259 xatir\u0259 muzeyi yarad\u0131l\u0131r v\u0259 tama\u015fa\u00e7\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lan\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u0259nsub oldu\u011fu xalqa ba\u015fucal\u0131\u011f\u0131 g\u0259tir\u0259n, \u00f6z xalq\u0131n\u0131n tarixind\u0259 v\u0259 taleyind\u0259 \u00f6n\u0259mli rol oynayan, elminin v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin inki\u015faf\u0131na d\u0259y\u0259rli t\u00f6hf\u0259l\u0259r ver\u0259n \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259r bir m\u0259kan m\u00fcq\u0259dd\u0259s tutulur. Buraya g\u0259l\u0259n tama\u015fa\u00e7\u0131da xo\u015f hissl\u0259r, duy\u011fular yaran\u0131r, \u015f\u0259xsiyy\u0259tin xatir\u0259si ehtiramla yad edilir.<\/p>\n<p>Respublikam\u0131zda ilk xatir\u0259 muzeyi b\u00f6y\u00fck Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 filosofu M.F.Axundovun ev-muzeyi (\u015e\u0259ki) 1940-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 yarad\u0131l\u0131b. Yaz\u0131\u00e7\u0131 burada u\u015faql\u0131q ill\u0259rinin bir hiss\u0259sini v\u0259 ilk g\u0259nclik ill\u0259rini ke\u00e7irib. Muzey iki ki\u00e7ik otaqdan ibar\u0259tdir. M\u0259lumdur ki, M.F.Axundov \u00f6mr\u00fcn\u00fcn \u0259sas hiss\u0259sini Tiflis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131b v\u0259 i\u015fl\u0259yib. Bu g\u00fcn b\u00f6y\u00fck b\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n bir vaxtlar Tiflis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259rk\u0259n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 evd\u0259 onun xatir\u0259 muzeyi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. M.F.Axundovun ev-muzeyi adlanan bu m\u0259d\u0259niyy\u0259t oca\u011f\u0131 G\u00fcrc\u00fcstanda ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n tez-tez topla\u015fd\u0131qlar\u0131 yerdir. G\u00fcrc\u00fcstan Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t M\u0259rk\u0259zi burada yerl\u0259\u015fir. C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131n Bak\u0131da v\u0259 X\u0131z\u0131da, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259nin Nehr\u0259md\u0259ki (Bab\u0259k rayonu Nax\u00e7\u0131van) xatir\u0259 muzeyl\u0259rinin tarixi x\u00fcsusi maraq do\u011furur.<\/p>\n<p>H\u0259r bir xalq onun tarixind\u0259 m\u00fcst\u0259sna rolu olmu\u015f dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin xatir\u0259sini h\u0259mi\u015f\u0259 uca tutaraq onlara h\u0259sr edilmi\u015f fondlar, m\u00fcxt\u0259lif xatir\u0259 kompleksl\u0259ri, muzeyl\u0259r, m\u0259rk\u0259zl\u0259r yarad\u0131r. Bu insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 n\u0259 varsa etiqadla t\u0259dqiq edil\u0259r\u0259k, m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r kimi qorunub saxlan\u0131l\u0131r v\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u0259kd\u0259 olan n\u0259slin v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik ruhunda t\u0259rbiy\u0259 olunmas\u0131 i\u015find\u0259 istifad\u0259 olunur. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n taleyind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynayan bel\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 m\u0259hz Heyd\u0259r \u018fliyevdir. Heyd\u0259r \u018fliyev fondu bu g\u00fcn respublikam\u0131zda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev Muzey v\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fin d\u00fczg\u00fcn qurulmas\u0131nda bir n\u00fcmun\u0259dir. Fond t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00f6st\u0259ril\u0259n qay\u011f\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir ki, son ill\u0259r Bak\u0131da, h\u0259m\u00e7inin respublikam\u0131z\u0131n \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayonlar\u0131nda 50-d\u0259n \u00e7ox Heyd\u0259r \u018fliyev Muzeyi v\u0259 m\u0259rk\u0259zi yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nHeyd\u0259r \u018fliyev M\u0259rk\u0259zi- Az\u0259rbaycan\u0131n paytaxt\u0131 