{"id":5299,"date":"2024-04-06T05:21:30","date_gmt":"2024-04-06T01:21:30","guid":{"rendered":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=5299"},"modified":"2024-04-06T08:34:00","modified_gmt":"2024-04-06T04:34:00","slug":"fuzuli-dunyasindan-dunyaya-baxis-zim-az","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=5299","title":{"rendered":"F\u00fczuli d\u00fcnyas\u0131ndan d\u00fcnyaya bax\u0131\u015f \u00bb ZiM.Az"},"content":{"rendered":"<p>[ad_1]<\/p>\n<div>\n<p><span style=\"color: #cc0000;\"><b>B\u0259\u015f\u0259r tarixi insan m\u0259n\u0259viyyat\u0131n\u0131n, q\u0259lbin m\u00fcr\u0259kk\u0259b, z\u0259ngin, h\u0259yat\u0131n\u0131n bu d\u0259r\u0259c\u0259 \u0259yani, d\u00fcr\u00fcst, z\u0259rif v\u0259 tam bir \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259sini ver\u0259n t\u0259k-t\u0259k s\u0259n\u0259tkarlar tan\u0131y\u0131r ki, F\u00fczuli bunlar\u0131n birincil\u0259rind\u0259ndir. M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli yaln\u0131z Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n, yaln\u0131z \u00f6z \u0259srinin deyil, b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin, b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tin b\u00f6y\u00fck o\u011fludur. \u018fsrl\u0259rdir ki, m\u0259d\u0259niyy\u0259t d\u00fcnyas\u0131nda \u015feir, s\u0259n\u0259t anla\u015f\u0131lan, sevil\u0259n h\u0259r bir \u00f6lk\u0259d\u0259 v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 bu b\u00f6y\u00fck dahinin ad\u0131 iftixarla yad edilir v\u0259 \u0259b\u0259di olaraq yad edil\u0259c\u0259kdir. Bu b\u00f6y\u00fck \u015feir d\u00fchas\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ril\u0259 d\u0259rind\u0259n tan\u0131\u015f olanda heyr\u0259t bizi g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Biz bu nadir v\u0259 qadir \u201c\u015feir ustad\u0131n\u0131n\u201d, \u201cq\u0259lbl\u0259r m\u00fch\u0259ndisinin\u201d, \u201ck\u00f6n\u00fcl m\u00fclk\u00fcn\u00fcn sultan\u0131n\u0131n\u201d h\u0259tta ayr\u0131ayr\u0131 lirik \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 s\u0259cd\u0259 etm\u0259kd\u0259n \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc saxlaya bilmirik. Y\u00fcks\u0259k z\u00f6vq sahibi, s\u0259n\u0259tin xar\u00fcq\u0259l\u0259rini duyub d\u0259rk ed\u0259n adamlar F\u00fczulinin \u015feir g\u00fcl\u00fcstan\u0131nda \u00f6zl\u0259rini v\u0259cd v\u0259 heyr\u0259td\u0259n xilas ed\u0259 bilmir, F\u00fczuli misralar\u0131ndan t\u00fck\u0259nm\u0259z m\u0259n\u0259vi, estetik z\u00f6vq al\u0131rlar. F\u00fczulinin &#8220;t\u0259k\u0259ll\u00fcm&#8221; etdiyi yerd\u0259 n\u0259inki da\u015f-divar, \u015f\u0259kill\u0259r, sur\u0259tl\u0259r dil\u0259 g\u0259lir, \u0259ksin\u0259, \u0259n mahir v\u0259 qadir natiql\u0259r d\u0259 susmal\u0131 olur. F\u00fczuli s\u0259n\u0259tinin q\u00fcdr\u0259tini, miqyas\u0131n\u0131, m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rini t\u0259hlil v\u0259 t\u0259yin etm\u0259k bir n\u0259f\u0259rin, bir elmi m\u0259kt\u0259bin, h\u0259tta b\u0259lk\u0259 d\u0259 bir elmi n\u0259slin i\u015fi deyildir. Bu b\u00f6y\u00fck v\u0259 \u015f\u0259r\u0259fli v\u0259zif\u0259 \u0259d\u0259biyyat, s\u0259n\u0259t, dil, f\u0259ls\u0259f\u0259 elml\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131nda durmaqda v\u0259 h\u0259llini g\u00f6zl\u0259m\u0259kd\u0259dir. <\/b><!--colorend--><\/span><!--\/colorend--><\/p>\n<p>Belinski s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131q ilham\u0131n\u0131 t\u0259bi\u0259t hadis\u0259l\u0259ril\u0259 m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259r\u0259k b\u0259zisini ya\u015f\u0131l k\u0259narl\u0131 arxlardan g\u0259l\u0259r\u0259k axan duru suya, b\u0259zisini is\u0259 k\u00fckr\u0259k dal\u011falarla a\u015f\u0131b-da\u015fan Niaqara \u015f\u0259lal\u0259sin\u0259, bir qismini d\u0259 sahill\u0259ri v\u0259 dibi g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n, yerig\u00f6y\u00fc \u0259ks etdir\u0259n m\u00fchit d\u0259nizl\u0259rin\u0259 b\u0259nz\u0259dir. F\u00fczulinin s\u0259n\u0259ti, \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, ax\u0131r\u0131nc\u0131lardand\u0131r.<br \/>\nBuna g\u00f6r\u0259 d\u0259 u\u015faq kitabxanalara t\u0259qdim edil\u0259n bu v\u0259saitin yaz\u0131lmas\u0131nda \u0259sas m\u0259qs\u0259d F\u00fczuli s\u0259n\u0259ti, \u015feir q\u00fcdr\u0259ti haqq\u0131nda m\u00fcasirl\u0259rimizl\u0259 edil\u0259n maraql\u0131 bir m\u00fcsahib\u0259, onun z\u0259ngin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 oxucular\u0131m\u0131za \u00e7atd\u0131rmaqd\u0131r.<\/p>\n<p><b> H\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 <\/b><\/p>\n<p>M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli \u0410z\u0259rb\u0430yc\u0430n \u0259d\u0259biyy\u0430t\u0131n\u0131n inki\u015f\u0430f\u0131nd\u0430 \u0259s\u0430sl\u0131 y\u0435r tut\u0430n, \u015e\u0259rq \u0445\u0430lql\u0430r\u0131 \u0259d\u0259biyy\u0430t\u0131n\u0430 g\u00fccl\u00fc t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n, z\u0259ngin \u0259d\u0259bi irs\u0259 m\u0430lik \u043el\u0430n, \u043ert\u0430 \u0259srl\u0259r \u0259d\u0259biyy\u0430t\u0131m\u0131zd\u0430 \u0430n\u0430 dilind\u0259 y\u0430r\u0430n\u0430n \u015f\u0435irin, lirik p\u043e\u0435ziy\u0430n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck y\u0430r\u0430d\u0131c\u0131l\u0430r\u0131nd\u0430n biri \u043elmu\u015fdur. \u041e, \u00f6z b\u0259dii y\u0430r\u0430d\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 g\u0259nc n\u0259slin t\u0259rbiy\u0259sind\u0259 \u0259s\u0430sl\u0131 \u0445idm\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<br \/>\nF\u00fczuli s\u0259n\u0259ti, z\u0259ngin \u015feir yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6z xalq\u0131n\u0131n malik oldu\u011fu b\u00f6y\u00fck \u0259d\u0259bi-b\u0259dii mirasa \u0259saslan\u0131r. F\u00fczuli lirikas\u0131n\u0131n \u0259sil q\u00fcvv\u0259t v\u0259 q\u00fcdr\u0259t m\u0259nb\u0259yi xalqd\u0131r, h\u0259yatd\u0131r. Lakin ayd\u0131nd\u0131r ki, s\u00f6z s\u0259n\u0259tinin \u0259n b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri olan F\u00fczuli \u015feiri yaln\u0131z y\u00fcks\u0259k m\u0259d\u0259ni inki\u015faf n\u0259tic\u0259sind\u0259 yarana bil\u0259rdi. F\u00fczuli \u00fc\u00e7 dili m\u00fck\u0259mm\u0259l bilm\u0259si say\u0259sind\u0259 t\u00fcrkdilli xalqlar\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259tini, fars v\u0259 \u0259r\u0259b dill\u0259rind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f elmi, \u0259d\u0259bi abid\u0259l\u0259ri \u0259sasl\u0131 s\u00fcr\u0259td\u0259 \u00f6yr\u0259nmi\u015f m\u00fct\u0259f\u0259kkir bir s\u0259n\u0259tkard\u0131r. Onun \u00e7oxc\u0259h\u0259tli, z\u0259ngin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0259sas, h\u0259lledici yer tutan lirikas\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi-tarixi inki\u015faf\u0131n\u0131n qanunauy\u011fun bir yekunu kimi bir t\u0259r\u0259fd\u0259n do\u011fma xalq\u0131n g\u00f6z\u0259l b\u0259dii \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 q\u0259dim m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 malik olan Yax\u0131n \u015e\u0259rqin m\u0259d\u0259ni nailiyy\u0259tl\u0259ri \u0259sas\u0131nda t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapm\u0131\u015fd\u0131r. O, N\u0259simid\u0259n sonra ana dilimizd\u0259 Az\u0259rbaycan \u015feirinin \u0259n g\u00f6z\u0259l n\u00fcmun\u0259l\u0259rini yaratm\u0131\u015fd\u0131. Onun \u00e7oxc\u0259h\u0259tli, z\u0259ngin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0259sas, h\u0259lledici yer tutan lirikas\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi-tarixi inki\u015faf\u0131n\u0131n qanunauy\u011fun bir yekunu kimi bir t\u0259r\u0259fd\u0259n do\u011fma xalq\u0131n g\u00f6z\u0259l b\u0259dii \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 q\u0259dim m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 malik olan<br \/>\nYax\u0131n \u015e\u0259rqin m\u0259d\u0259ni nailiyy\u0259tl\u0259ri \u0259sas\u0131nda t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapm\u0131\u015fd\u0131r. F\u00fczulinin Az\u0259rbaycan b\u0259dii fikir tarixin\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 t\u00fcrkdilli xalqlar\u0131n \u0259d\u0259biyyat\u0131na g\u0259tirdiyi \u0259n g\u00f6z\u0259l keyfiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri m\u00fcasirlikdir. \u015eair \u00f6z q\u0259sid\u0259l\u0259rind\u0259 xalq\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 arxalanan m\u00fcdrik h\u0259yat m\u00fc\u0259llimi, elmin nailiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 silahlanm\u0131\u015f bir alim, k\u00fctl\u0259l\u0259rin a\u011f\u0131r h\u0259yat\u0131n\u0131 d\u0259rind\u0259n duyan v\u0259 onlar\u0131n m\u0259nafeyini m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n h\u0259ssas, humanist \u015fair kimi qar\u015f\u0131m\u0131zda canlan\u0131r. \u00d6z dahi m\u00fc\u0259llimi v\u0259 ustad\u0131 kimi Nizami G\u0259nc\u0259vinin \u0259s\u0259rl\u0259rini davam etdir\u0259n F\u00fczuli q\u0259sid\u0259l\u0259rind\u0259 birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 xalq\u0131n qay\u011f\u0131s\u0131na qalan insanp\u0259rv\u0259r h\u00f6kmdar, \u0259dal\u0259tli ictimai qurulu\u015f haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. H\u00f6kmdarlara, valil\u0259r\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259dhiyy\u0259l\u0259rd\u0259, \u0259sas\u0259n, n\u0259sih\u0259t xarakteri da\u015f\u0131maqla b\u0259rab\u0259r, bu ideya il\u0259 ruhlanmaqdad\u0131r.<br \/>\nM\u0259h\u0259mm\u0259d S\u00fcleyman o\u011flu F\u00fczuli 1494-c\u00fc ild\u0259 Ba\u011fdad yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 K\u0259rb\u0259la q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 anadan olmu\u015fdur. Bu d\u0259qiq m\u0259lum\u0430t \u043enun f\u0430rsc\u0430 div\u0430n\u0131nd\u0430k\u0131 qit\u0259d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0259y\u0430ni \u015f\u0259kild\u0259 b\u00fcruz\u0259 v\u0435rir: \u0415y F\u00fczuli, m\u0259sk\u0259nim \u00e7\u00fcn K\u0259rb\u0259l\u0430d\u0131r, \u015f\u0435irimin H\u00f6rm\u0259ti h\u0259r y\u0435rd\u0259 v\u0430rd\u0131r, \u0445\u0259lq \u043enun m\u00fc\u015ft\u0430\u011f\u0131d\u0131r.<br \/>\nN\u0259 q\u0131z\u0131ld\u0131r, n\u0259 g\u00fcm\u00fc\u015f, n\u0259 l\u0259l\u00fc, n\u0259 mirv\u0430ridir, S\u0430d\u0259 t\u043erp\u0430qd\u0131rs\u0430, l\u0430kin K\u0259rb\u0259l\u0430 t\u043erp\u0430\u011f\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u015eairin m\u0259nsub oldu\u011fu ail\u0259 XV \u0259srin ax\u0131rlar\u0131nda Az\u0259rbaycandan \u0130raqa k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f minl\u0259rl\u0259 ail\u0259l\u0259rd\u0259n biri idi. Atas\u0131 S\u00fcleyman d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn qabaqc\u0131l, ay\u0131q \u015f\u0259xsl\u0259rind\u0259n oldu\u011fundan o\u011flunun t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirir. F\u00fczuli art\u0131q m\u0259kt\u0259bd\u0259 oxudu\u011fu vaxtlarda a\u015fiqan\u0259 q\u0259z\u0259ll\u0259r yaz\u0131r. Ya\u015fa dolduqca elml\u0259ri \u00f6yr\u0259nm\u0259yin z\u0259rur\u0259tini anlay\u0131r, humanitar v\u0259 d\u0259qiq elml\u0259ri \u00f6yr\u0259nir. Do\u011fma Az\u0259rbaycan dilin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck ver\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm \u0259s\u0259rl\u0259rini bu dild\u0259 yazan \u015fair \u00fc\u00e7 dild\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Onun \u0259d\u0259bi irsind\u0259n az\u0259rbaycanca, farsca \u201cDivan\u201d\u0131, az\u0259rbaycanca, farsca, \u0259r\u0259bc\u0259 q\u0259sid\u0259l\u0259rd\u0259n ibar\u0259t \u201cDivan\u201d\u0131, \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201d a\u015fiqan\u0259 romantik poemas\u0131, \u201cB\u0259ng\u00fc Bad\u0259\u201d, \u201cH\u0259ft cam\u201d(Yeddi cam) alleqorik poemalar\u0131, \u201c\u015eikay\u0259tnam\u0259\u201dd\u0259 daxil olmaqla m\u0259ktublar\u0131, \u201cS\u0259hh\u0259t v\u0259 M\u0259r\u0259z\u201d, \u201cRind\u00fc Zahid\u201d adl\u0131 farsca yaz\u0131lm\u0131\u015f alleqorik, ictimai-f\u0259ls\u0259fi n\u0259sr \u0259s\u0259rl\u0259ri, \u201cH\u0259diq\u0259t\u00fcs-s\u00fch\u0259da\u201d kimi t\u00fcrkc\u0259 n\u0259sr \u0259s\u0259ri, \u201cH\u0259disi\u0259rb\u0259in\u201d t\u0259rc\u00fcm\u0259si, \u201cM\u0259tl\u0259\u00fcl-etiqad\u201d kimi \u0259r\u0259bc\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f elmif\u0259ls\u0259fi \u0259s\u0259ri daxildir. Bu \u0259s\u0259rl\u0259r t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n deyil, b\u00fct\u00fcn Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rqin d\u00fcnyan\u0131 heyr\u0259t\u0259 salma\u011fa qadir olan d\u00fchas\u0131n\u0131n, a\u011fl\u0131n\u0131n, adi insan idrak\u0131n\u0131n qavramayaca\u011f\u0131 duy\u011fular al\u0259minin \u00f6lm\u0259zlik v\u0259 \u0259b\u0259diyy\u0259t heyk\u0259lidir. F\u00fczuli \u00e7oxc\u0259h\u0259tli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda tamamil\u0259 \u015f\u00fcurlu olaraq b\u00f6y\u00fck bir \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc lirikaya vermi\u015fdir. \u015eairin biz\u0259 \u00e7atan \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u00e7oxunu lirika t\u0259\u015fkil edir. Bu \u0259lb\u0259tt\u0259 s\u0259b\u0259bsiz deyildir. B\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar \u00f6z b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259dini v\u0259 m\u0259nas\u0131n\u0131 m\u0259h\u0259bb\u0259tin q\u00fcdr\u0259tini, insan\u0131n g\u00f6z\u0259lliyini, onun e\u015fq v\u0259 h\u0259yat iztirablar\u0131n\u0131 t\u0259r\u0259nn\u00fcm etm\u0259kd\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u015eair az\u0259rbaycanca divan\u0131n\u0131n m\u00fcq\u0259ddim\u0259sind\u0259 n\u0259zm\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tind\u0259n v\u0259 fitri \u015feir istedad\u0131ndan dan\u0131\u015faraq bu istedad\u0131n\u0131 m\u0259kt\u0259b m\u00fchitind\u0259 elmi t\u0259hsili il\u0259 birlikd\u0259 inki\u015faf edib \u0259tirli g\u00fcll\u0259r yetirdiyini s\u00f6yl\u0259yir. Bu m\u00fcq\u0259ddim\u0259d\u0259n m\u0259lum olur ki, F\u00fczulinin ilham m\u0259nb\u0259yi, onun \u015feirinin \u0259sas