{"id":5398,"date":"2024-04-26T23:39:38","date_gmt":"2024-04-26T19:39:38","guid":{"rendered":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=5398"},"modified":"2024-04-26T23:39:38","modified_gmt":"2024-04-26T19:39:38","slug":"m%c9%99cm%c9%99us-su%c9%99ra-%c9%99d%c9%99bi-m%c9%99clisi-haqqinda-t%c9%99dqiqata-baxis-zim-az","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=5398","title":{"rendered":"\u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259clisi haqq\u0131nda t\u0259dqiqata bax\u0131\u015f \u00bb ZiM.Az"},"content":{"rendered":"<p> [ad_1]<br \/>\n<\/p>\n<div><!--TBegin:http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2024-04\/1714160345_sebine-x-ehmedova-001.jpg|right--><a href=\"http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2024-04\/1714160345_sebine-x-ehmedova-001.jpg\" rel=\"highslide\" class=\"highslide\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2024-04\/thumbs\/1714160345_sebine-x-ehmedova-001.jpg\" style=\"float:right;\" alt=\" \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259clisi haqq\u0131nda t\u0259dqiqata bax\u0131\u015f\" title=\" \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259clisi haqq\u0131nda t\u0259dqiqata bax\u0131\u015f\"\/><\/a><!--TEnd--><!--colorstart:#CC0000--><span style=\"color:#CC0000\"><!--\/colorstart--><b>Salid\u0259 \u015e\u018fR\u0130FOVA<br \/><i>filologiya elml\u0259ri doktoru, AMEA-n\u0131n professoru,<br \/>Rusiya T\u0259bi\u0259t Elml\u0259ri Akademiyas\u0131n\u0131n h\u0259qiqi \u00fczv\u00fc<br \/>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131<br \/>Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutu<br \/>M\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fc Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u015f\u00f6b\u0259sinin ba\u015f elmi i\u015f\u00e7isi<\/i><\/b><!--colorend--><\/span><!--\/colorend--><\/p>\n<p><!--colorstart:#3366FF--><span style=\"color:#3366FF\"><!--\/colorstart--><!--sizestart:4--><span style=\"font-size:14pt;\"><!--\/sizestart--><b>\u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259clisi haqq\u0131nda t\u0259dqiqata bax\u0131\u015f<\/b><!--sizeend--><\/span><!--\/sizeend--><!--colorend--><\/span><!--\/colorend--><\/p>\n<p><b>Filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent S\u0259bin\u0259 Namus q\u0131z\u0131 \u018fhm\u0259dovan\u0131n \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259clisi v\u0259 XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131-XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti (\u0259lyazma qaynaqlar\u0131 \u0259sas\u0131nda)\u201d m\u00f6vzusunda t\u0259dqiqat\u0131 giri\u015f, yar\u0131mf\u0259sill\u0259r\u0259 ayr\u0131lm\u0131\u015f 4 f\u0259sil, n\u0259tic\u0259 v\u0259 \u0259d\u0259biyyat siyah\u0131s\u0131ndan ibar\u0259tdir.<\/b><\/p>\n<p>XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131 \u2013 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259si olmas\u0131, bu m\u00fchitin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin m\u00fcxt\u0259lif \u0259d\u0259bi janrlarda q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131qlar\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 soyk\u00f6k\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131qlar\u0131, milli \u015f\u00fcurun formala\u015fmas\u0131na t\u0259sirl\u0259ri, M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli, Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabir kimi \u0259dibl\u0259rd\u0259n t\u0259sirl\u0259nm\u0259l\u0259ri, klassikl\u0259rimiz\u0259 n\u0259zir\u0259l\u0259r, t\u0259xmisl\u0259r, t\u0259zminl\u0259r yazaraq Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin daha da z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259l\u0259rinin t\u0259dqiqatda \u0259ksini tapmas\u0131 maraq k\u0259sb edir. \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d \u00fczvl\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rinin dig\u0259r \u0259d\u0259bi m\u0259clisl\u0259rd\u0259n f\u0259rql\u0259nm\u0259sinin spesifik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirilm\u0259si, \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d m\u0259clisinin f\u0259aliyy\u0259tinin son ill\u0259rind\u0259 \u201cT\u00fcrk s\u0259si\u201d \u015fairl\u0259r c\u0259miyy\u0259tinin t\u0259\u015fkil olunmas\u0131 faktiki m\u0259nb\u0259l\u0259r \u0259sas\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmas\u0131na toxunmas\u0131 da t\u0259dqiqatda diqq\u0259td\u0259n yay\u0131nm\u0131r.<\/p>\n<p><b>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u0259d\u0259bi m\u00fchitl\u0259rin i\u015fl\u0259nilm\u0259si v\u0259 t\u0259dqiq edilm\u0259si<\/b><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u0259d\u0259bi m\u00fchitl\u0259rin i\u015fl\u0259nilm\u0259si v\u0259 t\u0259dqiq edilm\u0259si aktual m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259ndir. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda \u0259d\u0259bi m\u0259clisl\u0259rin t\u0259dqiq edilm\u0259sin\u0259 daim maraq \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Mir C\u0259lal Pa\u015fayevin \u201cAz\u0259rbaycanda \u0259d\u0259bi m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u201d, N\u0259sr\u0259ddin Qarayevin \u201cXIX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi m\u0259clisl\u0259ri\u201d, \u018fsg\u0259r Q\u0259dimovun \u201cXIX \u0259sr Ordubad \u0259d\u0259bi m\u00fchiti\u201d, Alxan M\u0259mm\u0259dovun \u201c\u015eamax\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti (XIX \u0259srin ortalar\u0131ndan mart 1918-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r)\u201d, Mirha\u015f\u0131m Tal\u0131\u015fl\u0131n\u0131n \u201cXIX \u0259sr L\u0259nk\u0259ran \u0259d\u0259bi m\u00fchiti\u201d, Ayt\u0259n Hac\u0131yevan\u0131n \u201cQaraba\u011f \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni m\u00fchiti (XIX \u0259srin II yar\u0131s\u0131-XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259ri)\u201d, Qivami Qaz\u0131yev \u201cG\u0259nc\u0259 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti (1900-1930)\u201d v\u0259 s. monoqrafik t\u0259dqiqatlar Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00f6lg\u0259l\u0259rinin \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni m\u00fchitl\u0259rini m\u00fcxt\u0259lif istiqam\u0259td\u0259n a\u00e7\u0131qlama\u011fa \u015f\u0259rait yarad\u0131r.<br \/>\u018fd\u0259bi m\u0259clisl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rinin t\u0259dqiq edilm\u0259sin\u0259, lakin Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycanda yaranan son \u0259d\u0259bi m\u0259clis kimi \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259clisinin geni\u015f t\u0259dqiq edilm\u0259m\u0259sin\u0259 toxunan S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova qeyd edir ki,  \u201cBak\u0131-Ab\u015feron \u0259d\u0259bi m\u00fchiti, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259clisinin f\u0259aliyy\u0259ti bu vaxta q\u0259d\u0259r kompleks \u015f\u0259kild\u0259 x\u00fcsusi monoqrafik t\u0259dqiqat\u0131n obyekti olmam\u0131\u015fd\u0131r\u201d. M\u00fc\u0259llif bu sah\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n i\u015fl\u0259rin g\u00f6r\u00fclm\u0259si faktlar\u0131na, bu istiqam\u0259td\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f m\u0259nb\u0259\u015f\u00fcnasl\u0131q bazalar\u0131na ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirir: \u201cD\u00fczd\u00fcr, bu istiqam\u0259td\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, t\u0259dqiqat\u0131n m\u0259nb\u0259\u015f\u00fcnasl\u0131q bazas\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 ki, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u018fliabbas M\u00fcznib Bak\u0131 v\u0259 bak\u0131l\u0131 \u015fairl\u0259r haqq\u0131nda ki\u00e7ik h\u0259cmli \u0259s\u0259rl\u0259r yazm\u0131\u015f, Mirz\u0259 \u018fbd\u00fclxal\u0131q Yusif bak\u0131l\u0131 \u015fairl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t t\u0259zkir\u0259 t\u0259rtib etmi\u015f, N\u0259c\u0259fqulu b\u0259y \u015eeydan\u0131n \u201cG\u00fcl\u015f\u0259ni-maarif\u201d t\u0259zkir\u0259sind\u0259 bak\u0131l\u0131 \u015fairl\u0259r\u0259 geni\u015f yer verilmi\u015fdir\u201d.<br \/>Mirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazehin G\u0259nc\u0259d\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 sonralar Tiflis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini u\u011furla davam etdirmi\u015f \u201cDivani-hikm\u0259t\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259clisi (1820-1830), A.A.Bak\u0131xanov t\u0259r\u0259find\u0259n Quba \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u201cG\u00fcl\u00fcstan\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259clisi (1835), F\u0259qir Ordubadi t\u0259r\u0259find\u0259n Ordubad \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u201c\u018fnc\u00fcm\u0259n\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d (\u201c\u015eairl\u0259r y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131\u201d) \u0259d\u0259bi m\u0259clisi (1838), Mirz\u0259 \u0130smay\u0131l Qasir t\u0259r\u0259find\u0259n L\u0259nk\u0259randa \u201cF\u00f6vc\u00fcl-f\u00fcs\u0259ha\u201d (\u201cNatiql\u0259r y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131\u201d) \u0259d\u0259bi m\u0259clisi (1850), Mirz\u0259 R\u0259him F\u0259nan\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc v\u0259 Xur\u015fidbanu Nat\u0259van\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u015eu\u015fada \u201cM\u0259clisi-\u00fcns\u201d (\u201cDostluq m\u0259clisi\u201d) \u0259d\u0259bi m\u0259clisi (1864), Seyid \u018fzim \u015eirvani t\u0259r\u0259find\u0259n \u015eamax\u0131da \u201cBeyt\u00fcs-s\u0259fa\u201d (\u201cS\u0259fan\u0131n evi\u201d) \u0259d\u0259bi m\u0259clisi (1867), \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Mir M\u00f6hs\u00fcn N\u0259vvab t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cM\u0259clisi-f\u0259ramu\u015fan\u201d (\u201cUnudulmu\u015flar\u0131n m\u0259clisi\u201d) \u0259d\u0259bi m\u0259clisi (1872), Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259da\u011fa C\u00fcrmi t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d (\u201c\u015eairl\u0259r m\u0259clisi\u201d, 1880) t\u0259\u015fkil olunmas\u0131 fakt\u0131 t\u0259dqiqatda \u0259ksini tap\u0131r. M\u00fc\u0259llif m\u0259hz XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda \u0259d\u0259bi m\u0259clisl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rinin xeyli geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 toxunur. \u201c\u018fnc\u00fcm\u0259n\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d m\u0259clisinin Ordubadda, \u201cF\u00f6vc\u00fcl-f\u00fcs\u0259ha\u201d L\u0259nk\u0259randa, \u201cBeyt\u00fcs-S\u0259fa\u201d \u015eamax\u0131da, \u201cM\u0259clisi-\u00fcns\u201d \u015eu\u015fada, \u201cM\u0259clisi-f\u0259ramu\u015fan\u201d, \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d Bak\u0131da yeni \u0259d\u0259bi m\u0259clisl\u0259r kimi yaranaraq f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova t\u0259r\u0259find\u0259n vur\u011fulan\u0131r.<\/p>\n<p><b>XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin \u015fairl\u0259rinin klassikl\u0259rd\u0259n t\u0259sirl\u0259nm\u0259l\u0259ri<\/b><\/p>\n<p>\u201cXIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin \u015fairl\u0259ri yuxar\u0131da qeyd olundu\u011fu kimi t\u00fcrk \u0259silli \u015fairl\u0259rd\u0259n Nizamini, N\u0259simini, fars \u015fairl\u0259rind\u0259n Rud\u0259ki, \u00d6m\u0259r X\u0259yyam, S\u0259di v\u0259 Hafizi sev\u0259r\u0259k m\u00fctali\u0259 ets\u0259l\u0259r d\u0259, M\u00f6vlana F\u00fczulini \u00f6zl\u0259rin\u0259 ustad se\u00e7mi\u015f, ondan b\u0259hr\u0259l\u0259nmi\u015f, ondan qidalanm\u0131\u015f, ondan \u00f6yr\u0259nmi\u015fl\u0259r\u201d fikrini s\u0259sl\u0259ndirmi\u015f S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na d\u0259y\u0259r verm\u0259l\u0259rini, bununla da F\u00fczuli \u0259traf\u0131nda yaranan bir \u00e7ox m\u00fcbahis\u0259li m\u0259s\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini \u0259ks etdirir.<br \/>S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin Ha\u015f\u0131m b\u0259y Saqib, \u018fliabbas M\u00fcznib, M\u0259h\u0259mm\u0259da\u011fa C\u00fcrmi, A\u011fak\u0259rim Salik, \u018fb\u00fclh\u0259s\u0259n Vaqif v\u0259 dig\u0259r bu kimi n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 sadiq qalmalar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, dahi s\u00f6z xiridar\u0131n\u0131n t\u0259siri il\u0259 yaz\u0131b-yaratmalar\u0131na toxunmas\u0131 b\u0259dii n\u00fcmun\u0259l\u0259r \u0259sas\u0131nda \u0259sasland\u0131r\u0131r:\u201cHa\u015f\u0131m b\u0259y q\u0259z\u0259ll\u0259rini M\u00f6vlana F\u00fczulinin t\u0259siri il\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 o, q\u0259z\u0259l janr\u0131nda m\u0259har\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u015fairl\u0259nd\u0259ndir. Ha\u015f\u0131m b\u0259yin q\u0259z\u0259l yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na diqq\u0259t ed\u0259rk\u0259n onun F\u00fczulinin x\u0259tti il\u0259 g\u0259l\u0259n z\u0259ngin tarixi t\u0259cr\u00fcb\u0259sinin m\u0259hsulu oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fck\u201d v\u0259 ya \u201c\u018f.M\u00fcznib yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa \u0259ks\u0259r Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin yeti\u015fdirm\u0259l\u0259ri kimi M\u00f6vlana F\u00fczuli e\u015fqi, F\u00fczuliy\u0259 olan sevgisi il\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ilk \u015feirl\u0259ri ba\u015fqa Bak\u0131 \u015fairl\u0259ri kimi F\u00fczuliy\u0259 n\u0259zrir\u0259l\u0259rd\u0259n, t\u0259xmisl\u0259rd\u0259n v\u0259 irfani q\u0259z\u0259ll\u0259rd\u0259n ibar\u0259t idi\u201d.<br \/>S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczulid\u0259n nec\u0259 t\u0259sirl\u0259nm\u0259sini, h\u0259r birinin d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus keyfiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malik olmas\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131qlama\u011fa nail olur. M\u0259s\u0259l\u0259n, M\u0259h\u0259mm\u0259da\u011fa C\u00fcrminin F\u00fczulid\u0259n t\u0259sirl\u0259nm\u0259sini bel\u0259 t\u0259qdim edir: \u201cM\u0259h\u0259mm\u0259da\u011fa C\u00fcrmi F\u00fczuli m\u0259kt\u0259binin \u0259la\u00e7\u0131 \u015fagirdi kimi ustad\u0131n\u0131n \u00fcslubunu m\u0259har\u0259tl\u0259 davam etdirir v\u0259 adi ifad\u0259l\u0259ri b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259t fakt\u0131na \u00e7evir\u0259 bilir, daha do\u011frusu onun q\u0259z\u0259ll\u0259rind\u0259 s\u00f6z\u00fcn b\u0259dii g\u00fcc\u00fc, estetikas\u0131 y\u00fcks\u0259k obrazlarla \u00f6z \u0259ksini tap\u0131r\u201d. S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova A\u011fak\u0259rim Salikin M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczulinin t\u0259siri il\u0259 yaz\u0131b-yaratmas\u0131na bel\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirir: \u201cA\u011fak\u0259rim Salik d\u0259 s\u0259l\u0259fl\u0259rinin \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini pe\u015f\u0259karcas\u0131na davam etdir\u0259n s\u0259n\u0259tkarlar\u0131m\u0131zdan idi\u201d. M\u00fc\u0259llif A\u011fak\u0259rim Salikin d\u0259 \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201dn\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00fczvl\u0259ri kimi m\u0259hz M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczulinin t\u0259siri il\u0259 yaz\u0131b-yaratmas\u0131na da toxunur v\u0259 qeyd edir ki, \u201cM\u0259s\u0259l\u0259n:<br \/><i>D\u0259rd\u00fc q\u0259mi-pinhanim f\u0259th etdi ol ahimd\u0259n,<br \/>Y\u00fcz ah ki, fa\u015f oldu d\u0259rd\u00fc q\u0259mi-pinhani.