{"id":5686,"date":"2024-07-03T01:52:13","date_gmt":"2024-07-02T21:52:13","guid":{"rendered":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=5686"},"modified":"2024-07-03T02:05:18","modified_gmt":"2024-07-02T22:05:18","slug":"firidun-bey-kocerli-yaradiciliginda-ekinci-qezetinin-rolu-zim-az","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=5686","title":{"rendered":"F\u0130R\u0130DUN B\u018fY K\u00d6\u00c7\u018fRL\u0130 YARADICILI\u011eINDA \u201c\u018fK\u0130N\u00c7\u0130\u201d Q\u018fZET\u0130N\u0130N ROLU \u00bb ZiM.Az"},"content":{"rendered":"<p>[ad_1]<\/p>\n<div>\n<p><span style=\"color: #cc0000;\"><b>Bildiyimiz kimi \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zeti Az\u0259rbaycan dilind\u0259 yay\u0131mlanan ilk milli q\u0259zet olubdur.<br \/>\nQ\u0259zetin meydana \u00e7\u0131xmas\u0131nda na\u015fir v\u0259 redaktoru olmu\u015f b\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkir, t\u0259bi\u0259t\u015f\u00fcnas alim, maarif\u00e7i ziyal\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin f\u0259dakar \u0259m\u0259yi dan\u0131lmazd\u0131r.<br \/>\n\u201c\u018fkin\u00e7i\u201dnin ilk n\u00f6mr\u0259si 1875-ci il 22 iyulda i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr.<br \/>\nM\u00fcasir Az\u0259rbaycanda \u00f6t\u0259n \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi b\u0259rpa edildikd\u0259n sonra bu tarix h\u0259r il 22 iyulda Milli M\u0259tbuat G\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunmaqdad\u0131r.<br \/>\n\u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin bir \u00e7ox \u0259dibl\u0259rin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda b\u00f6y\u00fck t\u0259siri v\u0259 rolu olub.<br \/>\nMaarifp\u0259rv\u0259r m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259r zaman\u0131n \u0259n \u00e7\u0259tin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 meydana \u00e7\u0131xan bu q\u0259zetin n\u0259 q\u0259d\u0259r vacib oldu\u011funu qeyd edirdil\u0259r.<br \/>\nBel\u0259 ziyal\u0131 \u0259dibl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixinin banisi, g\u00f6rk\u0259mli pedaqoq, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas v\u0259 folklor\u015f\u00fcnas alim Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli idi. <\/b><!--colorend--><\/span><!--\/colorend--><\/p>\n<p>Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rlinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na n\u0259z\u0259r sald\u0131qda \u0259dibin bir \u00e7ox m\u0259qamlarda \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin mahiyy\u0259tind\u0259n faydaland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<br \/>\nFiridun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli mill\u0259tin savadlanmas\u0131 yolunda h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k ist\u0259diyi arzular\u0131n\u0131 sanki H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda tapm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259s\u0259n b\u0259y kimi o da Az\u0259rbaycan dilinin sad\u0259liyini qoruma\u011f\u0131, \u0259d\u0259bi dilin ink\u015faf etdirilm\u0259sini \u00f6z m\u00fcasirl\u0259rin\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. H\u0259tta dilimiz\u0259 ziyan vuran ibar\u0259 v\u0259 s\u00f6zl\u0259rin i\u015fl\u0259dilm\u0259sinin h\u0259min yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n m\u0259hz \u00f6z yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdiyini qeyd edirdi. K\u00f6\u00e7\u0259rli b\u0259zi dostlar\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktublar\u0131nda: \u201c\u00f6z dilimizd\u0259 olan sad\u0259 s\u00f6zl\u0259ri at\u0131b, \u0259v\u0259zin\u0259 \u0259cn\u0259bi dill\u0259rin q\u0259liz ibar\u0259l\u0259rini dilimiz\u0259 yap\u0131\u015fd\u0131rm\u0131\u015f\u0131q v\u0259 naqabil pin\u0259\u00e7il\u0259r kimi \u0259limiz\u0259 n\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcbs\u0259 