m\u00f6vzusu insan, g\u00fcn\u0259\u015f camall\u0131 g\u00f6z\u0259ll\u0259r, h\u0259yat v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t olmu\u015fdur. \u015eairin bu etiraf\u0131 ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rir ki, o, \u00f6z istedad\u0131n\u0131n lirik xass\u0259y\u0259 malik oldu\u011funu, s\u00f6z s\u0259n\u0259ti meydan\u0131na m\u0259h\u0259bb\u0259t n\u0259\u011fm\u0259kar\u0131 kimi g\u0259ldiyini \u00e7ox g\u00f6z\u0259l d\u0259rk etmi\u015fdir. F\u00fczulinin lirik \u015feirl\u0259ri \u00e7ox g\u0259nc ya\u015flar\u0131ndan b\u00f6y\u00fck \u015f\u00f6hr\u0259t qazanm\u0131\u015f, c\u00fcr\u0259tl\u0259 geni\u015f sah\u0259l\u0259r\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Q\u0259z\u0259l Az\u0259rbaycan, \u0259r\u0259b v\u0259 fars-tacik \u0259d\u0259biyyatlar\u0131nda meydana \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 ilk d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi F\u00fczulinin ya\u015fay\u0131b yaratd\u0131\u011f\u0131 XVI \u0259srd\u0259 d\u0259 xalq \u015feiri v\u0259 xalq musiqisi il\u0259 \u00fczvi s\u00fcr\u0259td\u0259 ba\u011fl\u0131 olmu\u015fdur. F\u00fczulinin \u0259n b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 s\u00f6z s\u0259n\u0259tini xalqa \u00e7atd\u0131rmaqd\u0131r. Biz bilirik ki, \u015fair m\u0259sn\u0259viy\u0259 d\u0259, b\u0259dii n\u0259sr\u0259 d\u0259, lirikan\u0131n q\u0259sid\u0259 v\u0259 sair n\u00f6vl\u0259rin\u0259 d\u0259 \u00f6z yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 yer vermi\u015fdir. Lakin eyni zamanda o, \u00e7ox g\u00f6z\u0259l bilirdi ki, xalq\u0131n r\u0259\u011fb\u0259tini, k\u00fctl\u0259l\u0259rin m\u0259h\u0259bb\u0259tini qazanan, onun \u00fcr\u0259yin\u0259 \u0259n \u00e7ox yol tapan \u015feir q\u0259z\u0259ldir. \u015eairin fikrinc\u0259, ba\u015fqa \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 r\u0259mz, m\u00fc\u0259mma oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn onlar yaln\u0131z ziyal\u0131lar v\u0259 aliml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n yax\u015f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r. E\u015fqm\u0259h\u0259bb\u0259t t\u0259r\u0259nn\u00fcm ed\u0259n q\u0259z\u0259l is\u0259 g\u00f6z\u0259ll\u0259rin ruhunu ox\u015fay\u0131r. F\u00fczulinin lirikas\u0131 \u0259sil m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 h\u0259yat poeziyas\u0131d\u0131r. Onun ideya v\u0259 b\u0259dii q\u00fcdr\u0259ti insan q\u0259lbinin duy\u011fu v\u0259 h\u0259y\u0259canlar\u0131n\u0131, azadl\u0131q v\u0259 s\u0259ad\u0259t h\u0259sr\u0259tini, insan g\u00f6z\u0259lliyini b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkarl\u0131qla t\u0259r\u0259nn\u00fcm etm\u0259sdind\u0259dir. \u0130st\u0259r ideya m\u0259zmunu, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 forma etibaril\u0259 \u00e7ox z\u0259ngin v\u0259 r\u0259ngar\u0259ng olan F\u00fczuli lirikas\u0131nda insan m\u0259h\u0259bb\u0259tinin t\u0259r\u0259nn\u00fcm\u00fc \u0259sas yer tutur. B\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t d\u0259rin ictimai-b\u0259\u015f\u0259ri mahiyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. F\u00fczulinin anlay\u0131\u015f\u0131nda m\u0259h\u0259bb\u0259t insan\u0131n g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 v\u0259 kamal\u0131na p\u0259r\u0259sti\u015f, co\u015f\u011fun h\u0259yat sevgisi, insanp\u0259rv\u0259rlik, dostluq, v\u0259fa v\u0259 s\u0259daq\u0259t dem\u0259kdr.<br \/>\nF\u00fczulinin lirikas\u0131nda insan, onun \u0259z\u0259m\u0259tli, parlaq camal\u0131 t\u0259bi\u0259td\u0259 olan b\u00fct\u00fcn varl\u0131qlardan \u00fcst\u00fcn, qiym\u0259tli g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. \u015eair \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 b\u0259dii s\u00f6z\u00fcn q\u00fcdr\u0259ti il\u0259 bir-birind\u0259n cazib\u0259li, \u0259lvan, g\u00f6z\u0259l sur\u0259tl\u0259ri yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Bir q\u0259z\u0259lind\u0259 o yaz\u0131r ki, q\u00fcdr\u0259tin \u00e7\u0259kdiyi h\u0259r bir r\u0259sm g\u00f6z\u0259ldir, lakin sevgilinin r\u0259smi ham\u0131s\u0131ndan cazib\u0259li \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda x\u0259lqilik birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 onun lirikas\u0131n\u0131n \u0259sas m\u00f6vzusundan biri v\u0259 h\u0259tta birincisi olan m\u0259h\u0259bb\u0259tin t\u0259r\u0259nn\u00fcm\u00fcnd\u0259 daha q\u00fcvv\u0259tli t\u0259zah\u00fcr edir. \u015eair \u201cM\u0259ni candan usand\u0131rd\u0131, c\u0259fadan yar usanmazm\u0131?\u201d, \u201cP\u0259ri\u015fan x\u0259lqi-al\u0259m ahu \u0259fqan etdiyimd\u0259ndir\u201d, \u201cTutu\u015fdu \u011f\u0259m oduna \u015fad g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm k\u00f6nl\u00fcm\u201d, \u201cYar\u0259b, b\u0259layi-e\u015fq il\u0259 q\u0131l a\u015fina m\u0259ni\u201d v\u0259 ba\u015fqa insan m\u0259h\u0259bb\u0259ti, sevgili h\u0259sr\u0259ti, e\u015fq v\u0259 ayr\u0131l\u0131q iztirablar\u0131 t\u0259r\u0259nn\u00fcm ed\u0259n bir \u00e7ox q\u0259z\u0259ll\u0259ri xalq\u0131n dilind\u0259 \u0259srl\u0259rc\u0259 ona g\u00f6r\u0259 \u0259zb\u0259r olmu\u015fdur ki, F\u00fczuli bu \u015feirl\u0259rd\u0259 sad\u0259 insanlar\u0131n ruhuna, q\u0259lbin\u0259 d\u0259rind\u0259n n\u00fcfuz ed\u0259 bilmi\u015f, onlar\u0131n canl\u0131 hissl\u0259rini, k\u0259d\u0259r v\u0259 iztirablar\u0131n\u0131 h\u0259yat h\u0259qiq\u0259ti kimi y\u00fcks\u0259k b\u0259dii \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259l\u0259rl\u0259, \u0259sil s\u0259n\u0259tkarl\u0131q ehtiras\u0131 il\u0259 sad\u0259, t\u0259bii v\u0259 ayd\u0131n formada ifad\u0259 etmi\u015fdir.<br \/>\nTutu\u015fdu q\u0259m oduna \u015fad g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm k\u00f6nl\u00fcm,<br \/>\nM\u00fcq\u0259yy\u0259d oldu ol azad g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm k\u00f6nl\u00fcm.<br \/>\nDiyari-hicrd\u0259 seyli-sit\u0259md\u0259n oldu x\u0259rab,<br \/>\nF\u0259zayi-e\u015fqd\u0259 abad g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm k\u00f6nl\u00fcm.<br \/>\nM\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli q\u0259m\u0259ri tarixl\u0259 963-c\u00fc, miladi t\u0259qviml\u0259 1556- c\u0131 ild\u0259 K\u0259rb\u0259lada taun x\u0259st\u0259liyind\u0259n v\u0259fat etmi\u015f, orada da d\u0259fn olunmu\u015fdur.<br \/>\nF\u00fczulinin q\u0259bir da\u015f\u0131nda m\u0259\u015fhur beyti h\u0259kk olunmu\u015fdur.<br \/>\n\u201cN\u0259 yanar kims\u0259 m\u0259n\u0259 at\u0259\u015fi-dild\u0259n \u00f6zg\u0259,<br \/>\nN\u0259 a\u00e7ar kims\u0259 qap\u0131m, badi-s\u0259badan qeyri\u201d.