<\/i><\/p>\n<p>M\u00f6vlana F\u00fczuli bir s\u0131ra \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi, \u201cr\u0259dd\u00fcl \u0259cz \u0259l\u0259s-s\u0259dr\u201d yarad\u0131r, y\u0259ni bir misran\u0131n sonunda g\u0259l\u0259n k\u0259lm\u0259ni \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonra g\u0259l\u0259n misran\u0131n \u0259vv\u0259lin\u0259 el\u0259 \u015f\u0259kild\u0259 sal\u0131r ki, misralar bir-birini olduqca nizaml\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 tamamlay\u0131r. Burda n\u0259inki m\u0259na pozulmur, \u0259ksin\u0259 m\u0259na i\u00e7ind\u0259 m\u0259na yaran\u0131r. Salik m\u0259na a\u00e7ar\u0131n\u0131 misran\u0131n \u0259vv\u0259lin\u0259 salmasa da, bir beytd\u0259ki misralar\u0131 bir-birin\u0259 el\u0259 bir \u015f\u0259kild\u0259 ba\u011flay\u0131r ki, burda b\u0259dii m\u0259na v\u0259 m\u0259tl\u0259bin ifad\u0259 s\u0259rrastl\u0131\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259qiq \u015f\u0259kild\u0259 b\u00fcruz\u0259 verir\u201d.<br \/>\u018fb\u00fclh\u0259s\u0259n Vaqifin q\u0259z\u0259l yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259, h\u0259m\u00e7inin \u201c\u201colmaz\u201d, \u201cs\u00f6z\u201d, \u201ceyl\u0259r\u201d, \u201cyox\u201d r\u0259difli v\u0259 dig\u0259r \u015feirl\u0259rinin forma v\u0259 m\u0259zmunu F\u00fczuli \u0259d\u0259bi m\u0259kt\u0259binin layiqli davam\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011funu t\u0259sdiq\u201d etm\u0259si m\u00fc\u0259llif t\u0259r\u0259find\u0259n vur\u011fulan\u0131r.<br \/>T\u0259dqiqatda Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitnd\u0259 satiran\u0131n bir janr kimi formala\u015fmas\u0131 v\u0259 bu zaman Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabir satiras\u0131n\u0131n t\u0259sirinin \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259si d\u0259 a\u00e7\u0131qlan\u0131r. 1890-c\u0131 ill\u0259rd\u0259n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa ba\u015flam\u0131\u015f S\u0259m\u0259d M\u0259nsurun satira janr\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n dahi \u015fairi Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabirin t\u0259siri il\u0259 v\u0259 \u201cYafl\u0131m\u201d imzas\u0131 il\u0259 \u201c\u015eeypur\u201d jurnal\u0131ndak\u0131 satirik \u015feirl\u0259ri yazmas\u0131 m\u00fc\u0259llif t\u0259r\u0259find\u0259n vur\u011fulan\u0131r. Satirik yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin tez-tez m\u00fcraci\u0259t etm\u0259l\u0259ri S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova t\u0259r\u0259find\u0259n vur\u011fulan\u0131r: \u201cBel\u0259 ki, M\u00fcznibin \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201dd\u0259ki \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 bilavasit\u0259 M.\u018f.Sabir s\u0259n\u0259tin\u0259 heyranl\u0131\u011f\u0131ndan ir\u0259li g\u0259lirdi. M\u00fcznib \u201cSabiran\u0259\u201d \u015feirl\u0259r yaz\u0131r, \u00f6z poetik aynas\u0131nda yax\u015f\u0131n\u0131-pisi, \u0259y\u0259ri-\u0259skiki \u0259ks etdirir, me\u015f\u015fanl\u0131\u011f\u0131, qudur\u011fanl\u0131\u011f\u0131, din p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda c\u00fcrb\u0259c\u00fcr hoqqalardan \u00e7\u0131xan saxtakar din xadiml\u0259rini if\u015fa edirdi. Onun Sabirl\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 h\u0259m \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201dd\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar etm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu, h\u0259m d\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir qolunu satirik \u015feirl\u0259r\u0259 h\u0259sr etm\u0259sin\u0259 yol a\u00e7d\u0131\u201d.<br \/>Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 satiran\u0131n \u00f6n\u0259mli yer tutmas\u0131 S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova t\u0259r\u0259find\u0259n vur\u011fulan\u0131r. Biz bunu sonrak\u0131 meyxanan\u0131n bir janr kimi bu \u0259d\u0259bi m\u00fchitd\u0259 inki\u015faf\u0131na t\u0259sir etm\u0259sinin \u015fahidin\u0259 \u00e7evrilirik.