{"id":5688,"date":"2024-07-03T01:56:16","date_gmt":"2024-07-02T21:56:16","guid":{"rendered":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=5688"},"modified":"2024-07-03T02:04:42","modified_gmt":"2024-07-02T22:04:42","slug":"mehemmed-fuzuli-530-zim-az","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yurd.info.az\/?p=5688","title":{"rendered":"M\u018fH\u018fMM\u018fD F\u00dcZUL\u0130 \u2013 530 \u00bb ZiM.Az"},"content":{"rendered":"<p>[ad_1]<\/p>\n<div>\n<p><span style=\"color: #cc0000;\"><b><i>M\u0259qal\u0259 dahi Az\u0259rbaycan \u015fairi M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczulinin 530 illiyinin qeyd olunmas\u0131 haqq\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 25 yanvar 2024-c\u00fc il tarixli s\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r<\/i><!--colorend--><\/b><\/span><!--\/colorend--><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 tarixind\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7ox m\u00fch\u00fcm v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli yer tutur. F\u00fczuli Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin \u0259n b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259ri olan Nizami, X\u0259qani \u0259d\u0259bi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri il\u0259 qidalanm\u0131\u015f, o \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri davam etdir\u0259r\u0259k, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131na yeni m\u0259zmun, yeni b\u0259dii keyfiyy\u0259tl\u0259r g\u0259tir\u0259r\u0259k inki\u015faf etdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>F\u00fczuli Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259, onun b\u0259dii-ictimai fikir tarixin\u0259 q\u00fcdr\u0259tli s\u00f6z ustad\u0131, b\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkir \u015fair v\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim kimi daxil olubdur. O, \u0259s\u0259rl\u0259rini b\u00fct\u00fcn Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 \u0259n \u00e7ox yay\u0131lm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan, fars v\u0259 \u0259r\u0259b dill\u0259rind\u0259 paralel olaraq yaratm\u0131\u015f v\u0259 geni\u015f n\u00fcfuz dair\u0259sin\u0259 malik olan nadir s\u0259n\u0259tkarlardand\u0131r.<br \/>\n1494-c\u00fc ild\u0259 \u0130raqi-\u0259r\u0259bin v\u0259 b\u00fct\u00fcn Yax\u0131n \u015e\u0259rqin m\u00fch\u00fcm m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olan Ba\u011fdad \u015f\u0259h\u0259rinin 80 kilometrliyind\u0259ki K\u0259rb\u0259la q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 anadan olmu\u015f M\u0259h\u0259mm\u0259d S\u00fcleyman o\u011flu F\u00fczuli \u0259sl\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n Bayat q\u0259bil\u0259sind\u0259ndir. Atas\u0131 S\u00fcleyman XV \u0259srin ax\u0131rlar\u0131nda Bayat q\u0259bil\u0259sin\u0259 m\u0259nsub olan minl\u0259rc\u0259 ail\u0259 il\u0259 birlikd\u0259 Ba\u011fdad \u0259traf\u0131na k\u00f6\u00e7\u0259r\u0259k, orada k\u00f6\u00e7\u0259ri tayfa hal\u0131nda ya\u015famaqlar\u0131na baxmayaraq, \u00f6z ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini v\u0259 do\u011fma dill\u0259rini qoruyub saxlaya bilmi\u015fdil\u0259r.