<\/p>\n<p><b> S\u00f6z s\u0259n\u0259tinin mahir r\u0259ssam\u0131 <\/b><\/p>\n<p>Dahi \u015fairin \u00e7oxc\u0259h\u0259tli z\u0259ngin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda lirika m\u00fch\u00fcm yer tutur. F\u00fczuli klassik \u015ferin, dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn n\u00f6vl\u0259rind\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259r yazm\u0131\u015f, f\u0259ls\u0259fi-ictimai tutumuyla yana\u015f\u0131 poetik d\u0259y\u0259ri il\u0259 d\u0259 \u00f6lm\u0259z s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin m\u00fc\u0259llifi kimi tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. \u015eairin x\u00fcsus\u0259n ana dilind\u0259 yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu \u201cDivan\u201d t\u00fcrk dili anla\u015f\u0131lan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015f, m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 oxunaraq t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n \u0259d\u0259biyyatlar\u0131na q\u00fcvv\u0259tli t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. F\u00fczuli \u00f6z\u00fcn\u00fcn q\u0259lb al\u0259mind\u0259n x\u0259b\u0259r ver\u0259n lirik \u015feirl\u0259ri, x\u00fcsusil\u0259 q\u0259z\u0259ll\u0259rind\u0259 saf, t\u0259miz bir q\u0259lbin inc\u0259, k\u00f6vr\u0259k duy\u011fular\u0131, \u00fclvi bir m\u0259h\u0259bb\u0259tin h\u0259y\u0259canlar\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir, oxucusunu b\u0259dii s\u00f6z\u00fcn q\u00fcdr\u0259til\u0259 sehirl\u0259yib d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259, \u00f6z m\u0259nliyini, kainat\u0131, h\u0259yat g\u00f6z\u0259llikl\u0259rini d\u0259rk etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011fr\u0131r, dostlu\u011fa, m\u0259h\u0259bb\u0259t\u0259 s\u0259sl\u0259yir. F\u00fczuli b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya a\u015fiq n\u0259z\u0259ri il\u0259 bax\u0131r, m\u0259h\u0259bb\u0259ti kainat\u0131n yaranmas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 san\u0131r. S\u0259h\u0259rin a\u00e7\u0131lmas\u0131nda, g\u00fcn\u0259\u015fin do\u011fmas\u0131nda, bahar\u0131n g\u0259li\u015find\u0259, b\u00fclb\u00fcl\u00fcn nal\u0259sind\u0259 bir m\u0259h\u0259bb\u0259t duyur, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 m\u0259h\u0259bb\u0259t dili il\u0259 izah edir. F\u00fczuli q\u0259z\u0259ll\u0259ri h\u0259m d\u0259 f\u0259ls\u0259fi-irfani s\u0259ciyy\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r. \u0130lahi bir \u0259nginlik duyulan bu q\u0259z\u0259ll\u0259rd\u0259 \u0259hli-h\u0259qqin Tanr\u0131ya m\u0259h\u0259bb\u0259ti d\u0259 zaman-zaman \u00f6z \u0259ksini tap\u0131r. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 is\u0259 \u00fcmumi ruhu il\u0259 F\u00fczuli \u015ferind\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t insanlar\u0131 bir-birin\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131ran, dostluq, mehribanl\u0131q, f\u0259dakarl\u0131q, s\u0259mimiyy\u0259t yaradan m\u00fcq\u0259dd\u0259s bir q\u00fcvv\u0259dir. O, insana g\u00f6z\u0259lliyi duymaq, d\u0259rk etm\u0259yi \u00f6yr\u0259dir, daxil\u0259n t\u0259mizliy\u0259, \u015f\u0259xsi varl\u0131\u011f\u0131ndan bel\u0259 ke\u00e7m\u0259y\u0259, qorxmazl\u0131\u011fa s\u00f6vq edir. Bu c\u0259h\u0259t F\u00fczuli q\u0259z\u0259ll\u0259rind\u0259 o q\u0259d\u0259r b\u0259dii, s\u0259mimi v\u0259 ayd\u0131n ifad\u0259 olunmu\u015fdur ki, xalq hikm\u0259ti v\u0259 xalq z\u0259kas\u0131n\u0131n q\u00fcdr\u0259ti il\u0259 a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f bu k\u00f6n\u00fcl n\u0259\u011fm\u0259l\u0259rini oxuyan v\u0259 ya dinl\u0259y\u0259n h\u0259r k\u0259s q\u0259lbind\u0259 bir safl\u0131q, xeyirxahl\u0131q, h\u0259yata m\u0259h\u0259bb\u0259t, insana v\u0259 onun maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 h\u00f6rm\u0259t duy\u011fular\u0131n\u0131n q\u00fcvv\u0259tl\u0259ndiyini hiss edir\u2026<br \/>\n\u015eair \u015feirin, q\u0259z\u0259lin q\u0259drini bilm\u0259y\u0259nl\u0259ri m\u0259rif\u0259td\u0259n uzaq v\u0259 cahil adland\u0131r\u0131r. F\u00fczuli \u015feir janrlar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 \u0259n \u00fcst\u00fcn tutdu\u011fu q\u0259z\u0259li &#8220;h\u00fcn\u0259r ba\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcl\u00fc&#8221; adland\u0131r\u0131r. Q\u0259z\u0259li bel\u0259 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259si, \u015fairin lirikan\u0131, q\u0259lb \u015feirini, insan\u0131n m\u0259n\u0259vi al\u0259mini t\u0259r\u0259nn\u00fcm ed\u0259n \u015feiri daha art\u0131q sevdiyind\u0259ndlr:<br \/>\nQ\u0259z\u0259ldir s\u0259fab\u0259x\u015fi-\u0259hli-n\u0259z\u0259r,<br \/>\nQ\u0259z\u0259ldir g\u00fcll-bustani-h\u00fcn\u0259r.<br \/>\nG\u0259zali-\u011f\u0259z\u0259l seydi asan deyil,<br \/>\nG\u0259z\u0259l m\u00fcnkiri-\u0259hli-irfan deyil.<br \/>\nF\u00fczuli b\u00fct\u00fcn m\u0259nzum \u0259s\u0259rl\u0259rini, el\u0259c\u0259 d\u0259 lirik \u0259s\u0259rl\u0259rini \u0259ruz v\u0259znind\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r. F\u00fczuli y\u00fcks\u0259k \u015feir m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 malik bir s\u0259n\u0259tkar oldu\u011fu v\u0259 \u015fair \u00fc\u00e7\u00fcn bir z\u0259rur\u0259t olan \u0259ruz v\u0259znini \u0259r\u0259b, fars \u015fairl\u0259rind\u0259n az bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir yerd\u0259 ilham\u0131n\u0131 zorlamam\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u0259ruz v\u0259zni il\u0259 d\u0259 olsa, &#8220;n\u0259zmi nazik&#8221; yaratmaq u\u011frunda f\u0259dakarl\u0131\u011fa getmi\u015f, b\u00f6y\u00fck xar\u00fcq\u0259l\u0259r yaratm\u0131\u015fd\u0131r. F\u00fczuli m\u00fcasir \u0259ruzun m\u0259\u015fhur b\u0259hrl\u0259rinin ham\u0131s\u0131n\u0131 s\u0131nam\u0131\u015fd\u0131r. F\u00fczuli \u015feirinin g\u00f6z\u0259l x\u00fcsusiy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l, az s\u00f6zl\u00fc, dol\u011fun olmas\u0131d\u0131r.<br \/>\nF\u00fczuli lirikdir, q\u0259lb \u015fairidir. Q\u0259z\u0259l janr\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda F\u00fczuliy\u0259 q\u0259d\u0259r uzun bir d\u00f6vr ke\u00e7misdir. B\u00f6y\u00fck Nizaminin, Xaqaninin, N\u0259siminin, X\u0259tainin q\u0259z\u0259ll\u0259ri bu sah\u0259d\u0259 g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmun\u0259l\u0259rdir. Ancaq n\u0259 F\u00fczuliy\u0259 q\u0259d\u0259rki \u015fairl\u0259rimizd\u0259n, n\u0259 d\u0259 ondan sonra g\u0259l\u0259n Vaqif, Vidadi,<br \/>\nZakir, Seyid \u018fzim, Bahar \u015eirvani, Hadi v\u0259 ba\u015fqa \u015fairl\u0259rd\u0259n he\u00e7 k\u0259s F\u00fczuli s\u0259viyy\u0259sind\u0259, F\u00fczuli q\u0259d\u0259r inc\u0259likld\u0259, y\u00fcks\u0259k b\u0259dii keyfiyy\u0259td\u0259 q\u0259z\u0259l yazmam\u0131\u015fd\u0131r. F\u00fczuli zaman\u0131n\u0131n eyni zamanda b\u00f6y\u00fck alimi idi. H\u0259yat\u0131 v\u0259 m\u00fcasir m\u0259d\u0259niyy\u0259ti m\u00fck\u0259mm\u0259l bilirdi. Onun m\u00fcst\u0259sna h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131, d\u0259qiq m\u00fc\u015fahid\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131, h\u0259r bir hadis\u0259nin mahiyy\u0259tini qavrama\u011fa, obyekti m\u00fck\u0259mm\u0259l \u0259hat\u0259 etm\u0259y\u0259 imkan verir. Bu c\u0259h\u0259td\u0259ndir ki, o, eyni bir \u0259\u015fya, bir s\u00f6z \u0259sas\u0131nda bir-birind\u0259n f\u0259rqli, m\u00fcxt\u0259lif sur\u0259tl\u0259r, s\u0259hn\u0259l\u0259r yarad\u0131r.