<br \/>XIX \u0259sr Az\u0259rbaycan ictimai fikrind\u0259 oldu\u011fu kimi, Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 d\u0259 \u0130slam dinin\u0259, m\u00fcq\u0259dd\u0259s Qurani-K\u0259rim\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n  yer tutmas\u0131 b\u0259dii \u0259d\u0259biyyata t\u0259sirsiz \u00f6t\u00fc\u015fm\u00fcr. S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 \u0130slam dininin, Qurani-K\u0259rimin t\u0259sirini konkret n\u00fcmun\u0259l\u0259r\u0259 \u0259saslanaraq \u0259ks etdirir: \u201cBak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin \u0259n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n olan \u018fbd\u00fclxal\u0131q Yusif m\u00fcq\u0259dd\u0259s Qurani-K\u0259rim\u0259 olan sevgisini bu \u015f\u0259kild\u0259 izhar edirdi:<br \/>Ruyi-g\u00fclr\u0259ngind\u0259 z\u00fclfi, z\u00fclfi-\u015f\u0259b r\u0259ngind\u0259 ru,<br \/>\u201cV\u0259zz\u00fcha v\u0259lleyli y\u0259\u011f\u015fa\u201d ay\u0259si m\u00fczm\u0259rd\u0259dir\u201d.<\/p>\n<p><b>Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin d\u00f6vr\u00fcn m\u0259tbu orqanlar\u0131 il\u0259 s\u0131x t\u0259masda olmalar\u0131<\/b><\/p>\n<p>S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dovan\u0131n Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitini Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat tarixinin ayr\u0131lmaz qolu kimi t\u0259qdim etm\u0259sini \u0259sasland\u0131ra bilm\u0259si d\u0259 t\u0259dqiqat i\u015finin elmi \u0259h\u0259miyy\u0259ti kimi d\u0259y\u0259r k\u0259sb edir. M\u00fc\u0259llif Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin d\u00f6vr\u00fcn m\u0259tbu orqanlar\u0131 il\u0259 s\u0131x t\u0259masda olmas\u0131n\u0131 vur\u011fulamas\u0131 m\u0259hz bu m\u0259qama ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirir. M\u0259s\u0259l\u0259n, S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova \u018fbd\u00fclxal\u0131q C\u0259nn\u0259tinin \u201cT\u0259kam\u00fcl\u201d, \u201cF\u00fcyuzat\u201d, \u201c\u0130r\u015fad\u201d, \u201cH\u0259yat\u201d, \u201cS\u0259da\u201d, \u201cT\u0259r\u0259qqi\u201d, \u201cTuti\u201d, \u201cM\u0259kt\u0259b\u201d, \u201cDirilik\u201d, \u201cMaarif v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u201d, M\u0259\u015f\u0259di Az\u0259rin \u201c\u0130r\u015fad\u201d, \u201cS\u0259da\u201d, \u201cS\u0259dayi-h\u0259q\u201d, \u201cH\u0259yat\u201d, \u201cTaz\u0259 h\u0259yat\u201d, \u201cDirilik\u201d, \u201cZ\u0259nbur\u201d, \u201cBabayi-\u018fmir\u201d, \u201cN\u00fcsr\u0259t\u201d, \u201c\u015e\u0259rqi-rus\u201d, \u201c\u0130ttifaq\u201d, \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d, \u201c\u0130nqilab alovlar\u0131\u201d, \u201c\u015e\u0259rq qad\u0131n\u0131\u201d, S\u0259m\u0259d M\u0259nsurun \u201c\u0130qbal\u201d, \u201cS\u0259da\u201d, \u201cB\u0259sir\u0259t\u201d, \u201cTuti\u201d, \u201cZ\u0259nbur\u201d, \u201c\u015eeypur\u201d, \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d, \u201c\u018fd\u0259bi par\u00e7alar\u201d, \u018f.M\u00fcznibin \u201c\u0130ttifaq\u201d, \u201cZ\u0259nbur\u201d, \u201cHilal\u201d, \u201c\u015e\u0259habi-saqib\u201d, \u201cDirilik\u201d, \u201cBabayi-\u018fmir\u201d, \u201cDirilik\u201d, \u201c\u0130qbal\u201d, \u201cQaraba\u011f f\u00fcq\u0259ras\u0131\u201d, \u201c\u00d6vraqi-n\u0259fis\u0259\u201d, \u201cAz\u0259rbaycan\u201d, \u201c\u015eeypur\u201d v\u0259 s. m\u0259cmu\u0259l\u0259rd\u0259, q\u0259zet v\u0259 jurnallarda \u015feirl\u0259rinin \u00e7ap olunmas\u0131na toxunmas\u0131 bunu \u0259ks etdirir.<\/p>\n<p><b>XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131 \u2013 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n janr v\u0259 c\u0259r\u0259yanlara m\u00fcnasib\u0259t. M\u0259rsiyy\u0259 janr\u0131<\/b><\/p>\n<p>\u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259clisi v\u0259 XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131-XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti (\u0259lyazma qaynaqlar\u0131 \u0259sas\u0131nda)\u201d m\u00f6vzusunda t\u0259dqiqat i\u015find\u0259 Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 ver\u0259n janr v\u0259 c\u0259r\u0259yanlar\u0131n t\u0259kam\u00fcl\u00fcn\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259n qa\u00e7m\u0131r. T\u0259dqiqatda Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 yaz\u0131b yaradan s\u00f6z xiridarlar\u0131n\u0131n yaratd\u0131qlar\u0131 b\u0259dii n\u00fcmun\u0259l\u0259rin\u0259 janr bax\u0131m\u0131ndan ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirilm\u0259si, \u201cXIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131 \u2013 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycanda yaz\u0131b-yaradan \u015fairl\u0259rin q\u0259z\u0259l, q\u0259sid\u0259, m\u0259sn\u0259vi, m\u0259rsiy\u0259, n\u00f6vh\u0259, satira kimi janrlarda m\u00fcxt\u0259lif s\u0259pkili \u015feirl\u0259r, dram \u0259s\u0259rl\u0259ri, divan, t\u0259zkir\u0259 m\u00fc\u0259llifi olanlar \u0259dibl\u0259rin bu janrlara g\u0259tirdikl\u0259ri yenilikl\u0259r t\u0259dqiq edilir.