paltar\u0131m\u0131za yamam\u0131\u015f\u0131q. Bizim q\u0259zetl\u0259rd\u0259 \u00e7ap olunan m\u0259qal\u0259l\u0259r, teleqram v\u0259 elanlar o q\u0259d\u0259r dola\u015f\u0131q v\u0259 \u00e7\u0259tin dild\u0259 yaz\u0131l\u0131r ki, oxuyanlar ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259yir v\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259dikl\u0259ri halda oxumaqdan r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259ri k\u0259silir. Dilin \u015fiv\u0259sini itirm\u0259k v\u0259 \u00fcslubunu pozmaq b\u00f6y\u00fck f\u0259sadd\u0131r&#8230; M\u0259rhum H\u0259s\u0259nb\u0259y M\u0259likovun \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin n\u00f6mr\u0259l\u0259ri \u0259liniz\u0259 d\u00fc\u015fs\u0259 oxuyub bu m\u0259tl\u0259bin bar\u0259sind\u0259 bir az fikir el\u0259yin\u201d, &#8211; dey\u0259 s\u00f6yl\u0259yirdi. B\u00fct\u00fcn bunlar Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rlinin \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetin\u0259 olan mara\u011f\u0131ndan v\u0259 r\u0259\u011fb\u0259tind\u0259n ir\u0259li g\u0259lirdi.<br \/>\n\u00c7ox\u015fax\u0259li yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolu ke\u00e7mi\u015f Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rlinin y\u00fcks\u0259k m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, g\u00f6z\u0259l dil qabiliyy\u0259ti var idi. \u018fd\u0259bi dilin \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131za g\u0259lm\u0259sind\u0259 Firidun b\u0259yin b\u00f6y\u00fck z\u0259hm\u0259ti v\u0259 g\u00f6z\u0259l fikirl\u0259ri olub. Bu c\u0259h\u0259td\u0259n onun H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi il\u0259 fikirl\u0259ri v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc.<br \/>\nFiridun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli \u0259sl v\u0259t\u0259np\u0259v\u0259r, maarifp\u0259rv\u0259r ziyal\u0131 idi v\u0259 onun publisistikas\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk meyli g\u00fccl\u00fc olubdur.<br \/>\nF.b.K\u00f6\u00e7\u0259rli ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259t xadiml\u0259rinin, yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 \u015fairl\u0259rinin b\u0259zi m\u0259qal\u0259 v\u0259 b\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u00e7arizmin y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik siyas\u0259inin q\u0259r\u0259zli m\u00f6vqeyinin gizlin motivl\u0259rin\u0259 toxunuldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Bu inqilabi-demokratik fikirl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l d\u00fcnyaya hayq\u0131rt\u0131, h\u0259yata \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f, f\u0259aliyy\u0259t v\u0259 azadl\u0131q m\u00fcbariz\u0259sin\u0259 bir d\u0259v\u0259t idi. O, Z\u0259rdabinin d\u0259 bu c\u00fcr fikirl\u0259rinin oldu\u011funu v\u0259 fikirl\u0259rinin gizlin eyhamla diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc.<br \/>\nFiridun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli yaz\u0131lar\u0131nda \u0259sas\u0259n ictimai-siyasi h\u0259yat bax\u0131\u015flar\u0131ndak\u0131 m\u00f6vqeyinin oxucular t\u0259r\u0259find\u0259n asan ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fclm\u0259si yolunda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Bu c\u0259h\u0259td\u0259n o, b\u00f6y\u00fck alim, milli m\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n g\u00fczg\u00fcs\u00fc hesab etdiyi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirirdi. B\u0259zi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar Firidun b\u0259yi F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan b\u0259hr\u0259l\u0259ndiyini, M.F.Axundovun davam\u00e7\u0131s\u0131, H.b.Z\u0259rdabinin is\u0259 ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259bli\u011fat\u00e7\u0131s\u0131 kimi d\u0259 g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. Bu Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rlinin dahi klassikl\u0259r\u0259 olan yarad\u0131c\u0131 m\u00fcnasib\u0259tind\u0259n ir\u0259li g\u0259lir.