<br \/>\nF\u00fczulinin u\u015faql\u0131q ill\u0259ri Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 ke\u00e7s\u0259 d\u0259, ictimai-siyasi \u015f\u0259rait onun Az\u0259rbaycan \u015fairi kimi yeti\u015fm\u0259sind\u0259 v\u0259 inki\u015faf\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131b. O yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 ana dilinin Az\u0259rbaycan dili oldu\u011funa i\u015far\u0259 ed\u0259r\u0259k, h\u0259tta ana dilinin Rum, y\u0259ni Anadolu v\u0259 tatar-c\u0131\u011fatay dill\u0259rind\u0259n f\u0259rqli oldu\u011funu qeyd edirdi.<br \/>\nF\u00fczuli h\u0259l\u0259 \u00f6z sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda v\u0259t\u0259ninin h\u00fcdudlar\u0131 xaricind\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259t v\u0259 \u015f\u00f6hr\u0259t qazanma\u011f\u0131 bacarm\u0131\u015fd\u0131. \u015eairin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 X\u0259qanid\u0259n, Nizamid\u0259n ba\u015fqa \u018fbu N\u0259vas\u0131n, t\u00fcrk \u015fairl\u0259rind\u0259n \u018fhm\u0259dinin, \u015eeyxinin adlar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 \u0259r\u0259b, fars, \u00f6zb\u0259k poeziyas\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin d\u0259 adlar\u0131na rast g\u0259lm\u0259k olur. \u0130ngilis \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas\u0131 Elias Con Uoilkinson Gibb F\u00fczuli haqq\u0131nda geni\u015f v\u0259 tam t\u0259s\u0259vv\u00fcr yarada bil\u0259n m\u0259lumat ver\u0259r\u0259k, onu \u201cq\u0259lb \u015fairi\u201d adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. O, F\u00fczulinin Az\u0259rbaycan \u015fairi oldu\u011funu qeyd etm\u0259kl\u0259 b\u0259rab\u0259r, b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk \u0259d\u0259biyyat\u0131nda ondan b\u00f6y\u00fck ad olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da qeyd etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>M.F\u00fczulinin ana dili olan Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 dan\u0131\u015fmas\u0131 v\u0259 yazmas\u0131 o d\u00f6vr\u00fcn \u0259n a\u011f\u0131r v\u0259 aktual olan m\u00f6vzular\u0131ndan oldu\u011fu kimi bu g\u00fcn d\u0259 aktuald\u0131r. F\u00fczuli s\u00f6z\u0259 hakim olan mahir b\u0259dii t\u0259svir ustad\u0131 olub. Onun \u015feirl\u0259rind\u0259 \u015fifahi xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n motivl\u0259ri vard\u0131r. O, Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131n\u0131 v\u0259zn c\u0259h\u0259td\u0259n \u00e7ox z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015f \u015fairdir.<br \/>\nF\u00fczuli poeziyas\u0131 h\u0259yat\u0131, insan\u0131n g\u00f6z\u0259lliyini v\u0259 kamal\u0131n\u0131 t\u0259sdiq ed\u0259n d\u00fcnyavi poeziyad\u0131r.<br \/>\nF\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas qollar\u0131ndan hesab edil\u0259n q\u0259z\u0259ll\u0259r v\u0259 bu q\u0259z\u0259ll\u0259r i\u00e7\u0259risind\u0259 \u0259n m\u0259\u015fhur olan \u201cM\u0259ni candan usand\u0131rd\u0131\u201d \u0259s\u0259ri bu g\u00fcn d\u0259 dill\u0259r \u0259zb\u0259ridir. \u015eairin bu q\u0259z\u0259linin lirik \u0259s\u0259rl\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 x\u00fcsusi yeri vard\u0131r. Bu q\u0259z\u0259l m\u0259h\u0259bb\u0259t al\u0259minin \u0259n g\u00f6z\u0259l duy\u011fusu olan e\u015fqin iztirab\u0131n\u0131 b\u0259dii formada oxucuya \u00e7atd\u0131r\u0131r.<br \/>\nM\u0259ni candan usand\u0131rd\u0131, c\u0259fadan yar usanmazm\u0131<br \/>\nF\u0259l\u0259kl\u0259r yand\u0131 ahimd\u0259n, murad\u0131m \u015f\u0259mi yanmazm\u0131?