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259, Heyd\u0259r \u018fliyev prospektind\u0259 in\u015fa edilmi\u015f ara\u015fd\u0131rma v\u0259 beyn\u0259lxalq dialoq m\u0259rk\u0259zi. M\u0259rk\u0259z b\u00f6y\u00fck bir kompleksd\u0259n ibar\u0259t olmaqla \u00f6z\u00fcnd\u0259 iri konqres zal\u0131, Heyd\u0259r \u018fliyev Muzeyi, s\u0259rgi salonlar\u0131, adminstrativ ofisl\u0259ri birl\u0259\u015fdirir. M\u0259rk\u0259z Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc prezidenti Heyd\u0259r \u018fliyevin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r. M\u0259rk\u0259zin layih\u0259si 2007-ci ild\u0259 m\u0259\u015fhur memar Zaha Hadid t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015fl\u0259nmi\u015fdir. Heyd\u0259r \u018fliyev M\u0259rk\u0259zinin direktoru Anar \u018fl\u0259kb\u0259rovdur. M\u0259rk\u0259z m\u00fcasir Bak\u0131n\u0131n simvollar\u0131ndan biri hesab edilir. M\u0259rk\u0259zin \u0259sas binas\u0131 \u00fc\u00e7 b\u00f6y\u00fck hiss\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir: Heyd\u0259r \u018fliyev Muzeyi, s\u0259rgi zallar\u0131 v\u0259 &#8220;Auditorium&#8221;. Binan\u0131n doqquz m\u0259rt\u0259b\u0259li hiss\u0259sind\u0259 s\u0259rgi zallar\u0131, ofisl\u0259r, h\u0259m\u00e7inin kafel\u0259r yerl\u0259\u015fir. D\u00f6rd m\u0259rt\u0259b\u0259li &#8220;Auditorium&#8221; hiss\u0259sind\u0259 iki konfrans salonu, g\u00f6r\u00fc\u015f otaqlar\u0131 v\u0259 media m\u0259rk\u0259zi yerl\u0259\u015fir. Binada h\u0259m\u00e7inin t\u0259bii a\u011faclar v\u0259 bitkil\u0259rd\u0259n t\u0259\u015fkil olunmu\u015f land\u015faft \u0259razisi d\u0259 formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Binan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif interaktiv m\u0259lumat k\u00f6\u015fkl\u0259ri vard\u0131r ki, burada m\u0259rk\u0259z\u0259 g\u0259l\u0259n ziyar\u0259t\u00e7il\u0259r burada ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259r v\u0259 s\u0259rgil\u0259r haqq\u0131nda m\u0259lumat \u0259ld\u0259 ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r.<\/p>\n<p>M\u0259rk\u0259zin birinci m\u0259rt\u0259b\u0259sind\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan incil\u0259ri\u201d adl\u0131 s\u0259rgi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. S\u0259rgid\u0259 \u00f6lk\u0259nin tarixi v\u0259 m\u0259d\u0259ni irsini \u0259ks etdir\u0259n unikal eksponatlar n\u00fcmayi\u015f etdirilir. S\u0259rgid\u0259 Az\u0259rbaycan tarixinin b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rini, h\u0259m\u00e7inin m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n eksponatlar vard\u0131r. S\u0259rgid\u0259 arxeoloji ekspedisiyalar zaman\u0131 Qobustan d\u00f6vl\u0259t tarixi-b\u0259dii qoru\u011fundan a\u015fkarlanm\u0131\u015f qaya\u00fcst\u00fc t\u0259svirl\u0259r, numizmatika m\u0259mulatlar\u0131, zin\u0259t \u0259\u015fyalar\u0131, orta \u0259srl\u0259r\u0259 aid gil v\u0259 keramika n\u00fcmun\u0259l\u0259ri, T\u00f6vrat, \u0130ncil v\u0259 Quran\u0131n q\u0259dim \u0259lyazmalar\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Eksponatlar aras\u0131nda h\u0259m\u00e7inin m\u00fcxt\u0259lif regionlara m\u0259xsus Az\u0259rbaycan milli geyim n\u00fcmun\u0259l\u0259ri v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 xas Az\u0259rbaycan xal\u00e7alar\u0131 da vard\u0131r. Burada h\u0259m d\u0259 q\u0259dim Az\u0259rbaycan musiqi al\u0259tl\u0259ri d\u0259 s\u0259rgil\u0259nir ki, ziyar\u0259t\u00e7il\u0259r onlara yax\u0131nla\u015fmaqla, h\u0259m d\u0259 al\u0259tl\u0259rin s\u0259sl\u0259nm\u0259sini dinl\u0259y\u0259 bilirl\u0259r.