<br \/>\nXIX \u0259srin II yar\u0131s\u0131 Az\u0259rbaycanda milli m\u0259tbuat\u0131n meydana \u00e7\u0131xmas\u0131 kimi b\u00f6y\u00fck bir hadis\u0259nin t\u0259m\u0259li qoyulmas\u0131 \u0259sri hesab edilir. Maarif\u00e7i demokrat H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zeti n\u0259inki Az\u0259rbaycanda, el\u0259c\u0259 d\u0259 qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 v\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259ks-s\u0259da do\u011furmu\u015fdu.<br \/>\nFiridun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rlinin H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0259n \u00e7ox diqq\u0259tini \u00e7\u0259k\u0259n onun elmi, savad\u0131, maarifp\u0259rv\u0259r ideyalar\u0131 idi ki, bu da Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rlinin \u00fcr\u0259yind\u0259ki ist\u0259yind\u0259n x\u0259b\u0259r verirdi. G\u00f6rk\u0259mli \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas K\u00f6\u00e7\u0259rli, mill\u0259tin nadanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bini c\u0259miyy\u0259tin t\u0259hsilsiz olma\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Eyni fikirl\u0259ri H\u0259s\u0259n b\u0259yin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda da g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Firidun b\u0259y h\u0259yat\u0131n \u00e7\u0259tinlikl\u0259rini q\u0259l\u0259mi il\u0259 g\u00f6z\u0259l izah ed\u0259n H. b. Z\u0259rdabinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu x\u00fcsusiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259qdir\u0259layiq hesab edirdi. H\u0259r iki m\u00fct\u0259f\u0259kkir alim eyni d\u00f6vrd\u0259 ya\u015fasalar da, aralar\u0131ndak\u0131 ya\u015f f\u0259rqinin olmas\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri, fikirl\u0259ri, arzular\u0131 eyni idi. Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli Z\u0259rdabi il\u0259 birlikd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmasa da onun h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin b\u00f6y\u00fck rolu oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<br \/>\nF.b.K\u00f6\u00e7\u0259rli \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetind\u0259 \u0259d\u0259bi \u0259s\u0259rl\u0259r\u0259, m\u00f6vzu v\u0259 janr c\u0259h\u0259td\u0259n b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t verildiyini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259qal\u0259l\u0259rin d\u0259rc edildiyini bilirdi. Z\u0259rdabi bu q\u0259zetd\u0259 folklor n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n olan mahn\u0131 janr\u0131na da x\u00fcsusi yer verirdi.<br \/>\n\u201c\u018fkin\u00e7i\u201dnin \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini ya\u015fatmaq v\u0259 inki\u015faf etdirm\u0259k yolunda F.b.K\u00f6\u00e7\u0259rli daha ard\u0131c\u0131ll\u0131qla \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<br \/>\n\u018fziz Mir\u0259hm\u0259dovun \u201cAz\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131na dair t\u0259dqiql\u0259r\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 Z\u0259rdabini v\u0259 onun \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetini d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 yad ed\u0259n F.b.K\u00f6\u00e7\u0259rlinin 1906-c\u0131 ild\u0259 bel\u0259 bir maraql\u0131 fikir ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fcn\u00fc oxuyuruq: \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d nin g\u00f6z\u0259l s\u00f6zl\u0259ri v\u0259 n\u0259fli m\u0259lumat\u0131 indi d\u0259 \u00f6z \u0259h\u0259miyy\u0259tini itirm\u0259mi\u015fdir, onlar m\u00fc\u0259yy\u0259n bir sistem hal\u0131na sal\u0131n\u0131b Az\u0259rbaycan dilind\u0259 n\u0259\u015fr edil\u0259n d\u00f6vr\u00fc jurnallarda \u00e7ap olunarsa, \u00e7ox faydal\u0131 olar\u201d. Bu s\u00f6zl\u0259r Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rlinin \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131na bir i\u015far\u0259 idi.