<br \/>\n\u2013 dey\u0259n \u015fair, sev\u0259n a\u015fiqin yara \u00e7\u0259kdirdiyi c\u0259fas\u0131ndan, bunun n\u0259 zaman sona yet\u0259c\u0259yind\u0259n, h\u0259tta a\u015fiqin \u00e7\u0259kdiyi ah\u0131ndan g\u00f6yd\u0259 f\u0259l\u0259kl\u0259rin yand\u0131\u011f\u0131n\u0131, lakin murad\u0131 \u015f\u0259minin n\u0259 zaman yanaca\u011f\u0131ndan bix\u0259b\u0259r oldu\u011fu \u015fikay\u0259tini lirik notlarla q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nQamu bimarin\u0259 canan d\u0259vayi-d\u0259rd ed\u0259r ehsan,<br \/>\nNe\u00e7\u00fcn q\u0131lmaz m\u0259n\u0259 d\u0259rman, m\u0259ni bimar sanmazm\u0131?<br \/>\nQ\u0259mim p\u00fcnhan tutard\u0131m m\u0259n, dedil\u0259r yar\u0259 q\u0131l r\u00f6v\u015f\u0259n,<br \/>\nDes\u0259m ol biv\u0259fa bilm\u0259m, inanarm\u0131, inanmazm\u0131?-<br \/>\ndey\u0259r\u0259k, n\u0259 q\u0259d\u0259r ah-vay etdiyini, yar\u0131n\u0131n ona d\u0259va etm\u0259diyini, onu sevgi bimar\u0131 saymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 d\u0259rdini p\u00fcnhan saxlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, h\u0259tta yar\u0131na dey\u0259c\u0259yi t\u0259qdird\u0259 onun inan\u0131b-inanmayaca\u011f\u0131n\u0131 oxucuya \u00e7atd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<br \/>\n\u015e\u0259bi-hicran yanar can\u0131m, t\u00f6k\u0259r qan \u00e7e\u015fmi-giryan\u0131m,<br \/>\nOyadar x\u0259lqi \u0259fqan\u0131m, qara b\u0259xtim oyanmazm\u0131?<br \/>\nG\u00fcli-r\u00fcxsar\u0131na qar\u015fu, g\u00f6z\u00fcmd\u0259n qanl\u0131 axar su,<br \/>\nH\u0259bibim, f\u0259sli g\u00fcld\u00fcr bu, axar sular bulanmazm\u0131?<br \/>\nDegildim m\u0259n s\u0259n\u0259 mail, s\u0259n etdin \u0259qlimi zail,<br \/>\nM\u0259n\u0259 t\u0259n eyl\u0259y\u0259n \u011fafil s\u0259ni g\u00f6rc\u0259k utanmazm\u0131?-<br \/>\nmisralar\u0131nda is\u0259 \u015fair a\u015fiqin g\u00f6z\u00fcnd\u0259n axan qanl\u0131 g\u00f6z ya\u015f\u0131ndan, ah-f\u0259qan\u0131ndan x\u0259lqin oyand\u0131\u011f\u0131n\u0131, lakin qara b\u0259xtinin oyanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sevdiyi t\u0259r\u0259find\u0259n onun a\u011fl\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndan al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir.<br \/>\nF\u00fczuli rind\u00fc \u015feydad\u0131r, h\u0259mi\u015f\u0259 x\u0259lq\u0259 r\u00fcsvad\u0131r,<br \/>\nSorun kim, bu n\u0259 s\u00f6vdad\u0131r, bu sevdadan usanmazm\u0131?-<br \/>\ndem\u0259kl\u0259, \u015fair a\u015fiqin bu sevdadan usanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yir v\u0259 q\u0259z\u0259ld\u0259 a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n h\u0259yata, m\u0259h\u0259bb\u0259t\u0259 olan haqs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n \u015fikay\u0259tini haray \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k cahana bildirir. Bundan ba\u015fqa \u015fairin bu q\u0259z\u0259lind\u0259 v\u0259zn olduqca s\u0259lis v\u0259 ax\u0131c\u0131d\u0131r.