<br \/>S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dovan\u0131n Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 m\u0259rsiy\u0259 janr\u0131na toxunmas\u0131 v\u0259 bu janr\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl v\u0259 t\u0259kam\u00fcl\u00fcn\u00fc \u0259ks etdirm\u0259si janra diqq\u0259tl\u0259ri y\u00f6n\u0259ld\u0259 bilir. M\u0259rsiy\u0259 janr\u0131n\u0131n klassik Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131n\u0131n apar\u0131c\u0131 janr\u0131 olmas\u0131na toxunan S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova bu janr\u0131n \u201cAz\u0259rbaycanda XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ziddiy\u0259tli, t\u0259lat\u00fcml\u00fc hadis\u0259l\u0259r ba\u015flayana q\u0259d\u0259r m\u0259rsiy\u0259 janr\u0131n\u0131n populyarl\u0131\u011f\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda davam\u201d etm\u0259sin\u0259 toxunur v\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259bli b\u00fct\u00fcn b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n G\u0259nc\u0259d\u0259, Ordubadda, \u015eu\u015fada, L\u0259nk\u0259randa v\u0259 Bak\u0131da \u015fairl\u0259rin \u0259d\u0259bi irsinin \u0259n az\u0131 80 faizini m\u0259rsiy\u0259 poeziyas\u0131 t\u0259\u015fkil\u201d etm\u0259sini d\u0259 qeyd etm\u0259sind\u0259 d\u00f6vr\u00fc d\u00fczg\u00fcn qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259sini \u0259ks etdirir.<br \/>Mirz\u0259 H\u0259sib Q\u00fcdsi Bakuyinin (1828-1908) m\u0259rsiy\u0259 poeziyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda da m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259sin\u0259 toxunan S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova \u0259dibin m\u0259rsiy\u0259l\u0259rini t\u0259dqiqata c\u0259lb etmi\u015fdir:<br \/><i>Verdil\u0259r z\u0259hri-c\u0259fa s\u0259n kimi dildar\u0259, H\u0259s\u0259n,<br \/>Cig\u0259rin oldu s\u0259nin yetmi\u015f iki par\u0259, H\u0259s\u0259n.<\/i><\/p>\n<p>S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d \u00fczvl\u0259rinin bu janrda yaz\u0131b-yaratmalar\u0131na toxunur. M\u0259s\u0259l\u0259n \u201cA\u011fadada\u015f M\u00fcniri bu janrda bir novator kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k \u201cani\u201dyy\u0259 formas\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l \u0259s\u0259rl\u0259r meydana\u201d g\u0259tirm\u0259sin\u0259 toxunaraq bu janrda olan m\u00fcxt\u0259liflikl\u0259r\u0259 diqq\u0259ti y\u00f6n\u0259ldir.<br \/>S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dovan\u0131n q\u0259z\u0259l janr\u0131na toxunmas\u0131 t\u0259qdir\u0259layiq olsa da, m\u00fcbahis\u0259 do\u011furmas\u0131 il\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir. Bel\u0259 ki, m\u00fc\u0259llifin \u201cbu janrda \u0259n \u00e7ox F\u00fczuli m\u0259har\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f v\u0259 ondan sonra g\u0259l\u0259n x\u0259l\u0259fl\u0259r \u0259sas\u0259n ondan b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k ilk bax\u0131\u015fda \u00e7ox sad\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259n, lakin d\u0259rin f\u0259ls\u0259fi m\u0259zmuna malik olan bu janrda q\u0259l\u0259ml\u0259rini s\u0131nam\u0131\u015flar\u201d kimi fikri is\u0259 m\u00fcbahis\u0259 do\u011furur. Bel\u0259 ki, q\u0259z\u0259l janr\u0131nda F\u00fczuliy\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259, F\u00fczulid\u0259n sonra da kamil n\u00fcmun\u0259l\u0259r q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n incil\u0259rin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdil\u0259r. \u201cbu janrda \u0259n \u00e7ox F\u00fczuli m\u0259har\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f\u201d fikri \u015fi\u015firdilmi\u015f t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r, dig\u0259r q\u0259z\u0259l ustadlar\u0131m\u0131z\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na k\u00f6lg\u0259 sal\u0131r.<\/p>\n<p><b>XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131 \u2013 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 maarif\u00e7ilik c\u0259r\u0259yan\u0131<\/b><\/p>\n<p>1860-c\u0131 ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259clisinin Bak\u0131 v\u0259 Bak\u0131\u0259traf\u0131 k\u0259ndl\u0259rin istedadl\u0131 \u0259dibl\u0259rini vahid m\u0259rk\u0259zd\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259si, klassizm v\u0259 avanqardizmin vahid platformada inki\u015faf etdirm\u0259si faktlar\u0131na toxunan S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin formala\u015fmas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 aktuall\u0131q k\u0259sb etm\u0259sini vur\u011fulay\u0131r. \u201cH\u0259l\u0259 XVIII \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda Bak\u0131 m\u00fchitind\u0259 milli m\u0259fkur\u0259 \u0259sas\u0131nda formala\u015fm\u0131\u015f maarif\u00e7ilik c\u0259r\u0259yan\u0131 m\u00f6vcud\u201d olmas\u0131 m\u00fc\u0259llif t\u0259r\u0259find\u0259n qeyd edilir. S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 qeyd edir ki, \u201cBak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 h\u0259l\u0259 \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d t\u0259\u015fkil olunmam\u0131\u015fdan