<br \/>\nM\u00fct\u0259r\u0259qqi ziyal\u0131lar \u0259ks\u0259r hallarda Firidun b\u0259yin m\u0259tbuat, \u0259d\u0259biyyat haqq\u0131nda s\u00f6yl\u0259dikl\u0259rini \u0259sas g\u0259tir\u0259r\u0259k, fikirl\u0259rind\u0259ki m\u0259na d\u0259rinliyini, uzaqg\u00f6r\u0259nliyini b\u0259y\u0259n\u0259r\u0259k onunla h\u0259mfikir olduqlar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yirdil\u0259r.<br \/>\nH\u0259qiq\u0259t\u0259n ara\u015fd\u0131rmalar zaman\u0131 o d\u00f6vr\u00fcn m\u0259tbuat orqanlar\u0131 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259n, n\u0259\u015fr olunan q\u0259zet v\u0259 jurnallardan b\u0259hs ed\u0259n maarifp\u0259rv\u0259r ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bu fikirl\u0259rin qorunub saxland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Zaman\u0131nda s\u00f6yl\u0259nil\u0259n fikirl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti bu g\u00fcn d\u0259 m\u00f6vzu aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumaqdad\u0131r.<br \/>\nUzun ill\u0259r do\u011fma ana dilind\u0259 milli q\u0259zetin yaranmas\u0131 ideyas\u0131 \u0259traf\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin 1875-ci il iyul ay\u0131n\u0131n 22-d\u0259 n\u0259hay\u0259t ki, arzusu ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fir. Bununla da Az\u0259rbaycan milli m\u0259tbuat\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 qoyulur. \u00c7\u0259mi 56 n\u00f6mr\u0259si \u00e7ap olunan bu q\u0259zet Bak\u0131da iki h\u0259ft\u0259d\u0259 bir d\u0259f\u0259 n\u0259\u015fr olunsa da Az\u0259rbaycan jurnalistikas\u0131n\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131, ilk v\u0259 parlaq n\u00fcmun\u0259si oldu. Q\u0259zet az zaman i\u00e7\u0259risind\u0259 n\u0259inki ziyal\u0131lar, eyni zamanda sad\u0259 f\u0259hl\u0259 auditoriyas\u0131n\u0131n da mara\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu. H\u0259r k\u0259s q\u0259zeti \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259, oradak\u0131 yaz\u0131lardan x\u0259b\u0259rdar olma\u011fa can at\u0131rd\u0131. Lakin q\u0259zet\u0259 olan bu q\u0259d\u0259r maraq, \u00e7ar \u00fcsul-idar\u0259sinin \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. \u0130ki il sonra h\u00f6kum\u0259t q\u0259zetin n\u0259\u015frini qada\u011fan edir. Bel\u0259likl\u0259, 1877-ci il sentyabr\u0131n 29-da \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin son n\u00f6mr\u0259si \u00e7apdan \u00e7\u0131x\u0131r.<br \/>\nXX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259d\u0259k Az\u0259rbaycan dilind\u0259 he\u00e7 bir jurnal v\u0259 q\u0259zetin n\u0259\u015frin\u0259 t\u0259sad\u00fcf edilm\u0259diyini Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli \u00e7ox g\u00f6z\u0259l bilirdi. 1880-ci ild\u0259 \u201cZiya\u201d (\u201cZiyayi-Qafqaziyy\u0259\u201d) v\u0259 \u201cK\u0259\u015fk\u00fcl\u201d\u00fcn d\u0259 aqib\u0259ti \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d kimi olmu\u015fdur. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alan Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli \u00fcr\u0259k a\u011fr\u0131s\u0131 il\u0259 haql\u0131 olaraq \u201cAx\u0131r\u0131nc\u0131 q\u0259zet\u0259nin ki, \u201cK\u0259\u015fk\u00fcl\u201d d\u0259n ibar\u0259t ola, zaval\u0131ndan on il g\u0259lib ke\u00e7di v\u0259 bu m\u00fcdd\u0259tin \u0259rzind\u0259 biz ruznam\u0259siz qald\u0131q\u201d, &#8211; dey\u0259 qeyd edirdi.<br \/>\n\u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zeti d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bi idi. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n c\u0259miyy\u0259tin savads\u0131zl\u0131\u011f\u0131, nadanl\u0131\u011f\u0131, c\u0259hal\u0259tin, dini fanatizmin v\u0259 m\u00f6vhumat\u0131n geni\u015f v\u00fcs\u0259t almas\u0131, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n \u00e7arizmin qeyri mill\u0259tl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq m\u00fcs\u0259lmanlara, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0259r\u0259zli m\u00fcnasib\u0259ti, onlar\u0131 s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rmas\u0131, n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlamas\u0131, sayca azl\u0131q t\u0259\u015fkil ed\u0259n ziyal\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259nin heysiyyat\u0131na toxunurdu. Onlar mill\u0259ti bu \u00e7\u0259tin v\u0259ziyy\u0259td\u0259n \u00e7\u0131xarma\u011f\u0131n yolunu aray\u0131b-axtar\u0131r, bu yolda birlikd\u0259 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 qo\u015fulurdular. Bu m\u00fcbariz\u0259d\u0259 is\u0259 milli m\u0259tbuat\u0131n i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u0259si olduqca b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edirdi. \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin ana dilind\u0259 n\u0259\u015fr edilm\u0259si ziyal\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sl bayram olmu\u015fdu.<br \/>\nH\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ona xas olan m\u0259qamlar\u0131n\u0131, x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259n Firidun b\u0259y, mill\u0259t yolunda arzular\u0131n\u0131n Z\u0259rdabi il\u0259 eyni oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Z\u0259rdabi kimi onun da \u0259n \u00e7ox diqq\u0259t yetirdiyi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri ana dilimizin s\u0259lis, saf dil kimi qorunub saxlanmas\u0131 idi. Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli g\u0259nc yaz\u0131\u00e7\u0131 Y\u00fcsif V\u0259zir \u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minliy\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubunda m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcrd\u00fc ki, dilin sad\u0259liyin\u0259 daha \u00e7ox fikir versin, \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d jurnal\u0131n\u0131n yolu il\u0259 getm\u0259k v\u0259 dilimizi saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d kimi ruznam\u0259 \u00e7\u0131xarmaq laz\u0131md\u0131r.<br \/>\nF.b.K\u00f6\u00e7\u0259rliy\u0259 g\u00f6r\u0259, M.F.Axundzad\u0259 il\u0259 yana\u015f\u0131, mill\u0259tin\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259 ver\u0259n ayd\u0131nlar\u0131m\u0131zdan biri d\u0259 m\u0259hz H.b. Z\u0259rdabidir.<br \/>\nMaarif\u00e7il\u0259r, ana dilimiz\u0259 h\u0259qar\u0259tl\u0259 baxan, onu \u201c\u00e7oban dili\u201d adland\u0131ran hakim sinifl\u0259rin ideoloqlar\u0131na v\u0259 \u00e7arizmin milli m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 siyas\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq, mill\u0259tin birliyi \u00fc\u00e7\u00fcn milli m\u0259tbuat\u0131n olmas\u0131n\u0131n vacibliyini \u00e7ox g\u00f6z\u0259l anlay\u0131rd\u0131lar. H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi, N\u0259riman N\u0259rimanov, \u00d6.F.Nemanzad\u0259, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 v\u0259 dilimizin qorunmas\u0131 yolunda m\u00fcbariz\u0259 aparan dig\u0259r \u0259dibl\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli d\u0259 milli dilin mill\u0259tin v\u0259 milli m\u0259d\u0259niyy\u0259tin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259r\u0259kli v\u0259 m\u00fch\u00fcm vasit\u0259 oldu\u011funu qeyd edirdi. \u00c7\u00fcnki o, dilin \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si olmaqdan \u0259lav\u0259 h\u0259m d\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin bir formas\u0131 oldu\u011funu bilirdi.