<br \/>\nQ\u0259z\u0259ld\u0259 \u015fair qar\u015f\u0131l\u0131qs\u0131z olan sevgid\u0259 biv\u0259fa yar\u0131n bu e\u015fq\u0259 inan\u0131b-inanmayaca\u011f\u0131na \u00fcmidini itir\u0259n v\u0259 e\u015fqini h\u0259r k\u0259sd\u0259n p\u00fcnhan saxlayan a\u015fiqin dilind\u0259n s\u00f6yl\u0259mi\u015fdir. M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 bu nakam e\u015fqi F\u00fczulinin \u015f\u0259xsi h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011flayanlar da olubdur. Guya onun \u00f6z \u0259r\u0259b dili m\u00fc\u0259llimi Xac\u0259 R\u0259hmanullan\u0131n v\u0259 yaxud m\u0259\u015fhur Az\u0259rbaycan \u015fairi H\u0259bibinin q\u0131z\u0131na a\u015fiq oldu\u011fu fikrini ir\u0259li s\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Bu r\u0259vay\u0259tl\u0259rin he\u00e7 birinin elmi-tarixi \u0259sas\u0131 yoxdur. Lakin bu olmu\u015fsa da \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 \u015fairin m\u0259h\u0259bb\u0259t\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r azad fikirl\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildirdiyinin v\u0259 azad fikir s\u00f6yl\u0259diyinin, feodal-ruhani c\u0259miyy\u0259tind\u0259 m\u0259n\u0259vi \u0259sar\u0259t\u0259 m\u0259hkum olan sad\u0259 insanlar\u0131n fikir h\u00fcrriyy\u0259tinin, k\u00f6n\u00fcl azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, co\u015fqun h\u0259yat ehtiraslar\u0131n\u0131n, s\u0259ad\u0259t haqq\u0131nda olan h\u0259sr\u0259tl\u0259rinin \u0259ks olunmas\u0131d\u0131r.<br \/>\nF\u00fczuli lirikas\u0131 b\u00f6y\u00fck t\u0259sir q\u00fcvv\u0259sin\u0259 malikdir. S\u00f6zl\u0259rin se\u00e7il\u0259r\u0259k cilalan\u0131b d\u00fcz\u00fclm\u0259sind\u0259, ideya v\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259rin b\u0259dii formaya sal\u0131nmas\u0131nda F\u00fczuli misilsiz, mahir s\u0259n\u0259tkarlardand\u0131r.<br \/>\nFitri istedada malik olan F\u00fczuli m\u0259dr\u0259s\u0259 t\u0259hsili g\u00f6rs\u0259 d\u0259 o \u00f6z ana dilind\u0259n ba\u015fqa fars v\u0259 \u0259r\u0259b dill\u0259rini, riyaziyyat, t\u0259bi\u0259t, m\u0259ntiq, astronomiya v\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 elml\u0259rini m\u00fck\u0259mm\u0259l m\u0259nims\u0259mi\u015fdir. Onun K\u0259rb\u0259lada, Hill\u0259d\u0259 v\u0259 x\u00fcsus\u0259n d\u0259 Ba\u011fdad da t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131 qeyd olunur. Ba\u011fdad Yax\u0131n \u015e\u0259rqin m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131nda \u00f6z m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259ri, m\u0259kt\u0259b v\u0259 kitabxanalar\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim v\u0259 \u015fairl\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015fhur olan \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259n idi.<\/p>\n<p>G\u00f6rk\u0259mli \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas alim Mirza\u011fa Quluzad\u0259 F\u00fczuli haqq\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 \u015fairin \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc F\u00fczuli t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131qlamas\u0131n\u0131 \u00e7ox ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 izah edibdir. O, \u015fairin \u0259vv\u0259ll\u0259r ba\u015fqa t\u0259x\u0259ll\u00fcsl\u0259 \u015feir yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131, sonradan hans\u0131 s\u0259b\u0259bd\u0259n F\u00fczuli t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fcn\u00fc g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fcn\u00fc \u015fairin farsca yazd\u0131\u011f\u0131 divan\u0131ndan bel\u0259 izah etmi\u015fdir: \u201cD\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm, \u0259g\u0259r \u015feird\u0259 ba\u015fqalar\u0131 il\u0259 m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k