qabaq da maarif\u00e7ilik m\u0259fkur\u0259si yegan\u0259 fikir c\u0259r\u0259yan\u0131 idi. M\u0259s\u0259l\u0259n, XVIII \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015f M\u00fcrs\u0259l adl\u0131 \u015fair v\u0259t\u0259nimiz h\u0259l\u0259 Az\u0259rbaycan adl\u0131 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t yarad\u0131lmam\u0131\u015fdan \u0259n az\u0131 y\u00fcz otuz il \u0259vv\u0259l g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259n x\u0259b\u0259r verib, \u00f6lk\u0259mizi Az\u0259rbaycan adland\u0131raraq xalq\u0131n milli m\u0259fkur\u0259sinin oyan\u0131\u015fdan \u00f6tr\u00fc, xalq\u0131m\u0131z\u0131n bir mill\u0259t olaraq q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapd\u0131\u011f\u0131n\u0131 poetik l\u00f6vh\u0259l\u0259rl\u0259 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnd\u0259 canland\u0131r\u0131rd\u0131\u201d. Maarif\u00e7ilik c\u0259r\u0259yan\u0131n\u0131n Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259, h\u0259tta ondan sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 d\u0259\u0259ksini tapmas\u0131 m\u0259hz bu m\u00fchitin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn \u0259ksdir. H\u0259min \u0259dibl\u0259rin ist\u0259k v\u0259 arzular\u0131n\u0131n, t\u0259bli\u011f etdikl\u0259ri ideyalar\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259ricisidir.<\/p>\n<p><b>XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131 \u2013 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 t\u0259zkir\u0259l\u0259r<\/b><\/p>\n<p>Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin \u015fairl\u0259rinin \u0259lyazmalar\u0131n\u0131n toplanmas\u0131, bir m\u00fc\u0259llifin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan par\u00e7alar\u0131 divan hal\u0131nda, yaxud ayr\u0131-ayr\u0131 s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n irsind\u0259n n\u00fcmun\u0259l\u0259ri t\u0259zkir\u0259 \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259rtib edilm\u0259si m\u0259qam\u0131na i\u015f\u0131q salan S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova Mirz\u0259 \u018fbd\u00fclxal\u0131q Yusifin t\u0259zkir\u0259si, \u018fliabbas M\u00fcznibin Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitini ba\u015fdan-ba\u015fa ehtiva ed\u0259n d\u0259ft\u0259r\u00e7\u0259si haqq\u0131nda m\u00fcnasib\u0259t bildirm\u0259si, Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin s\u0259n\u0259tkarlar\u0131 haqq\u0131nda m\u00fch\u00fcm v\u0259 daha d\u00fcr\u00fcst m\u0259lumat \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259sini vur\u011fulamas\u0131 t\u0259qdir\u0259layiqdir. Bel\u0259 ki, \u0259limiz\u0259 g\u0259lib \u00e7atan h\u0259min t\u0259zkir\u0259l\u0259r m\u0259hz Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti haqq\u0131nda ayd\u0131n fikir y\u00fcr\u00fctm\u0259y\u0259 \u0259sas verir.<\/p>\n<p><b>T\u0259dqiqat\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259ti<\/b><\/p>\n<p>Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin formala\u015fmas\u0131nda \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201dn\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 yarad\u0131c\u0131s\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d a\u011fa C\u00fcrminin, \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d \u00fczvl\u0259rinin \u2013 Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin apar\u0131c\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri olan Mirz\u0259 H\u0259sib Q\u00fcdsi, M\u0259h\u0259mm\u0259da\u011fa C\u00fcrmi, A\u011fak\u0259rim Salik, A\u011fadada\u015f S\u00fcr\u0259yya, Mirz\u0259 \u018fbd\u00fclxal\u0131q Yusif, Mirz\u0259 \u018fbd\u00fclxal\u0131q C\u0259nn\u0259ti, A\u011fadada\u015f M\u00fcniri, Az\u0259r Buzovnal\u0131, S\u0259m\u0259d M\u0259nsur, Ha\u015f\u0131m b\u0259y Saqib, Seyyid Z\u0259rg\u0259r, Hac\u0131\u0259li P\u0259ri\u015fan, \u018fliabbas M\u00fcznib, \u018flipa\u015fa S\u0259bur, \u018fb\u00fclh\u0259s\u0259n Vaqif, \u018flia\u011fa Vahid v\u0259 b-n\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131n\u0131n kompleks \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259dqiq edilm\u0259si t\u0259qdir\u0259layiqdir.<br \/>S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dovan\u0131n C\u00fcrminin d\u0259 \u0259d\u0259bi irsinin yoxa \u00e7\u0131xmas\u0131n\u0131, c\u0259misi be\u015f q\u0259z\u0259linin h\u0259l\u0259lik biz\u0259 \u00e7atmas\u0131n\u0131 vur\u011fulamas\u0131, \u018fb\u00fclh\u0259s\u0259n Vaqifin \u0259d\u0259bi irsinin talan edilm\u0259si kimi faktlara toxunmas\u0131 il\u0259 m\u00fc\u0259llif ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rin faci\u0259viliyini n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rmas\u0131 bir h\u0259y\u0259can t\u0259bilidir. Bu faktlar S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dovan\u0131n t\u0259dqiq etdiyi t\u0259dqiqat\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tini, vacibliyini \u00f6n\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r.