<br \/>\nF\u00fczuli lirikas\u0131n\u0131n s\u0259n\u0259tkarl\u0131q v\u0259 b\u0259dii x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 izah\u0131, bizim dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn klassik \u015feirimizin b\u0259dii sanballar\u0131n\u0131 t\u0259yin m\u0259s\u0259l\u0259sidir.<br \/>\n\u00c7\u00fcnki \u015e\u0259rq poetikas\u0131nda el\u0259 forma, \u00fcsul, janr, qayda yoxdur ki, F\u00fczuli ona toxunmam\u0131\u015f, onun parlaq n\u00fcmun\u0259sini yaratmam\u0131\u015f, \u00f6z m\u00fcnasib\u0259tini birl\u0259\u015fdirmi\u015f olsun. B\u00f6y\u00fck \u015fair \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259lki b\u0259dii irs\u0259 kor-koran\u0259, passiv m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259m\u0259mi\u015fdir. Az\u0259rbaycan \u015ferinin \u00f6lm\u0259z n\u00fcmun\u0259l\u0259rini yaradaraq t\u00fcrk dilinin n\u0259y\u0259 qadir \u043eldu\u011funu g\u00f6st\u0259r\u0259n, bel\u0259c\u0259 tarix i\u00e7ind\u0259 m\u0259n\u0259vi m\u0259nliyimiz\u0259 \u2013 dilimizin, m\u0259n\u0259viyyat\u0131m\u0131z\u0131n \u0259b\u0259di v\u0259 canl\u0131 heyk\u0259lin\u0259 \u00e7evril\u0259n F\u00fczuli eyni zamanda \u0259r\u0259b v\u0259 fars dill\u0259rin\u0259 bigan\u0259 qalmam\u0131\u015f, bu dill\u0259rd\u0259 d\u0259 \u0259r\u0259b, fars \u015fairl\u0259rinin yaratd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 n\u00fcmun\u0259l\u0259r s\u0259viyy\u0259sind\u0259 dayanan m\u00fcxt\u0259lif janrl\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259r meydana g\u0259tirmi\u015fdir. Ana dilind\u0259 ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u201cDivan\u201d h\u0259cmind\u0259 h\u0259m\u00e7inin farsca \u201cDivan\u201d yazan \u015fair \u00f6z\u00fcn\u00fcn q\u0259lb al\u0259mind\u0259n x\u0259b\u0259r ver\u0259n bu lirik \u015feirl\u0259rd\u0259 d\u0259 \u043exucusunu b\u0259dii s\u00f6z\u00fcn q\u00fcdr\u0259til\u0259 sehrl\u0259yib d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259, \u00f6z m\u0259nliyini, varl\u0131q al\u0259mini, h\u0259yat g\u00f6z\u0259llikl\u0259rini d\u0259rk etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Xalq hikm\u0259ti v\u0259 xalq z\u0259kas\u0131n\u0131n q\u00fcdr\u0259til\u0259 a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f bu s\u043en d\u0259r\u0259c\u0259 b\u0259dii, s\u0259mimi, misilsiz k\u00f6n\u00fcl n\u0259\u011fm\u0259l\u0259rini \u043exuyan v\u0259 ya dinl\u0259y\u0259n h\u0259r k\u0259s \u00fcr\u0259yind\u0259 bir safl\u0131q, xeyirxahl\u0131q, h\u0259yata m\u0259h\u0259bb\u0259t, insana ehtiram duy\u011fular\u0131n\u0131n q\u00fcvv\u0259tl\u0259ndiyini hiss edir. Burada a\u015fiq F\u00fczuli il\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkir F\u00fczuli yen\u0259 bir v\u0259hd\u0259t hal\u0131ndad\u0131r. B\u00f6y\u00fck fikirl\u0259r burada yen\u0259 F\u00fczulinin a\u015fiqan\u0259 deyilmi\u015f s\u00f6zl\u0259rind\u0259dir&#8230;<br \/>\nS\u00f6z\u0259 xor baxmaq olmaz, h\u0259r bir s\u00f6z<br \/>\n\u018fr\u015fd\u0259ndir g\u0259lib h\u0259diyy\u0259 biz\u0259,<br \/>\nQ\u0259lbimiz meyl edir h\u0259mi\u015f\u0259 ona,<br \/>\n\u00c7\u00fcnki s\u00f6z nazil oldu q\u0259lbimiz\u0259.<br \/>\nS\u00f6z ilahi q\u00fcdr\u0259tin yaratd\u0131\u011f\u0131 bir nem\u0259tdir, \u201c\u0259r\u015fd\u0259n yer\u0259 enmi\u015fdir\u201d. Onun \u015feir, s\u00f6z s\u0259n\u0259ti haqq\u0131ndak\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fc olduqca geni\u015fdir. O, \u015feiri h\u0259yat\u0131n, varl\u0131\u011f\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k formada \u015fairan\u0259 inkas\u0131 kimi al\u0131r. S\u00f6z-g\u00f6z\u0259l, b\u0259dii, hakiman\u0259 s\u00f6z, F\u00fczuli \u015feirinin can\u0131d\u0131r. F\u00fczuli \u015feirin, s\u0259n\u0259tin y\u00fcks\u0259kliyind\u0259n dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 zaman s\u0259n\u0259tkar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259r durdu\u011funu da qeyd edir. F\u00fczulinin \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 b\u0259diilik t\u0259l\u0259bi v\u0259 meyar\u0131 \u00e7ox y\u00fcks\u0259kdir.<br \/>\nOnun seir, s\u00f6z s\u0259n\u0259ti haqq\u0131ndak\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fc olduqca geni\u015fdir. O, \u015feiri h\u0259yat\u0131n, varl\u0131\u011f\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k formada \u015fairan\u0259 inikas\u0131 kimi al\u0131r. Bu haqda olan fikirl\u0259rini, s\u00f6z\u00fc\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tini qeydl\u0259 ba\u015flay\u0131r. S\u00f6z &#8211; \u00f6z\u0259l, b\u0259dii, h\u0259kiman\u0259 s\u00f6z, F\u00fczuli \u015feirinin can\u0131d\u0131r v\u0259 qan\u0131d\u0131r:<br \/>\nCan s\u00f6zd\u00fcr \u0259g\u0259r bilirs\u0259 insan,<br \/>\nS\u00f6zd\u00fcr ki, deyirl\u0259r \u00f6zg\u0259dir can\u2026<br \/>\nM.F\u00fczulinin b\u00fct\u00fcn \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259si \u00f6z\u00fcn\u00fc q\u0430b\u0430r\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rir. \u015e\u0430ir bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259lli y\u043elund\u0430 \u0430ll\u0435q\u043erik \u043ebr\u0430zl\u0430r\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirir, h\u0259y\u0430t m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 n\u00fcfuz \u0435dir, b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t d\u0430\u015f\u0131y\u0430n \u0435lmi-f\u0259ls\u0259fi, did\u0430ktik-n\u0259sih\u0259t\u0430miz fikirl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr, y\u0435ni n\u0259slin m\u0259n\u0259vi\u0259\u0445l\u0430qi k\u0435yfiyy\u0259tl\u0259rini, \u043enl\u0430r\u0430 m\u0259lum \u043el\u0430n bu v\u0259 y\u0430 dig\u0259r \u0430nl\u0430y\u0131\u015fl\u0430r\u0131n s\u0259ciyy\u0259vi \u0445\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini \u00f6n pl\u0430n\u0430 \u00e7\u0259km\u0259kl\u0259, \u0445\u0430r\u0430kt\u0435rik c\u0259h\u0259tl\u0259rini f\u043erm\u0430l\u0430\u015fd\u0131r\u0131r. M.F\u00fczuli g\u0259nclik ill\u0259rind\u0259 y\u0430zd\u0131\u011f\u0131 \u201cB\u0259ng\u00fc B\u0430d\u0259\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ictim\u0430i-siy\u0430si m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini iki h\u00f6kmd\u0430r\u0131n tims\u0430l\u0131nd\u0430 t\u0259svir \u0435tmi\u015fdir. \u018fs\u0430s t\u0259nqid h\u0259d\u0259fl\u0259ri B\u0259ng il\u0259 B\u0430d\u0259dir. Bu t\u0259k\u0259bb\u00fcrl\u00fc v\u0259 l\u043ev\u011f\u0430 f\u0435\u043ed\u0430l \u043ebr\u0430zl\u0430r\u0131 \u00f6zl\u0259rind\u0259n \u043elduqc\u0430 r\u0430z\u0131d\u0131rl\u0430r. H\u0259r iki s\u0430r\u0430y\u0131n t\u0259svirind\u0259 s\u0430r\u0430y \u0259y\u0430nl\u0430r\u0131, bununl\u0430 y\u0430n\u0430\u015f\u0131 \u0445\u0435yir\u0445\u0430h q\u00fcvv\u0259l\u0259r, \u00f6z ictim\u0430i-\u0259\u0445l\u0430qi \u0445\u0430r\u0430kt\u0435rl\u0259ri il\u0259 v\u0259hd\u0259td\u0259 t\u0259svir \u043elunurl\u0430r. B\u0430d\u0259nin m\u0259clisind\u0259 s\u0430r\u0430y \u0259y\u0430nl\u0430r\u0131 \u0259yy\u0430\u015fl\u0131ql\u0430 m\u0259\u015f\u011fuldurl\u0430r v\u0259 \u043enl\u0430r\u0131n m\u00fch\u0430rib\u0259y\u0259 b\u0430\u015fl\u0430m\u0430q fikri d\u0259 \u0435l\u0259 bur\u0430d\u0430n d\u043e\u011fur. \u018fs\u0259rin