<\/p>\n<p>M\u0259rk\u0259zin \u0259n c\u0259lbedici hiss\u0259l\u0259rind\u0259n birind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Muzeyi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Dizayn\u0131 v\u0259 burada t\u0259tbiq olunan yeni texnologiyalar\u0131 il\u0259 f\u0259rql\u0259n\u0259n muzey Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tinin m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rini \u0259ks etdirir. Burada Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259m Sovet hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, h\u0259m d\u0259 m\u00fcst\u0259qillik ill\u0259rind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi f\u0259aliyy\u0259t konsepsiyas\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif aspektl\u0259ri virtual formada t\u0259qdim edilir. Heyd\u0259r \u018fliyev haqq\u0131nda \u00e7\u0259kil\u0259n filml\u0259ri izl\u0259m\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcasir avadanl\u0131qlarla t\u0259chiz edilmi\u015f x\u00fcsusi zal f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Muzeyd\u0259 maraq do\u011furan b\u00f6lm\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 \u00fcmummilli liderin m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rl\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rini \u0259ks etdir\u0259n multimediya zal\u0131d\u0131r. Muzeyin \u201cBeyn\u0259lxalq \u0259laq\u0259l\u0259r\u201d b\u00f6lm\u0259sind\u0259 m\u0259lumatlar x\u00fcsusi qlobus vasit\u0259sil\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r. Bel\u0259 ki, qlobusun \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n h\u0259r hans\u0131 \u00f6lk\u0259nin ad\u0131na toxunduqda, Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259td\u0259 oldu\u011fu d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 ke\u00e7irdiyi g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ekranda \u00f6z \u0259ksini tap\u0131r. Muzeyd\u0259 t\u0259qdim olunan Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259rbi v\u0259 m\u00fclki geyiml\u0259ri, i\u015f masas\u0131, \u015f\u0259xsi \u0259\u015fyalar\u0131, m\u00fcxt\u0259lif ill\u0259rd\u0259 layiq g\u00f6r\u00fcld\u00fcy\u00fc orden v\u0259 medallar, d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin r\u0259hb\u0259rl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n ald\u0131\u011f\u0131 h\u0259diyy\u0259l\u0259r d\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdiril\u0259n eksponatlar siyah\u0131s\u0131ndad\u0131r.<br \/>\n2008-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00fcm\u00fcmmilli lideri Heyd\u0259r \u018fliyevin xatir\u0259sini \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirm\u0259k, onun h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini, xalq\u0131m\u0131z qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 xidm\u0259tl\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259di il\u0259 \u0130smay\u0131ll\u0131 rayonunda m\u00fcasir arxitektural\u0131 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m Heyd\u0259r \u018fliyev muzeyi binas\u0131 ucald\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 3 m\u0259rt\u0259b\u0259d\u0259n ibar\u0259t olan binada muzey v\u0259 kitabxana yerl\u0259\u015fir. Binan\u0131n interyeri z\u00f6vql\u0259 b\u0259z\u0259dilmi\u015f v\u0259 m\u00fcasir standartlara cavab verir. Muzeyd\u0259 \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n eksponatlar toplanm\u0131\u015fd\u0131r. Ekspozisiya zal\u0131nda \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 dair m\u00fcvafiq filiml\u0259rd\u0259n kadrlar\u0131n n\u00fcmayi\u015fi, rayonda ba\u015f vermi\u015f z\u0259lz\u0259l\u0259 zaman\u0131 (1981-1982-ci ill\u0259rd\u0259) Heyd\u0259r \u018fliyevin xalqla birlikd\u0259 olmas\u0131 v\u0259 z\u0259lz\u0259l\u0259nin n\u0259tic\u0259l\u0259rinin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131nda yax\u0131ndan i\u015ftirak etm\u0259si, \u0130smay\u0131ll\u0131-Mu\u011fanl\u0131 yolunun in\u015fa edilm\u0259si, Girdiman \u00e7ay\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 k\u00f6rp\u00fc qurulmas\u0131, ke\u00e7ilm\u0259z da\u011fl\u0131q \u0259razid\u0259n Lah\u0131c q\u0259s\u0259b\u0259sin\u0259 avtomobil yolu \u00e7\u0259kdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 s. aid foto\u015f\u0259kill\u0259rin s\u0259rgisi t\u0259\u015fkil