bir t\u0259x\u0259ll\u00fcs g\u00f6t\u00fcrs\u0259m, m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmad\u0131\u011f\u0131m t\u0259qdird\u0259 m\u0259n\u0259 z\u00fclm olar, m\u00fcv\u0259ff\u0259q olarsam orta\u011f\u0131ma z\u00fclm etmi\u015f olaram. Bu b\u0259nz\u0259rliyi ortadan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn F\u00fczuli t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fcn\u00fc ald\u0131m v\u0259 ortaqlar\u0131m\u0131n m\u0259n\u0259 z\u00fclm edib, m\u0259ni iztirab i\u00e7ind\u0259 qoymalar\u0131ndan qurtulmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fcm\u00fcn himay\u0259sin\u0259 s\u0131\u011f\u0131nd\u0131m. Bildim ki, bu l\u0259q\u0259b he\u00e7 kimin xo\u015funa g\u0259lm\u0259y\u0259c\u0259k. Odur ki, bir ba\u015fqas\u0131 m\u0259n\u0259 ortaq \u00e7\u0131xaraq m\u0259ni rahats\u0131z etm\u0259y\u0259c\u0259kdir. H\u0259qiq\u0259t\u0259n, bu t\u0259x\u0259ll\u00fcs bir \u00e7ox c\u0259h\u0259td\u0259n tamam m\u0259nim ist\u0259diyim kimi oldu, m\u0259nim arzuma \u00e7ox uy\u011fun g\u0259l\u0259n l\u0259q\u0259b oldu. \u018fvv\u0259l\u0259n m\u0259n \u00f6z\u00fcm\u00fc ruzigar\u0131n yegan\u0259si g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. Bunu t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fcm t\u0259min etdi. F\u0259rdiyy\u0259timin \u0259t\u0259yi ortaql\u0131q \u0259lind\u0259n qurtard\u0131. \u0130kincisi, m\u0259n b\u00fct\u00fcn \u00fclum v\u0259 f\u00fcnunu ifad\u0259 ed\u0259n bir t\u0259x\u0259ll\u00fcs tapd\u0131m. \u00c7\u00fcnki f\u00fczul l\u00fc\u011f\u0259td\u0259 \u201c\u00fclum\u201d v\u0259 \u201cf\u00fcnun\u201d kimi f\u0259zlin c\u0259midir \u201d.<br \/>\nBu yaz\u0131dan bir daha ayd\u0131n olur ki, F\u00fczuli h\u0259yatda \u00f6z\u00fc olma\u011f\u0131 , kims\u0259y\u0259 b\u0259nz\u0259m\u0259m\u0259yi \u00e7ox ist\u0259yirmi\u015f<br \/>\nM\u00f6vhumat\u0131n v\u0259 x\u00fcrafat\u0131n \u0259leyhin\u0259 olan \u015fairin bir \u00e7ox \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 onun naraz\u0131 fikrini ayd\u0131n ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k olur.<br \/>\nSaq\u0131n pamal olursan buriy\u0259 t\u0259k, m\u0259scid\u0259 girm\u0259<br \/>\nV\u0259 g\u0259r na\u00e7ar girs\u0259n onda minb\u0259r kimi \u00e7ox durma!<br \/>\nM\u00fc\u0259zzin nal\u0259sin alma qila\u011f\u0259, d\u00fc\u015fm\u0259 t\u0259\u015fvi\u015f\u0259,<br \/>\nC\u0259h\u0259nn\u0259m qap\u0131s\u0131n a\u00e7d\u0131rma, vaizd\u0259n x\u0259b\u0259r sorma!<br \/>\nC\u0259ma\u0259t izdiham\u0131 m\u0259scid\u0259 salm\u0131\u015f k\u00fcdur\u0259tl\u0259r,<br \/>\nK\u00fcdur\u0259t \u00fczr\u0259 l\u00fctf et, bir k\u00fcdur\u0259t s\u0259n h\u0259m arturma!-<br \/>\ndey\u0259n \u015fairin etiraz\u0131 \u0259lb\u0259tt\u0259 sad\u0259c\u0259 din \u0259leyhin\u0259 deyil, insan\u0131n h\u0259yat\u0131na q\u0259m, k\u0259d\u0259r g\u0259tir\u0259n, onu m\u0259n\u0259vi c\u0259h\u0259td\u0259n \u015fik\u0259st ed\u0259r\u0259k, \u00f6ld\u00fcr\u0259n b\u00fct\u00fcn m\u00f6vhumat v\u0259 x\u00fcrafat\u0131 r\u0259dd etm\u0259kdir.