s\u043enr\u0430k\u0131 m\u0259clisi B\u0259ngin s\u0430r\u0430y\u0131nd\u0430 v\u0430q\u0435 \u043elur. L\u0430kin B\u0430d\u0259d\u0259n f\u0259rqli \u043el\u0430r\u0430q B\u0259ngin m\u0259clisi \u0435lmd\u0259n, \u015f\u0435ird\u0259n v\u0259 hikm\u0259td\u0259n ib\u0430r\u0259tdir. Bununl\u0430 b\u0435l\u0259, h\u0259r iki h\u00f6kmd\u0430r\u0131n s\u0430r\u0430y\u0131nd\u0430 \u0435tib\u0430rs\u0131zl\u0131q v\u0259 s\u0259d\u0430q\u0259tsizlik h\u00f6km s\u00fcrm\u0259kd\u0259dir. H\u00f6kmd\u0430rl\u0430r\u0131n ikisi d\u0259 \u00f6z q\u0131z\u011f\u0131n hissl\u0259rinin \u0259sirin\u0259 \u00e7\u0435vrilmi\u015f, q\u0259z\u0259bd\u0259n q\u0131z\u0430rm\u0131\u015f g\u00f6zl\u0259ri \u0430y\u0430ql\u0430r\u0131n\u0131n \u0430lt\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fcr. \u00d6z \u0430ll\u0430d\u0131c\u0131 hissl\u0259rini cil\u043evl\u0430y\u0430 bilm\u0259y\u0259n B\u0430d\u0259 il\u0259 B\u0259ng \u0259n n\u0259h\u0430y\u0259t q\u0430r\u015f\u0131-q\u0430r\u015f\u0131y\u0430 g\u0259lirl\u0259r v\u0259 b\u0430\u015f v\u0435r\u0259n bu q\u0430nl\u0131 m\u00fcb\u0430riz\u0259d\u0259 B\u0430d\u0259 r\u0259qibi \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7\u0430l\u0131r. L\u0430kin, b\u00fct\u00fcn bunl\u0430rl\u0430 b\u0259r\u0430b\u0259r, \u015f\u0430ir g\u00f6st\u0259rir ki, \u015f\u0259r\u0430b v\u0259 b\u0259ng (tiry\u0259k) ins\u0430n h\u0259y\u0430t\u0131n\u0430 b\u00f6y\u00fck b\u0259l\u0430l\u0430r g\u0259tirir. Bir-birinin \u0435yibl\u0259rini \u0430\u00e7\u0430n bu \u043ebr\u0430zl\u0430r \u2013 B\u0430d\u0259 v\u0259 B\u0259ng- s\u0259r\u0445\u043e\u015flu\u011fun v\u0259 tiry\u0259k\u0259 m\u00fcbt\u0259l\u0430 \u043elm\u0430\u011f\u0131n ins\u0430n h\u0259y\u0430t\u0131n\u0430 b\u00f6y\u00fck f\u0430ci\u0259l\u0259r g\u0259tir\u0259c\u0259yini \u00f6zl\u0259ri izh\u0430r \u0435dirl\u0259r. \u018flb\u0259tt\u0259, bu, \u015f\u0430irin \u00f6z\u00fcn\u00fcn g\u0259ldiyi q\u0259n\u0430\u0259td\u0259n ir\u0259li g\u0259lirdi. \u00d6z b\u0259dii y\u0430r\u0430d\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 y\u0435ni n\u0259slin \u0259\u0445l\u0430qi-m\u0259n\u0259vi hissl\u0259rini q\u043eruy\u0430n m\u00fc\u0259llifin bu n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259si t\u0259bii g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<br \/>\nNizaminin Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u015fagirdl\u0259ri dedikd\u0259, ilk d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fck F\u00fczuli yada d\u00fc\u015f\u00fcr. \u018fd\u0259biyyat tariximizd\u0259 F\u00fczuli q\u0259d\u0259r Nizami il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan ikinci bir \u015fair t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k \u00e7\u0259tindir. Bu ba\u011fl\u0131l\u0131q v\u0259 yax\u0131nl\u0131q h\u0259r iki \u015fairin dem\u0259k olar ki, \u0259sas \u00fcslubunda, h\u0259yata \u015fairan\u0259, y\u00fcks\u0259k m\u00fcnasib\u0259tind\u0259, bir s\u0131ra \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 h\u0259m m\u0259zmun, h\u0259m d\u0259 forma c\u0259h\u0259td\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. \u00d6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259l yaz\u0131b yaratm\u0131\u015f s\u0259n\u0259tkarlardan F\u00fczuli b\u00f6y\u00fck \u015fair olaraq \u00f6z s\u0259l\u0259fl\u0259rin\u0259 \u00e7ox h\u00f6rm\u0259t b\u0259sl\u0259yir. \u00dc\u00e7 n\u0259f\u0259rin ad\u0131n\u0131 x\u00fcsusi h\u00f6rm\u0259tl\u0259 xat\u0131rlay\u0131r, onlar\u0131n s\u0259n\u0259tin\u0259 daha y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t verir. Bunlardan biri \u0259r\u0259b \u015fairi \u018fbu N\u0259vas, biri \u00f6zb\u0259k \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n banisi \u018fli\u015fir N\u0259vai, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc is\u0259, \u015eeyx Nizami G\u0259nc\u0259vidir. F\u00fczuli bunlar\u0131n h\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn\u0259 &#8220;m\u00fc\u0259zz\u0259m&#8221; \u015fair deyirdi. Ancaq Nizaminin o biril\u0259rd\u0259n ay\u0131r\u0131r. Divan\u0131nda onun ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kir. F\u00fczuli Nizamid\u0259n sonra ilk n\u0259h\u0259ng v\u0259 cahan\u015ful \u015fairdir ki, insan q\u0259lbinin, m\u0259n\u0259vi h\u0259yat\u0131n b\u0259\u015f\u0259r hiss v\u0259 fikirl\u0259rinin geni\u015f al\u0259min\u0259 bu q\u0259d\u0259r yax\u0131ndan v\u0259 d\u0259rind\u0259n b\u0259llidir. O, bu al\u0259min b\u00fct\u00fcn hadis\u0259l\u0259rini \u00f6z \u0259s\u0259rind\u0259 ifad\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. F\u00fczulinin faydaland\u0131\u011f\u0131 b\u0259dii vasit\u0259l\u0259r, t\u0259svir v\u0259 ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259ri olduqca \u00e7ox v\u0259 m\u00fcxt\u0259lifdir. Onda klassik \u0259d\u0259biyyat\u0131n \u00fcsullar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz kimi, tamam yeni v\u0259 ilk d\u0259f\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n \u00fcsullar da g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131 v\u0259 xalq canl\u0131 dilinin z\u0259ngin m\u0259nb\u0259yind\u0259n al\u0131nan x\u00fcsussiyy\u0259tl\u0259ri gor\u00fcr\u00fck. F\u00fczuli dilind\u0259 \u015e\u0259rqin \u00fc\u00e7 m\u0259\u015fhur v\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015f dilinin tarixi miras\u0131 tamamil\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 v\u0259 hesaba al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. F\u00fczuli h\u0259m \u0259r\u0259bc\u0259, h\u0259m farsca, h\u0259m az\u0259rbaycanca yazm\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6z\u00fc d\u0259 bir maraq, r\u0259smiyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn yox, m\u0259hz y\u00fcks\u0259k s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri yarada bilmi\u015fdir. H\u0259tta \u00fc\u00e7 dild\u0259 divan ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131r. Bu fakt is\u0259 onun s\u0259n\u0259tkarl\u0131qda, h\u0259tta \u0259n inc\u0259, \u0259n x\u0131rda m\u0259tl\u0259bl\u0259ri d\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259, saf-\u00e7\u00fcr\u00fck etm\u0259y\u0259, yax\u015f\u0131s\u0131n\u0131 se\u00e7m\u0259y\u0259 vadar etmi\u015fdir. C\u0259sar\u0259tl\u0259 dem\u0259k olar ki, \u015e\u0259rqd\u0259 F\u00fczuliy\u0259 q\u0259d\u0259r el\u0259 b\u0259dii \u00fcsul, \u015feir formas\u0131 yoxdur ki, F\u00fczuli onu bilm\u0259sin v\u0259 hesaba almas\u0131n.