<br \/>\nH\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi d\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 \u201cist\u0259yirsinizs\u0259 Az\u0259rbaycan mill\u0259ti ya\u015fas\u0131n, qaba\u011fa getsin, elmi v\u0259 maarifi olsun, ona ana dili verin&#8230; onlar yazs\u0131n qaba\u011fa getsin, m\u0259kt\u0259bl\u0259r bina etsin, \u00f6z dill\u0259rind\u0259 elm t\u0259hsil etsin\u201d dey\u0259 s\u00f6yl\u0259yirdi.<br \/>\nH\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin 1875-ci il \u2116 8 &#8211; d\u0259 qeyd etdiyi \u201cmill\u0259ti islam, ay\u0131l bu q\u0259fl\u0259t yuxusundan\u201d s\u00f6zl\u0259ri, Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rlinin s\u00f6yl\u0259diyi \u201c\u00dcmm\u0259td\u0259n mill\u0259t\u0259 ke\u00e7id\u201d s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 eynilik t\u0259\u015fkil edirdi. Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli d\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y kimi mill\u0259tin q\u0259fl\u0259t yuxusundan oyanmas\u0131n\u0131 arzulay\u0131r, \u00fcmm\u0259td\u0259n-mill\u0259t\u0259 ke\u00e7id zaman\u0131n\u0131n yeti\u015fdiyini s\u00f6yl\u0259yirdi. Oxucular\u0131n n\u0259z\u0259rin\u0259 onu \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259rdim ki, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011fum F.b.K\u00f6\u00e7\u0259rlinin h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na h\u0259sr etdiyim 490 s\u0259hif\u0259lik \u201c\u00dcmm\u0259td\u0259n mill\u0259t\u0259 do\u011fru\u201d monoqrafiyada b\u00fct\u00fcn bu m\u00f6vzular geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 \u015f\u0259rh edilmi\u015fdi.<br \/>\n\u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin n\u0259\u015frini y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259n Firidun b\u0259y milli m\u0259tbuat\u0131n sad\u0259 xalq dilind\u0259 olmas\u0131n\u0131 alq\u0131\u015flay\u0131rd\u0131. \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 anla\u015f\u0131ql\u0131 xalq dilind\u0259 n\u0259\u015fr olunurdu.<br \/>\nBu s\u0259b\u0259bd\u0259n q\u0259zetin n\u0259\u015frinin dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 maarif\u00e7i ziyal\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcz\u00fcc\u00fc x\u0259b\u0259r idi. Onlar n\u0259 olursa olsun ana dilind\u0259 q\u0259zet, jurnal \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 yollar\u0131n\u0131 axtar\u0131b tapma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar.<br \/>\n1903-c\u00fc ild\u0259 n\u0259\u015fr\u0259 ba\u015flayan \u201c\u015e\u0259rqi-Rus\u201d q\u0259zetini alq\u0131\u015flayan \u0259dib v\u0259 \u015fairl\u0259rimizin i\u00e7\u0259risind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli d\u0259 var idi. Q\u0259zetin n\u0259\u015fr\u0259 ba\u015flamas\u0131 Firidun b\u0259yi \u00e7ox sevindirmi\u015fdi. O, q\u0259zetin v\u0259zif\u0259sini vaxtil\u0259 \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetind\u0259 oldu\u011fu kimi xalqa xidm\u0259td\u0259, geriliy\u0259 s\u0259b\u0259b olan c\u0259h\u0259tl\u0259ri a\u00e7\u0131b g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259 g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Bir vaxtlar \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dy\u0259, onun redaktoru H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabiy\u0259 h\u0259cvl\u0259r yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halda, indi ziyal\u0131lar\u0131n \u201c\u015e\u0259rqi-Rus\u201d u t\u0259qdir etm\u0259si Firidun b\u0259yi f\u0259r\u0259hl\u0259ndirirdi.<br \/>\nFiridun b\u0259y d\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi kimi mill\u0259t f\u0259daisi idi. Bu mill\u0259t m\u0259h\u0259bb\u0259ti sonunda Firidun b\u0259yin d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rinin d\u0259yirman\u0131na su t\u00f6kd\u00fc v\u0259 onun \u201cmill\u0259t\u00e7i\u201d dam\u011fas\u0131 ad\u0131 il\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.