<br \/>M\u00fc\u0259llif \u201cM\u0259h\u0259mm\u0259da\u011fa C\u00fcrmid\u0259n miras qalan q\u0259z\u0259ll\u0259r onun poetik t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00e7ox y\u00fcks\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 oldu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdir\u201dm\u0259sin\u0259 toxunur, \u015fairin biz\u0259 \u00e7atan q\u0259z\u0259ll\u0259rini t\u0259qdim ed\u0259r\u0259k a\u00e7\u0131qlama\u011fa da nail olur:<br \/>Yadi-l\u0259binl\u0259 bad\u0259y\u0259 meyl eyl\u0259s\u0259m, nola,<br \/>L\u0259li-l\u0259bin x\u0259yal\u0131 m\u0259ni meyp\u0259r\u0259st edib.<br \/>C\u00fcrmi, \u015fikay\u0259t etm\u0259 q\u0259mi-hicri-yard\u0259n,<br \/>Kilki-q\u0259za r\u0259q\u0259m bel\u0259 ruzi-\u018fl\u0259st edib<br \/>S\u0259bin\u0259 \u018fhm\u0259dova t\u0259dqiqatda \u0259sas obyekt kimi XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131 \u2013 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycanda \u0259n uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc \u0259d\u0259bi m\u0259clis olan \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d \u00fczvl\u0259rinin rolunu inc\u0259l\u0259msi, onlar\u0131n b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131 \u0259sas\u0131nda t\u0259dqiq etm\u0259si t\u0259qdir\u0259layiqdir.<\/p>\n<p><b>N\u0259tic\u0259<\/b><\/p>\n<p>S\u0259bin\u0259 Namus q\u0131z\u0131 \u018fhm\u0259dova Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda indiy\u0259 kimi ayr\u0131ca v\u0259 geni\u015f t\u0259dqiqat obyekti olmayan problemi sistemli v\u0259 d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131rm\u0131\u015f, n\u0259z\u0259ri \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259l\u0259r aparm\u0131\u015f, elmi yenilik s\u0259ciyy\u0259si da\u015f\u0131yan t\u0259dqiqat t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 nail olmu\u015fdur. Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin, bu m\u00fchitd\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259clisinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n aktuall\u0131\u011f\u0131, t\u0259dqiqat i\u015finin i\u015fl\u0259nm\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259si, m\u0259qs\u0259d v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259ri, obyekti, metodlar\u0131, m\u00fcdafi\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lan \u0259sas m\u00fcdd\u0259alar, elmi yenilik, t\u0259dqiqat\u0131n n\u0259z\u0259ri v\u0259 praktiki \u0259h\u0259miyy\u0259ti d\u00fczg\u00fcn \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fc\u0259llifin Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin, bu m\u00fchitd\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259clisinin t\u0259dqiq edilm\u0259si v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k t\u0259dqiqatlar \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f perspektivl\u0259r yaradan \u201cM\u0259cm\u0259\u00fc\u015f-\u015f\u00fc\u0259ra\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259clisi v\u0259 XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131-XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti (\u0259lyazma qaynaqlar\u0131 \u0259sas\u0131nda)\u201d m\u00f6vzusunda t\u0259qdim etdiyi t\u0259dqiqat \u0259s\u0259ri Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/p>\n<p><!--colorstart:#3366FF--><span style=\"color:#3366FF\"><!--\/colorstart--><b><br \/>ZiM.Az<\/b><!--colorend--><\/span><!--\/colorend--><\/p>\n<p>.<\/p>\n<p> Mu\u0259llif huquqlar\u0131 qorunur. <\/p>\n<p>    M\u0259lumatdan istifad\u0259 etdikd\u0259 istinad mutl\u0259qdir.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<p><script src=\"http:\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/all.js#xfbml=1\"><\/script><script src=\"http:\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/all.js#xfbml=1\"><\/script><br \/>\n<br \/>[ad_2]<br \/>\n<br \/><a href=\"http:\/\/zim.az\/elm\/humanitar\/6426-mcm-ra-dbi-mclisi-haqqnda-tdqiqata-bax.html\">Source link <\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ad_1] Salid\u0259 \u015e\u018fR\u0130FOVAfilologiya elml\u0259ri doktoru, AMEA-n\u0131n professoru,Rusiya T\u0259bi\u0259t Elml\u0259ri Akademiyas\u0131n\u0131n h\u0259qiqi \u00fczv\u00fcAz\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutuM\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fc&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5399,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-5398","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti","wpcat-1-id"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5398","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5398"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5398\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5399"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5398"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5398"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5398"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}