<br \/>\nF\u00fczulinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 h\u00f6km s\u00fcr\u0259t ziddiyy\u0259tl\u0259r \u015fairin d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Din, \u015f\u0259ri\u0259t ehkamlar\u0131 h\u0259yat\u0131n m\u00fc\u015fg\u00fcll\u0259rini h\u0259ll ed\u0259 bilmir. Elm, f\u0259ls\u0259f\u0259 is\u0259 din t\u0259r\u0259find\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259n elan olunaraq, r\u0259dd edilirdi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n q\u0259lbind\u0259 p\u00fcnhan saxlad\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7ox fikirl\u0259ri s\u00f6yl\u0259y\u0259 bilm\u0259y\u0259n \u015fair, onlar\u0131 q\u0259z\u0259l\u0259 \u00e7evirm\u0259yi bacar\u0131r v\u0259 \u015feirl\u0259rind\u0259 b\u00fct\u00fcn dem\u0259k ist\u0259dikl\u0259rini s\u00f6yl\u0259y\u0259 bilirdi.<br \/>\nF\u00fczulu Az\u0259rbaycan lirikas\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259k zirv\u0259y\u0259 qald\u0131rm\u0131\u015f, Az\u0259rbaycan b\u0259dii dilinin banisidir. O, xalq dilinin sad\u0259liyini qoruyan bir \u015fair olubdur.<br \/>\nYuxar\u0131da qeyd olunan q\u0259z\u0259lin d\u0259 sad\u0259, h\u0259r k\u0259sin anlaya bildiyi dild\u0259 yaz\u0131lmas\u0131 \u015fairin istedad\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcnd\u0259n x\u0259b\u0259r verir.<br \/>\nF\u00fczulini \u201cq\u0259lb \u015fairi\u201d adland\u0131ranlar onun q\u0259z\u0259ll\u0259rind\u0259 olan sevgi yan\u011f\u0131s\u0131, m\u0259h\u0259bb\u0259t ac\u0131s\u0131, h\u0259sr\u0259t, hicran, ayr\u0131l\u0131q, intizar kimi misralar\u0131n oldu\u011funu g\u00f6r\u0259r\u0259k, \u015feirl\u0259rind\u0259 bu q\u0259d\u0259r ah-vay ed\u0259n \u015fairin nakam e\u015fq ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 q\u0259na\u0259tind\u0259 olmu\u015fdular. \u018fslind\u0259 F\u00fczulinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 tez-tez rast g\u0259ldiyimiz z\u0259man\u0259d\u0259n \u015fikay\u0259t, k\u0259d\u0259r, etiraz, z\u00fclm v\u0259 \u0259dal\u0259tsizlik kimi t\u0259nqidi ifad\u0259l\u0259r onun \u00f6z h\u0259yat\u0131, maddi v\u0259ziyy\u0259tinin a\u011f\u0131r olmas\u0131 il\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r.<br \/>\nAz\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 x\u0259zin\u0259sin\u0259 yeni keyfiyy\u0259tl\u0259r g\u0259tir\u0259n M.F\u00fczuli d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u00f6lm\u0259z \u015f\u00f6hr\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131r. Bu \u015f\u00f6hr\u0259ti \u0259sas\u0259n ona g\u0259tir\u0259n is\u0259 \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201d poemas\u0131 olubdur.<br \/>\n\u018fs\u0259rl\u0259rinin \u0259n g\u00f6z\u0259l incil\u0259rind\u0259n olan \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201d poemas\u0131n\u0131 \u015fairin T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kmdar\u0131 Sultan S\u00fcleymana h\u0259sr etdiyi qeyd olunur. B\u00fct\u00fcn Yax\u0131n \u015e\u0259rq poeziyas\u0131nda bu poema q\u0259d\u0259r xalq i\u00e7\u0259risind\u0259 geni\u015f yay\u0131lan v\u0259 d\u0259rin m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 sevil\u0259n \u0259s\u0259r \u00e7ox az olubdur. Poema F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k zirv\u0259si olmaqla b\u0259rab\u0259r, h\u0259m d\u0259 \u00f6z d\u0259rin f\u0259ls\u0259fi ictimai m\u0259zmunu, y\u00fcks\u0259k b\u0259dii keyfiyy\u0259ti il\u0259 s\u00f6z s\u0259n\u0259tinin \u00f6lm\u0259z n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n biri kimi bu g\u00fcn d\u0259 ya\u015famaqdad\u0131r.