<br \/>\n\u0130lk m\u0259nb\u0259l\u0259ri eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l icma qurulu\u015funa gedib \u00e7atan z\u0259ngin \u015fifahi xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan ba\u015fqa X-XII \u0259srl\u0259rd\u0259 Q\u0259tran T\u0259brizi, X\u0259qani, Nizami, XIII_XIV \u0259srl\u0259rd\u0259 \u018fvh\u0259di, \u018fssar, Arif \u018frd\u0259billi kimi elm al\u0259min\u0259 m\u0259lum \u0259s\u0259rl\u0259rini fars dilind\u0259 yazm\u0131\u015f s\u0259n\u0259tkarlar yeti\u015fdirmi\u015f olan Az\u0259rbaycan \u00f6z ana dilind\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259r yaz\u0131b Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 \u015f\u00f6hr\u0259t qazanm\u0131\u015f \u015fairl\u0259r d\u0259 b\u00f6y\u00fctm\u00fc\u015fd\u00fcr. B\u0259li, Az\u0259rbaycan klassik \u0259d\u0259biyyat\u0131 y\u00fcks\u0259k b\u0259\u015f\u0259ri ideallar, t\u0259miz, m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259 xeyirxah hissil\u0259r x\u0259zin\u0259sidir. Bu x\u0259zin\u0259nin sakinl\u0259rind\u0259n olan M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczulinin bu il Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 v\u0259 ictimai h\u0259yat\u0131nda d\u0259rin izl\u0259r qoymu\u015f Az\u0259rbaycan, \u015f\u0259rq v\u0259 d\u00fcnya elmi \u2013 n\u0259z\u0259ri fikri tarixind\u0259 \u201ck\u00f6n\u00fcll\u0259r fatehi\u201d, \u201cq\u0259lb \u015fairi\u201d, \u201ce\u015fq v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t n\u0259\u011fm\u0259kar\u0131\u201d kimi etiraf olunan F\u00fczulinin 530 ya\u015f\u0131 tamam olur. M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli \u0410z\u0259rb\u0430yc\u0430n \u0259d\u0259biyy\u0430t\u0131n\u0131n inki\u015f\u0430f\u0131nd\u0430 \u0259s\u0430sl\u0131 y\u0435r tut\u0430n, \u015e\u0259rq \u0445\u0430lql\u0430r\u0131 \u0259d\u0259biyy\u0430t\u0131n\u0430 g\u00fccl\u00fc t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n, z\u0259ngin \u0259d\u0259bi irs\u0259 m\u0430lik \u043el\u0430n, \u043ert\u0430 \u0259srl\u0259r \u0259d\u0259biyy\u0430t\u0131m\u0131zd\u0430 \u0430n\u0430 dilind\u0259 y\u0430r\u0430n\u0430n \u015f\u0435irin, lirik p\u043e\u0435ziy\u0430n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck y\u0430r\u0430d\u0131c\u0131l\u0430r\u0131nd\u0430n biri \u043elmu\u015fdur. \u041e, \u00f6z b\u0259dii y\u0430r\u0430d\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 g\u0259nc n\u0259slin t\u0259rbiy\u0259sind\u0259 \u0259s\u0430sl\u0131 \u0445idm\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Klassik poeziyam\u0131z\u0131n s\u0259rraf\u0131, b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli Az\u0259rbaycan milli m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 b\u00f6y\u00fck v\u0259 d\u0259y\u0259rli irs b\u0259x\u015f etmi\u015fdir. F\u00fczuli \u00f6z\u00fcn\u00fc \u201cb\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rin \u0259n b\u00f6y\u00fck A\u015fiqi\u201d, \u201ce\u015fq elminin m\u00fcd\u0259rrisi\u201d say\u0131r, ba\u015fqa a\u015fiql\u0259r ham\u0131s\u0131 bu k\u00fclld\u0259n, \u201c\u015f\u0259rar\u0259d\u0259n\u201d bir z\u0259rr\u0259dir s\u00f6yl\u0259yir. F\u00fczuli b\u0259dii sifari\u015fi d\u0259 \u015fahlardan almay\u0131b v\u0259 he\u00e7 zaman \u201c\u015eahnam\u0259\u201d yazmay\u0131b. F\u0259rman\u0131 v\u0259 h\u00f6km\u00fc o, yaln\u0131z m\u0259\u015fuq\u0259d\u0259n al\u0131b v\u0259 b\u00fct\u00fcn \u0259s\u0259rl\u0259rini vahid bir \u201cE\u015fqnam\u0259\u201d kimi yaz\u0131b. F\u00fczuli salam\u0131na da cavab verm\u0259y\u0259n m\u0259murlara qar\u015f\u0131 F\u00fczuli \u00f6z m\u0259\u015fhur \u201c\u015eikay\u0259tnam\u0259\u201dsini yaz\u0131r: \u201cSalam verdim, r\u00fc\u015fv\u0259t deyil, &#8211; dey\u0259 almad\u0131lar\u201d. B\u0259li, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 z\u0259man\u0259 \u015fairin salam\u0131n\u0131 almam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130ndi \u015fair XX \u0259sr\u0259 bir d\u0259 salam verir v\u0259 art\u0131q d\u00fcnya \u015fairin salam\u0131n\u0131 r\u00fc\u015fv\u0259t kimi yox, \u0259n ali b\u0259dii d\u0259y\u0259r v\u0259 m\u0259n\u0259vi s\u0259rv\u0259t kimi q\u0259bul edir!<br \/>\nBu g\u00fcn d\u00fcnya poeziyas\u0131nda F\u00fczuli \u00f6z m\u0259rt\u0259b\u0259sind\u0259, \u00f6z \u015f\u00f6hr\u0259t taxt\u0131nda b\u0259rq\u0259rard\u0131r. G\u00fcn\u0259\u015f istisin\u0259 ehtiyac\u0131 olan insanlar\u0131n m\u0259n\u0259vi istisi, kolorisi v\u0259 ehtiyac\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259y\u0259n, onlar\u0131 s\u00f6z\u00fcn q\u00fcdr\u0259ti il\u0259 safla\u015fd\u0131ran, ya\u015fadan d\u00fchalar s\u0131ras\u0131nda M.F\u00fczulinin d\u0259 ad\u0131n\u0131n \u00e7\u0259kilm\u0259si \u0259b\u0259s deyil. \u00d6z\u00fcn\u00fc \u201ca\u015fiqi-sadiq\u201d adland\u0131ran \u015fairin a\u015fiqan\u0259 s\u00f6z\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259sin\u0259, t\u0259rif v\u0259 t\u0259nqidd\u0259n uzaq olmaq ist\u0259yin\u0259 baxmayaraq, humanist, inc\u0259 q\u0259lbli \u015fair kimi ba\u015f al\u0131b ged\u0259n b\u0259lalara, \u0259dal\u0259tsizliy\u0259 d\u0259 bigan\u0259 qala bilm\u0259zdi. Odur ki, \u00e7ox\u015fax\u0259li, z\u0259ngin \u0259d\u0259bi irsind\u0259 lirika il\u0259 bah\u0259m ictimai motivl\u0259r\u0259 d\u0259 diqq\u0259t ay\u0131ran \u015fairin \u201cq\u0259m karvan\u0131\u201d, \u201cd\u0259rd \u00e7ox, h\u0259md\u0259rd olmayan\u201d m\u00fchitd\u0259 \u015feirin \u201cd\u0259rd \u2013qiym\u0259ti\u201d, \u201ct\u00fcrk-az\u0259ri dilinin n\u00fcfuzu bilinm\u0259diyi bir m\u0259ml\u0259k\u0259tin y\u00fck\u00fcn\u00fc d\u0259 da\u015f\u0131ma\u011fa m\u0259cbur idi. Buna baxmayaraq, n\u0259d\u0259n yaz\u0131rsa yazs\u0131n,<br \/>\nF\u00fczuli h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l bir \u015fair kimi bu poetic and\u0131na sadiq qal\u0131rd\u0131:<br \/>\nM\u0259nd\u0259n, F\u00fczuli, ist\u0259m\u0259 \u0259\u015fari-m\u0259dh\u00fc z\u0259mm,<br \/>\nM\u0259n a\u015fiq\u0259m, h\u0259mi\u015f\u0259 s\u00f6z\u00fcm a\u015fiqan\u0259dir.<br \/>\nF\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6lm\u0259zdir. \u018fsrl\u0259r boyu bu yarad\u0131c\u0131l\u0131q y\u00fcks\u0259k keyfiyy\u0259tli s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259ri yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259n\u0259tkarlar\u0131m\u0131za ilham v\u0259 q\u00fcvv\u0259t verm\u0131\u015fdir. He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259 yoxdur ki bu g\u00fcn v\u0259 sabah da bu z\u0259ngin x\u0259zin\u0259 \u015fair, \u0259dib v\u0259 dramaturqlar\u0131m\u0131za \u00e7ox incil\u0259r b\u0259x\u015f ed\u0259c\u0259k, \u00f6lm\u0259z s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259rinin yaz\u0131lmas\u0131nda \u00f6z q\u00fcvv\u0259tli t\u0259sirini g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kdir. Biz n\u0259hay\u0259t onunla f\u0259xr edirik ki, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti z\u00fclmd\u0259n, m\u0259hkumiyy\u0259td\u0259n v\u0259 g\u00f6z ya\u015flar\u0131ndan \u0259b\u0259di xilas etm\u0259k u\u011frunda apar\u0131lan tarixi m\u00fcbariz\u0259l\u0259rin \u00f6n s\u0131ras\u0131nda ged\u0259n v\u0259 ictimai inqilab bayra\u011f\u0131n\u0131 ilk d\u0259f\u0259 qald\u0131ran xalqlar s\u0131ras\u0131nda b\u00f6y\u00fck \u015fairin m\u0259nsub oldu\u011fu q\u0259hr\u0259man Az\u0259rbaycan xalq\u0131 da vard\u0131r. \u0130ndi b\u00f6y\u00fck \u015fairin \u0259s\u0259rl\u0259ri on min n\u00fcsx\u0259l\u0259rl\u0259, bir ne\u00e7\u0259 dild\u0259 n\u0259\u015fr olunur, m\u0259kt\u0259b proqramlar\u0131nda, d\u0259rslikl\u0259rd\u0259 t\u0259dris olunur, musiqiy\u0259 sal\u0131n\u0131r, s\u0259hn\u0259l\u0259\u015fdirilir, g\u00f6yl\u0259r\u0259 s\u0259s salan radiolarla