<br \/>\nAz\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixind\u0259 x\u00fcsusi yeri olan H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi, Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli v\u0259 dig\u0259r m\u00fct\u0259r\u0259qqi fikirli ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259r biri V\u0259t\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcn, mill\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn canlar\u0131n\u0131 \u0259sirg\u0259m\u0259dil\u0259r.<\/p>\n<p><!--colorstart:#CC0000--><span style=\"color: #cc0000;\"><!--\/colorstart--><b>Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rliy\u0259 \u00f6l\u00fcm h\u00f6km\u00fcn\u00fcn k\u0259silm\u0259sind\u0259 onun t\u0259k bir g\u00fcnah\u0131 var idi: mill\u0259tin\u0259, v\u0259t\u0259nin\u0259 v\u0259 dilin\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131.<br \/>\nBu birlik yolunda m\u00fcbariz\u0259 aparan \u0259dibl\u0259r h\u0259m daxili, h\u0259m d\u0259 xarici q\u00fcvv\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259nqid h\u0259d\u0259fi idil\u0259r.<br \/>\nOnlar bu yolda canlar\u0131n\u0131 qurban vers\u0259l\u0259r d\u0259, yaratd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259ri, ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc fikirl\u0259ri, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 \u0259b\u0259di ya\u015fayamaqdad\u0131r.<\/b><!--colorend--><\/span><!--\/colorend--><\/p>\n<p><span style=\"color: #3366ff;\"><b>P\u018fR\u0130XANIM M\u0130KAYILQIZI<br \/>\n<i>\u201c\u015e\u0259rqin s\u0259si\u201d v\u0259 \u201cElm v\u0259 T\u0259hsil\u201d q\u0259zetl\u0259rinin ba\u015f<br \/>\nredaktoru, F.b.K\u00f6\u00e7\u0259rlinin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131, \u015fair, nasir,<br \/>\npublisist, AJB-nin \u00fczv\u00fc, d\u00f6vl\u0259t qullu\u011funun ba\u015f<br \/>\nm\u00fc\u015faviri,\u201cXar\u0131b\u00fclb\u00fcl\u201d,\u201cX.b.Nat\u0259van\u201d,\u201cZirv\u0259\u201d<br \/>\nmedal\u0131 v\u0259 bir \u00e7ox media m\u00fckafatlar\u0131 laureat\u0131<\/i><\/b><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #3366ff;\"><strong>ZiM.Az<\/strong><\/span><!--colorend--><!--\/colorend--><\/p>\n<p>.<\/p>\n<p>Mu\u0259llif huquqlar\u0131 qorunur.<\/p>\n<p>M\u0259lumatdan istifad\u0259 etdikd\u0259 istinad mutl\u0259qdir.<\/p>\n<\/div>\n<p><script src=\"http:\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/all.js#xfbml=1\"><\/script><script src=\"http:\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/all.js#xfbml=1\"><\/script><\/p>\n<p>[ad_2]<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/zim.az\/elm\/elmi-meqaleler\/6470-frdun-by-krl-yaradiciliinda-kn-qzetnn-rolu.html\">Source link <\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ad_1] Bildiyimiz kimi \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zeti Az\u0259rbaycan dilind\u0259 yay\u0131mlanan ilk milli q\u0259zet olubdur. Q\u0259zetin meydana \u00e7\u0131xmas\u0131nda na\u015fir v\u0259 redaktoru olmu\u015f b\u00f6y\u00fck&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5687,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-5686","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti","wpcat-1-id"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5686","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5686"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5686\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5691,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5686\/revisions\/5691"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5687"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5686"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5686"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5686"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}