<br \/>\nF\u00fczulinin anlay\u0131\u015f\u0131nda m\u0259h\u0259bb\u0259t insan\u0131n g\u00f6z\u0259lliyin\u0259, kamal\u0131na p\u0259r\u0259sti\u015f, co\u015fqun h\u0259yat sevgisi, insanp\u0259rv\u0259rlik, dostluq, v\u0259fa v\u0259 s\u0259daq\u0259t dem\u0259kdir. Onun fikrinc\u0259 g\u00f6z\u0259ll\u0259ri sevm\u0259k iqtidar\u0131, a\u015fiqlik n\u0259\u015f\u0259si ilahi m\u0259h\u0259bb\u0259tin nurundan, ilahi al\u0259md\u0259n g\u0259lir. F\u00fczulinin g\u00f6z\u0259llik anlay\u0131\u015f\u0131 z\u0259rif cinsin t\u0259kc\u0259 xarici g\u00f6z\u0259lliyini deyil, onun daxili g\u00f6z\u0259lliyini d\u0259 s\u00f6zd\u0259 ifad\u0259 edir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, F\u00fczuli b\u00fct\u00fcn g\u00f6z\u0259llikl\u0259ri e\u015fq\u0259 ba\u011flay\u0131r, e\u015fqin g\u00f6z\u0259lliy\u0259 m\u0259ftun oldu\u011funu izah edirdi.<br \/>\nF\u00fczuli \u0259b\u0259diya\u015far, \u00f6lm\u0259z \u015fairdir. O, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 h\u0259yatda a\u011f\u0131r m\u0259hrumiyy\u0259tl\u0259r\u0259 d\u00f6z\u0259r\u0259k, h\u00f6kmdarlara \u0259yilm\u0259mi\u015f, \u0259l a\u00e7mam\u0131\u015fd\u0131. H\u0259mi\u015f\u0259 xalqdan \u00f6yr\u0259n\u0259n, xalq\u0131n z\u0259ngin v\u0259 m\u00fcdrik h\u0259yat t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 arxalanan F\u00fczuli \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 insanlara h\u0259yat d\u0259rsi verir, onlar\u0131 h\u0259ssas, qay\u011f\u0131ke\u015f, f\u0259dakar olma\u011fa, h\u0259qiq\u0259ti sevm\u0259y\u0259 ruhland\u0131r\u0131rd\u0131.<br \/>\nDo\u011frudur, F\u00fczulinin lirikas\u0131nda nakam a\u015fiqin k\u0259d\u0259ri hiss olunsa da, bu d\u0259rin k\u0259d\u0259rd\u0259 ictimai k\u00f6kl\u0259ri olan xalq k\u0259d\u0259ri vard\u0131r. F\u00fczuli bir q\u0259z\u0259lind\u0259 deyir: \u201cBilmir\u0259m, bu n\u0259 taledir ki, varl\u0131q tarlas\u0131nda k\u00f6n\u00fcl n\u0259 \u0259kirs\u0259 \u0259ksin, t\u0259\u0259ss\u00fcfd\u0259n ba\u015fqa bir m\u0259hsul \u0259ld\u0259 etmir\u201d.<br \/>\nH\u0259r zaman xalq\u0131n hal\u0131na qalan, ona yanan dahi F\u00fczulinin h\u0259yata olan \u015fikay\u0259tinin \u0259sas\u0131nda da m\u0259hz xalq dayan\u0131rd\u0131. O h\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7ox xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, xalq\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan b\u0259dii dilinin inki\u015faf\u0131nda F\u00fczulinin xidm\u0259tl\u0259ri b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Onun \u0259s\u0259rl\u0259rinin d\u0259rin elmi, f\u0259ls\u0259fi m\u0259zmunu, m\u00f6vzu c\u0259h\u0259td\u0259n r\u0259ng\u0259r\u0259ngliyi \u0259srl\u0259r boyu \u0259d\u0259bi inki\u015fafa t\u0259sir g\u00f6st\u0259ribdir. F\u00fczulinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycanda deyil, b\u00fct\u00fcn Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 yeti\u015f\u0259n \u015fairl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sl yarad\u0131c\u0131l\u0131q m\u0259kt\u0259bidir.<\/p>\n<p><b>M.F\u00fczulinin t\u0259v\u0259ll\u00fcd tarixi tam d\u0259qiq olmasa da, v\u0259fat tarixi m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir. \u015eairin m\u00fcasiri v\u0259 ehtimal ki, dostu olan \u018fhdi Ba\u011fdadinin verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259 F\u00fczuli hicri 963-c\u00fc ild\u0259(miladi 1556-da) taun x\u0259st\u0259liyind\u0259n v\u0259fat etmi\u015f v\u0259 K\u0259rb\u0259lada d\u0259fn edilmi\u015fdir.