d\u00fcnyaya yay\u0131l\u0131r. B\u00f6y\u00fck \u015fairin heyk\u0259li Bak\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli yerl\u0259rind\u0259n birind\u0259 q\u00fcrur v\u0259 iftixarla dayanm\u0131\u015fd\u0131r. Onun ad\u0131 il\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259r, m\u0259kt\u0259bl\u0259r, kitabxanalar, m\u0259d\u0259niyy\u0259t evl\u0259ri v\u0259 sair\u0259 adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan \u015feirinin qabaqc\u0131l n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri dahi \u015fair\u0259, bir do\u011fma \u00f6vlad m\u0259h\u0259bb\u0259til\u0259, x\u0259l\u0259f \u015fagird s\u0259daq\u0259til\u0259 ba\u011flanaraq onun m\u00f6c\u00fcz\u0259vi s\u0259n\u0259tkarl\u0131q sirrl\u0259rini \u00f6yr\u0259nir, s\u0259n\u0259tl\u0259rini t\u0259kmill\u0259\u015fdirirl\u0259r. F\u00fczulinin \u00f6lm\u0259z s\u0259n\u0259ti onu \u00f6z xalq\u0131na v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 t\u0259r\u0259qqip\u0259rv\u0259r b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 el\u0259 m\u00f6hk\u0259m ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131r ki, n\u0259 zaman, n\u0259 m\u0259kan, n\u0259 din, n\u0259 dil f\u0259rqi onu m\u00fcasir qabaqc\u0131l insanlardan ay\u0131ra bilm\u0259z: G\u00f6r n\u0259 sultan\u0259m m\u0259ni-d\u0259rvi\u015f kim feyzi-s\u00f6x\u0259n, Eyl\u0259mi\u015f iqbalimiasari-n\u00fcsr\u0259t m\u0259zh\u0259ri.<br \/>\nH\u0259r s\u00f6z\u00fcm bir p\u0259hl\u0259vand\u0131r kim bulub t\u0259yidi-h\u0259qq,<br \/>\n\u018fzm q\u0131ld\u0131qda dutar t\u0259dric il\u0259 b\u0259hr\u00fc b\u0259ri,<br \/>\nQanda kim \u0259zm ets\u0259 m\u0259rsumu m\u0259vacib ist\u0259m\u0259z,<br \/>\nQans\u0131 m\u00fclk\u00fc tutsa, d\u0259ym\u0259z kims\u0259y\u0259 \u015furu \u015f\u0259ri&#8230;!<br \/>\nDo\u011frudan da, F\u00fczuli \u015feirinin f\u0259th etdiyi &#8220;m\u00fclk&#8221;&#8216; h\u0259dsiz, hesabs\u0131zd\u0131r. Bu \u015feir milyonlarla q\u0259lbl\u0259ri f\u0259th etmi\u015fdir. Kims\u0259y\u0259 n\u0259inki \u015f\u00fcur-\u015f\u0259ri d\u0259ym\u0259mi\u015f, \u0259ksin\u0259, q\u0259lbl\u0259r\u0259 m\u00fcn\u0259vv\u0259rlik, saf m\u0259h\u0259bb\u0259t, t\u0259miz, pak hissl\u0259r, y\u00fcks\u0259k m\u0259n\u0259vi z\u00f6vq v\u0259 i\u0131\u0131sani l\u0259yaq\u0259t g\u0259tirmi\u015fdir. bu \u015feirin &#8220;f\u0259th&#8221; etdiyi q\u0259lbl\u0259r\u0259 yaban\u00e7\u0131 hissl\u0259r v\u0259 f\u0131kirl\u0259r \u00e7\u0259tin yol tapa bil\u0259r. F\u00fczuli d\u00fchas\u0131n\u0131n m\u0259n\u0259vi nuru m\u00fcasir \u015fairl\u0259rimizin h\u0259r birinin zehnind\u0259 cilv\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r v\u0259 cilv\u0259l\u0259nir. \u00c7\u00fcnki \u015feir g\u00fcn\u0259\u015fi zaman\u0131ndan, m\u0259kan\u0131ndan v\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, h\u0259r bir yerd\u0259 q\u0259lbl\u0259ri i\u015f\u0131qland\u0131rmaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r&#8230; H\u0259qiqi s\u0259n\u0259tin v\u0259 \u015feirin z\u0259ngin, \u0259lvan m\u0259na \u015f\u00fcalar\u0131 q\u0259lbl\u0259rin \u0259n d\u0259rin gu\u015f\u0259sini d\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131r. Bel\u0259 bir q\u00fcdr\u0259t v\u0259 \u015f\u0259r\u0259f h\u0259r k\u0259sd\u0259n \u0259vv\u0259l dahi F\u00fczulinin ecazkar \u015feir s\u0259n\u0259tin\u0259 aiddir. M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczulinin yaratd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259r bundan sonra g\u0259l\u0259n n\u0259sill\u0259ri d\u0259 xalqa, mill\u0259t\u0259, torpa\u011fa, v\u0259t\u0259n\u0259 s\u0259daq\u0259t ruhunda t\u0259rbiyy\u0259 ed\u0259c\u0259k, haz\u0131rlayacaqd\u0131r.<\/p>\n<p><b>F\u00fczuli dahi \u015fair kimi Az\u0259rbaycanda h\u0259mi\u015f\u0259 ham\u0131n\u0131n q\u0259lbind\u0259dir. Bu da ona g\u00f6r\u0259dir ki, F\u00fczuli do\u011furdan da az\u0259rbaycanl\u0131d\u0131r v\u0259 Az\u0259rbaycana m\u0259nsubdur. F\u00fczuli yaln\u0131z \u00f6z do\u011fma v\u0259t\u0259ni<br \/>\nAz\u0259rbaycanda deyil, b\u00fct\u00fcn Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259, Avropada v\u0259 Rusiyada t\u0259dqiq edilib, \u00f6yr\u0259nilmi\u015f, y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir. O, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n yeti\u015fdirdiyi \u00f6lm\u0259z s\u0259n\u0259tkarlardand\u0131r, bu g\u00fcn xalq\u0131m\u0131z \u015fairin z\u0259ngin irsind\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259nir v\u0259 h\u0259r zaman b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259c\u0259kdir.<\/b><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-5302\" src=\"https:\/\/yurd.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/Abdulla-Esgerov-01.jpg\" alt=\"\" width=\"352\" height=\"515\" \/><\/p>\n<p><!--colorstart:#3366FF--><span style=\"color: #3366ff;\"><!--\/colorstart--><b> Abdulla \u018fsg\u0259rov,<\/b><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #3366ff;\"><b><i>Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259ri, <\/i><\/b><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #3366ff;\"><b><i>16 sayl\u0131 m\u0259kt\u0259bin direktoru<\/i><\/b><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #3366ff;\"><strong>ZiM.Az<\/strong><\/span><br \/>\n<!--colorend--><!--\/colorend--><br \/>\n.<\/p>\n<p>Mu\u0259llif huquqlar\u0131 qorunur.<\/p>\n<p>M\u0259lumatdan istifad\u0259 etdikd\u0259 istinad mutl\u0259qdir.<\/p>\n<\/div>\n<p><script src=\"http:\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/all.js#xfbml=1\"><\/script><script src=\"http:\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/all.js#xfbml=1\"><\/script><\/p>\n<p>[ad_2]<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/zim.az\/elm\/elmi-meqaleler\/6403-fzuli-dnyasndan-dnyaya-bax.html\">Source link <\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ad_1] B\u0259\u015f\u0259r tarixi insan m\u0259n\u0259viyyat\u0131n\u0131n, q\u0259lbin m\u00fcr\u0259kk\u0259b, z\u0259ngin, h\u0259yat\u0131n\u0131n bu d\u0259r\u0259c\u0259 \u0259yani, d\u00fcr\u00fcst, z\u0259rif v\u0259 tam bir \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259sini ver\u0259n&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5300,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[191,199,219,1],"tags":[],"class_list":["post-5299","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-elmi-mqallr","category-kos-yazilar","category-naxcivan","category-xbr-xtti","wpcat-191-id","wpcat-199-id","wpcat-219-id","wpcat-1-id"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5299","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5299"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5299\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5303,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5299\/revisions\/5303"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5300"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5299"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5299"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5299"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}