olunub. Ulu \u00f6nd\u0259rin xatir\u0259 g\u00fcn\u00fc \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259-2013-c\u00fc il dekabr\u0131n 11-d\u0259 Az\u0259rbaycan Memarl\u0131q v\u0259 \u0130n\u015faat Universitetind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Muzeyinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 olmu\u015fdur. Muzeyin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131 ki, burada 4 \u0259d\u0259d interaktiv monitor qurulmu\u015fdur. Bu monitorlarda \u0259ks olunmu\u015f irimiqyasl\u0131 layih\u0259l\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev \u015f\u0259xs\u0259n \u00f6z\u00fc i\u015ftirak etmi\u015fdir. Muzeyin t\u0259rtibat\u0131nda ona g\u00f6r\u0259 interaktiv l\u00f6vh\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 olunmu\u015fdur ki, yeni layih\u0259l\u0259r daim bu l\u00f6vh\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6z \u0259ksini taps\u0131n.<br \/>\nRespublikam\u0131z\u0131n bir \u00e7ox b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259, umimmilli liderimiz, b\u00f6y\u00fck az\u0259rbaycanl\u0131, d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli i\u00e7timai v\u0259 siyasi xadim, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n v\u0259 d\u00f6vl\u0259timizin qurucusu, memar\u0131, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n f\u0259xri Heyd\u0259r \u018flirza o\u011flu \u018fliyev muzeyi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Bu muzeyl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev muzeyidir. Bu muzey ulu \u00f6nd\u0259rin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015f ilk muzeydir. Nax\u00e7\u0131vanda yarad\u0131lm\u0131\u015f Heyd\u0259r \u018fliyev muzeyinin \u00f6lk\u0259mizin dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rin\u0259 yarad\u0131lan dig\u0259r muzeyl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli c\u0259h\u0259ti ondad\u0131r ki, ulu \u00f6nd\u0259rimizin h\u0259yat\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n bu muzey onun anadan oldu\u011fu, boya-ba\u015fa \u00e7atd\u0131\u011f\u0131, \u0259m\u0259k f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 torpaq olmaqla h\u0259m d\u0259 dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259tin haqq\u0131nda \u00e7ox z\u0259ngin v\u0259 nadir materiallar\u0131n-eksponatlar\u0131n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r olmas\u0131d\u0131r. Muzeyin ekspozisiyalar\u0131, eksponatlar\u0131, gu\u015f\u0259l\u0259ri, s\u0259rgil\u0259ri. stendl\u0259ri, v\u0259 dig\u0259r g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259ri ulu \u00f6nd\u0259rimizin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259r\u0259fli h\u0259yat yolunu v\u0259 amal\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir. Ekspozisiyan\u0131n bax\u0131ml\u0131 yerind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin a\u011f m\u0259rm\u0259rd\u0259n i\u015fl\u0259nmi\u015f b\u00fcst-heyk\u0259li qoyulmu\u015fdur (m\u00fc\u0259llif heyk\u0259lt\u0259ra\u015f \u00d6m\u0259r Eldarov). \u00c7oxlu sayda fotolar, portretl\u0259r v\u0259 \u015f\u0259xsi \u0259\u015fyalar, i\u015f ota\u011f\u0131nda istifad\u0259 etdiyi xidm\u0259ti telefon, q\u0259l\u0259m, \u00e7\u0131raq, m\u00fcxt\u0259lif \u0259lyazmalar, q\u0131z\u0131l qol saat\u0131, q\u0131z\u0131l d\u00f6\u015f ni\u015fan\u0131, medallar, n\u0259fis \u015f\u0259kild\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d kitab\u00e7a, m\u00fcxt\u0259lif \u0259lyazmalar v\u0259 dig\u0259r qiym\u0259tli eksponatlar muzeyin qonaqlar\u0131nda geni\u015f maraq oyad\u0131r. Respublikam\u0131z\u0131n Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev v\u0259 onun ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri d\u0259 muzey\u0259 tez-tez g\u0259l\u0259n qonaqlar aras\u0131ndad\u0131r. F\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi 10 il \u0259rzind\u0259 muzeyd\u0259 bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259dbirl\u0259rin, g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rin, t\u0259qdimat m\u0259rasiml\u0259rinin, ulu \u00f6nd\u0259rimizin an\u0131m g\u00fcnl\u0259rinin v\u0259 dig\u0259r t\u0259dbirl\u0259rin ke\u00e7irilm\u0259si bir \u0259n\u0259n\u0259y\u0259 ke\u00e7irilmi\u015fdir. Monitorlar d\u00f6vrl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 4 yer\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcr: Sovet d\u00f6vr\u00fc, m\u00fcst\u0259qilliyin ilk d\u00f6vr\u00fc, m\u00fcasir d\u00f6vr v\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev siyasi kursunun layiqli davam\u00e7\u0131s\u0131 prezident \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f layih\u0259l\u0259r (Flame Towers, Heyd\u0259r \u018fliyev M\u0259rk\u0259zi, Crystall Hall, A\u011f \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 s.) Onu da qeyd ed\u0259k ki, 1 il \u00f6nc\u0259 muzeyin haz\u0131rl\u0131q d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 sovet memarl\u0131\u011f\u0131nda modernizmi t\u0259dqiq ed\u0259n Vyana Memarl\u0131q M\u0259rk\u0259zinin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 universitetimizd\u0259 olmu\u015f v\u0259 \u00f6z t\u0259dqiqatlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Heyd\u0259r \u018fliyevin sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki memarl\u0131q v\u0259 in\u015faat f\u0259aliyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 materiallardan istifad\u0259 etmi\u015fl\u0259r. Bu materiallar daha sonra Vyana Memarl\u0131q M\u0259rk\u0259zinin n\u0259\u015fr etdirdiyi kitabda da \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><span style=\"color: #3366ff;\"><em><strong><a style=\"color: #3366ff;\" href=\"https:\/\/yurd.info.az\/?p=5279\">DAVAMI BURADA<\/a><\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #3366ff;\"><em><strong>(DAVAMI BURADA)<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n<p><span style=\"color: #3366ff;\"><b>Aynur TURAN,<br \/>\n<i>&#8220;\u015e\u0259rqin s\u0259si&#8221; q\u0259zetinin<br \/>\nM\u0259d\u0259niyy\u0259t \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri<\/i><\/b><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #3366ff;\"><strong>ZiM.Az<!--colorend--><!--\/colorend--><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #3366ff;\"><strong>.<\/strong><\/span><\/p>\n<div>\n<p>Mu\u0259llif huquqlar\u0131 qorunur.<\/p>\n<p>M\u0259lumatdan istifad\u0259 etdikd\u0259 istinad mutl\u0259qdir.<\/p>\n<\/div>\n<p><script src=\"http:\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/all.js#xfbml=1\"><\/script><script src=\"http:\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/all.js#xfbml=1\"><\/script><\/p>\n<p>[ad_2]<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/zim.az\/medeniyyet\/6398-dnnimizi-sabaha-balayan-krplr-muzeylr.html\">Source link <\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ad_1] 18 may Beyn\u0259lxalq Muzeyl\u0259r G\u00fcn\u00fcd\u00fcr H\u0259r il d\u00fcnyada 18 may Beyn\u0259lxalq Muzeyl\u0259r G\u00fcn\u00fc kimi geni\u015f qeyd edilir. Beyn\u0259lxalq Muzeyl\u0259r&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5287,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[199,184,1],"tags":[],"class_list":["post-5277","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos-yazilar","category-mdniyyt","category-xbr-xtti","wpcat-199-id","wpcat-184-id","wpcat-1-id"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5277","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5277"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5277\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5284,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5277\/revisions\/5284"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5287"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5277"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5277"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5277"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}