<br \/>\nOnun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259n be\u015f \u0259srd\u0259n art\u0131q vaxt ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq, bu g\u00fcn d\u0259 \u0259d\u0259biyyatsev\u0259rl\u0259r, \u00fcmumi oxucu k\u00fctl\u0259si F\u00fczulini yax\u015f\u0131 tan\u0131y\u0131r, onun q\u0259z\u0259ll\u0259rini dinl\u0259yirl\u0259r. G\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r bundan sonra da F\u00fczuli irsinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259r \u0259ld\u0259 ed\u0259c\u0259kl\u0259r.<br \/>\n<!--colorstart:#CC0000--><span style=\"color: #cc0000;\"><!--\/colorstart--> \u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n g\u00fczg\u00fcs\u00fc hesab edil\u0259n M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli v\u0259 onun \u0259s\u0259rl\u0259ri h\u0259r zaman onu sev\u0259nl\u0259rin q\u0259lbind\u0259 ya\u015fayacaqd\u0131r. <!--colorend--><\/span><!--\/colorend--> <\/b><\/p>\n<p><span style=\"color: #3366ff;\"><b>P\u018fR\u0130XANIM M\u0130KAYILQIZI<br \/>\n<i>\u201c\u015e\u0259rqin S\u0259si\u201d v\u0259 \u201cElm v\u0259 T\u0259hsil\u201d q\u0259zetl\u0259rinin ba\u015f redaktoru,<br \/>\n\u015fair, nasir v\u0259 publisist, AJB-nin \u00fczv\u00fc,<br \/>\nF.b.K\u00f6\u00e7\u0259rlinin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131, d\u00f6vl\u0259t qullu\u011funun ba\u015f m\u00fc\u015faviri,<br \/>\n\u201cXar\u0131b\u00fclb\u00fcl\u201d, \u201cX.b.Nat\u0259van, \u201cZirv\u0259\u201d medallar\u0131<br \/>\nv\u0259 bir \u00e7ox media m\u00fckafatlar\u0131 laureat\u0131<\/i><\/b><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #3366ff;\"><strong>ZiM.Az<\/strong><\/span><!--colorend--><!--\/colorend--><\/p>\n<p>.<\/p>\n<p>Mu\u0259llif huquqlar\u0131 qorunur.<\/p>\n<p>M\u0259lumatdan istifad\u0259 etdikd\u0259 istinad mutl\u0259qdir.<\/p>\n<\/div>\n<p><script src=\"http:\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/all.js#xfbml=1\"><\/script><script src=\"http:\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/all.js#xfbml=1\"><\/script><\/p>\n<p>[ad_2]<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/zim.az\/elm\/elmi-meqaleler\/6471-mhmmd-fzul-530.html\">Source link <\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ad_1] M\u0259qal\u0259 dahi Az\u0259rbaycan \u015fairi M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczulinin 530 illiyinin qeyd olunmas\u0131 haqq\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 25 yanvar 2024-c\u00fc il tarixli&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5300,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-5688","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti","wpcat-1-id"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5688","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5688"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5688\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5690,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5688\/revisions\/5690"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5300"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5688"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5688"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yurd.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5688"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}